Το τηλεσκόπιο Euclid αποκαλύπτει την καρδιά του Γαλαξία μας με την πιο λεπτομερή φωτογραφία

Το διαστημικό τηλεσκόπιο Euclid κατέγραψε τη μεγαλύτερη και πιο λεπτομερή φωτογραφία που έχει ληφθεί ποτέ από το πυκνοκατοικημένο κέντρο του γαλαξία μας. Όπως ανακοίνωσε ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) σήμερα Τετάρτη, πρόκειται για μια εκθαμβωτική εικόνα γεμάτη με 60 εκατομμύρια άστρα. Το νέο αυτό επίτευγμα αναμένεται να δώσει νέα ώθηση στις έρευνες για τον εντοπισμό και τη μελέτη πλανητών πέρα από το δικό μας ηλιακό σύστημα, ανοίγοντας νέους δρόμους στην αστροφυσική.

Στο επίκεντρο του σπειροειδούς γαλαξία μας βρίσκεται μια περιοχή με τεράστια συγκέντρωση υλικού. Ο Γάλλος αστρονόμος Jean-Charles Cuillandre, ο οποίος εργάζεται στην αποστολή Euclid, εξήγησε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP) τη δομή αυτής της περιοχής: «Στο κέντρο του σπειροειδούς γαλαξία μας βρίσκεται το εξόγκωμα (bulge) – μια μεγάλη φυσαλίδα που περιέχει δισεκατομμύρια άστρα».

Το Euclid εκτοξεύτηκε το 2023 με κύριο στόχο να χαρτογραφήσει το ένα τρίτο του ουρανού, προσπαθώντας να ρίξει φως στα διαχρονικά μυστήρια της σκοτεινής ύλης και της σκοτεινής ενέργειας. Κι όμως, η ομάδα της αποστολής αποφάσισε να δοκιμάσει τις δυνατότητες του εξελιγμένου αυτού οργάνου και σε ένα διαφορετικό, εξαιρετικά φωτεινό πεδίο. «Τώρα αποφασίσαμε να στρέψουμε το Euclid στην πιο φωτεινή περιοχή του ουρανού – και λειτουργεί εξαιρετικά, είναι εκπληκτικό», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Cuillandre.

Η τεχνική πίσω από το εντυπωσιακό μωσαϊκό

Το τηλεσκόπιο, το οποίο βρίσκεται σε τροχιά σε απόσταση 1,5 εκατομμυρίου χιλιομέτρων από τη Γη, πραγματοποίησε τις συγκεκριμένες παρατηρήσεις κατά τη διάρκεια 26 ωρών τον Μάρτιο του 2025 χρησιμοποιώντας την κάμερα ορατού φωτός που διαθέτει. Το τελικό αποτέλεσμα είναι ένα τεράστιο μωσαϊκό που αποτελείται από εννέα ξεχωριστές φωτογραφίες. Κάθε μία από αυτές τις φωτογραφίες καλύπτει μια περιοχή του ουρανού μεγαλύτερη από το μέγεθος της Σελήνης, όπως αυτή φαίνεται από τη Γη. Μέσα σε αυτό το τεράστιο οπτικό πεδίο καταγράφηκαν 60 εκατομμύρια άστρα και 51 γνωστά πλανητικά συστήματα.

Η αρχική εικόνα αποτυπώθηκε σε ασπρόμαυρο φόντο, καθώς η κάμερα ορατού φωτός του Euclid εστιάζει στην υψηλή ευκρίνεια και τη λεπτομέρεια των δομών. Σύμφωνα με την ESA, το χρώμα προστέθηκε στη συνέχεια με τη χρήση δεδομένων και παρατηρήσεων από το επίγειο τηλεσκόπιο Canada-France-Hawaii που βρίσκεται στη Χαβάη. Η διαδικασία αυτή δεν έγινε απλώς για αισθητικούς λόγους, καθώς ο Cuillandre έσπευσε να υπογραμμίσει τη σημασία των δεδομένων: «Δεν το κάναμε αυτό μόνο για να παράγουμε μια όμορφη εικόνα».

Ένας κοσμικός μεγεθυντικός φακός για τον εντοπισμό πλανητών

Τις τελευταίες δεκαετίες οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει χιλιάδες πλανήτες μακριά από το ηλιακό μας σύστημα, οι οποίοι είναι γνωστοί ως εξωπλανήτες. Αν και είναι απίθανο να ανακαλυφθούν νέοι εξωπλανήτες απευθείας μέσα από τη συγκεκριμένη εικόνα του Euclid, τα δεδομένα της θα βοηθήσουν τους επιστήμονες να μετρήσουν με ακρίβεια τη μάζα των πλανητών που έχουν ήδη εντοπιστεί, καθώς και εκείνων που θα ανακαλυφθούν στο μέλλον.

Η διαδικασία αυτή επιτυγχάνεται μέσω του φαινομένου του βαρυτικού μικροεστιασμού (microlensing), το οποίο συμβαίνει όταν ένα άστρο περνά ακριβώς μπροστά από ένα άλλο πιο μακρινό άστρο. Το πιο κοντινό άστρο «λειτουργεί σαν ένας κοσμικός μεγεθυντικός φακός, καμπυλώνοντας και ενισχύοντας το φως του άστρου που βρίσκεται στο υπόβαθρο», εξήγησε η ESA σε επίσημη ανακοίνωσή της. Σε περίπτωση που ένας πλανήτης περιφέρεται γύρω από το κοντινό άστρο, η δική του βαρύτητα προκαλεί επίσης μια μικρή καμπύλωση σε αυτό το φως. Αυτή η απειροελάχιστη μεταβολή στη φωτεινότητα επιτρέπει στους αστρονόμους να εντοπίσουν τα ίχνη του πλανήτη.

Η μέθοδος αυτή έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική κατά το παρελθόν, αν και μέχρι σήμερα περιοριζόταν από τα τεχνικά μέσα της Γης. «Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών, σχεδόν 300 εξωπλανήτες έχουν ανακαλυφθεί χρησιμοποιώντας αυτή την τεχνική, όλοι με επίγεια τηλεσκόπια και όλοι προς το κέντρο του γαλαξία μας», δήλωσε ο Γάλλος αστρονόμος Jean-Philippe Beaulieu.

Την ίδια ώρα, ο Beaulieu υπενθύμισε ότι ο ίδιος είχε ηγηθεί της επιστημονικής ομάδας που ανακάλυψε έναν παγωμένο πλανήτη πριν από δύο δεκαετίες, ο οποίος έμοιαζε αρκετά με τον πλανήτη Hoth από την κινηματογραφική σειρά Star Wars. Η νέα, πεντακάθαρη εικόνα από το διάστημα αλλάζει τα δεδομένα για την αστρονομία, αφού προσφέρει μια σταθερή βάση για τη μελλοντική έρευνα. Η φωτογραφία από το Euclid «περιλαμβάνει 51 γνωστά πλανητικά συστήματα – και θα βοηθήσει στη μελέτη πολλών ακόμη που πρόκειται να βρεθούν», κατέληξε ο Beaulieu.