Μας έλεγαν πάντα ότι χάνουμε το μεγαλύτερο μέρος της θερμότητας από το κεφάλι — Μήπως είναι λάθος;
Χάνουμε όντως το μεγαλύτερο μέρος της θερμότητας του σώματος από το κεφάλι; Η αλήθεια πίσω από τον χειμερινό μύθο.
Η γνωστή πληροφορία ότι χάνουμε το 40–80% της θερμότητας του σώματός μας από το κεφάλι είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ακούμε συχνά να μην βγαίνουμε ποτέ έξω χωρίς σκούφο τον χειμώνα.
Ωστόσο, αυτά τα ποσοστά είναι παραπλανητικά: το πόση θερμότητα διαφεύγει από το κεφάλι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ποια άλλα μέρη του σώματος είναι προστατευμένα.
Χάνουμε πράγματι το μεγαλύτερο μέρος της θερμότητας από το κεφάλι;
Όχι, τουλάχιστον ως γενικό κανόνα. Η θερμότητα διαφεύγει από το εκτεθειμένο δέρμα σε ολόκληρο το σώμα. Το κεφάλι ενός ενήλικα αντιστοιχεί περίπου στο 7–10% της συνολικής επιφάνειας του σώματος, επομένως, υπό κανονικές συνθήκες, δεν ευθύνεται για το μισό της συνολικής απώλειας θερμότητας, όταν ολόκληρο το σώμα είναι εκτεθειμένο με τον ίδιο τρόπο.
Από την άλλη, το να λέμε ότι χάνουμε πάντα μόνο το 7–10% από το κεφάλι είναι επίσης παραπλανητικό. Ο άνεμος, η υγρασία, η θερμοκρασία και, κυρίως, τα ρούχα μεταβάλλουν αυτές τις αναλογίες.
Πώς προέκυψε αυτός ο μύθος;
Ένα εγχειρίδιο επιβίωσης του στρατού των ΗΠΑ, το οποίο χρονολογείται από τη δεκαετία του 1970, προειδοποιούσε ότι ένα ακάλυπτο κεφάλι θα μπορούσε να ευθύνεται για το 40–45% της απώλειας θερμότητας. Η αντίληψη αυτή συνδέεται συχνά με παρατηρήσεις από στρατιωτικές δοκιμές σε συνθήκες ψύχους, κατά τις οποίες οι εθελοντές φορούσαν ρούχα με πολύ καλή μόνωση, αλλά είχαν το κεφάλι τους ακάλυπτο.
Αυτή η κρίσιμη λεπτομέρεια… χάθηκε καθώς η συμβουλή άρχισε να διαδίδεται σε όλον τον κόσμο. Όταν τα παλτό, τα παντελόνια και τα γάντια εμποδίζουν τη διαφυγή θερμότητας από τα υπόλοιπα μέρη του σώματος, το εκτεθειμένο κεφάλι αντιστοιχεί φυσιολογικά σε μεγαλύτερο ποσοστό της θερμότητας που χάνεται. Αυτό, ωστόσο, δεν καθιστά το κεφάλι κάποια… μοναδικά σημαντική οδό απώλειας θερμότητας για το σώμα.
Τι έδειξαν επιστημονικά πειράματα
Σε μια μελέτη του 2008, στην οποία συμμετείχαν 8 άνδρες βυθισμένοι σε νερό θερμοκρασίας 17°C, οι ερευνητές συνέκριναν την απώλεια θερμότητας ανάλογα με το αν το κεφάλι βρισκόταν πάνω ή κάτω από την επιφάνεια του νερού, και ανάλογα με το αν το υπόλοιπο σώμα ήταν καλυμμένο (μονωμένο) ή εκτεθειμένο.
Όταν το σώμα ήταν εκτεθειμένο, η βύθιση του κεφαλιού στο νερό αύξανε τη συνολική απώλεια θερμότητας κατά περίπου 11%. Το κεφάλι αντιστοιχούσε περίπου στο 7% της συνολικής επιφάνειας του σώματος των συμμετεχόντων.
