Οι 5 τύποι σχιζοφρένειας: Τι σημαίνουν αυτές οι παλιές «ταμπέλες» σήμερα
Υπήρχαν κάποτε 5 τύποι σχιζοφρένειας — Γιατί οι ψυχολόγοι σταμάτησαν να τους χρησιμοποιούν.