Είναι ενδιαφέρον ότι η ψύξη του κεφαλιού προκαλούσε επίσης μεγαλύτερη πτώση της εσωτερικής θερμοκρασίας του σώματος, απ’ ό,τι θα δικαιολογούσε από μόνη της η επιπλέον απώλεια θερμότητας. Αυτό υποδεικνύει ότι το κεφάλι και το πρόσωπο διαδραματίζουν ρόλο στις αντιδράσεις του σώματος για τη ρύθμιση της θερμοκρασίας του.
Ωστόσο, αυτό το μικρής κλίμακας πείραμα με κρύο νερό δεν επαρκεί για να καθορίσει ένα συγκεκριμένο ποσοστό απώλειας θερμότητας για κάποιον που περπατά σε εξωτερικό χώρο τον χειμώνα.
Γιατί, λοιπόν, η χρήση σκούφου εξακολουθεί να βοηθά;
Φανταστείτε δύο άτομα σε εξωτερικό χώρο, υπό τις ίδιες συνθήκες ψύχους. Ο ένας φοράει χοντρό παλτό, παντελόνι με επένδυση και γάντια, αλλά όχι σκούφο. Ο άλλος φοράει σορτς και μπλουζάκι.
Για το πρώτο άτομο, το κεφάλι και το πρόσωπο αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του δέρματος που παραμένει εκτεθειμένο. Για το δεύτερο άτομο, οι πολύ μεγαλύτερες ακάλυπτες επιφάνειες στα χέρια και τα πόδια μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική απώλεια θερμότητας.
Συνεπώς, η κάλυψη του κεφαλιού περιορίζει την απώλεια θερμότητας, ιδίως όταν επικρατεί άνεμος ή δριμύ ψύχος. Επίσης, τα αυτιά και το πρόσωπο επωφελούνται από την προστασία. Ο σκούφος είναι αποτελεσματικός, επειδή παρέχει μόνωση στο εκτεθειμένο δέρμα και όχι επειδή το κεφάλι αποβάλλει, από τη φύση του, το μεγαλύτερο μέρος της θερμότητας του σώματος.
Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να παραμένετε ζεστοί τον χειμώνα;
Φορέστε πιο λεπτά ρούχα σε πολλές στρώσεις παρά χοντρά ρούχα σε μία στρώση, προστατέψτε τα χέρια, τα πόδια και το κεφάλι, και χρησιμοποιήστε αντιανεμικά εξωτερικά ενδύματα όταν χρειάζεται. Φροντίστε τα ρούχα σας να παραμένουν στεγνά, καθώς η υγρασία επιτείνει την ψύξη.
Ένας σκούφος δεν μπορεί να αντισταθμίσει την έλλειψη προστασίας στον κορμό ή στα πόδια, ούτε μπορεί από μόνος του να αποτρέψει την υποθερμία κατά τη διάρκεια παρατεταμένης έκθεσης σε δριμύ ψύχος.
Συχνές Ερωτήσεις
Μήπως η έλλειψη μαλλιών οδηγεί σε μεγαλύτερη απώλεια θερμότητας από το κεφάλι;
Τα μαλλιά παρέχουν κάποια μόνωση, επομένως ένα ακάλυπτο τριχωτό της κεφαλής ενδέχεται να είναι περισσότερο εκτεθειμένο. Αυτό, ωστόσο, δεν μεταφράζεται σε ένα ενιαίο ποσοστό απώλειας θερμότητας που ισχύει για όλους.
Μήπως τα παιδιά χάνουν περισσότερη θερμότητα από το κεφάλι τους;
Τα μικρά παιδιά έχουν, αναλογικά, μεγαλύτερο κεφάλι σε σχέση με τους ενήλικες, γεγονός που καθιστά τη χρήση καλύμματος του κεφαλιού ιδιαίτερα χρήσιμη. Παρόλα αυτά, χρειάζονται επαρκή ρουχισμό και για το υπόλοιπο σώμα τους.
Συμπέρασμα
Δεν χάνουμε αυτόματα το μεγαλύτερο μέρος της θερμότητας του σώματός μας από το κεφάλι. Αυτό που έχει σημασία είναι πόσο δέρμα παραμένει εκτεθειμένο και πόσο καλά μονωμένο είναι το υπόλοιπο σώμα. Συνεχίστε να φοράτε σκούφο όταν κάνει κρύο, αλλά φροντίστε να προστατεύετε και το υπόλοιπο σώμα σας.
Πηγές: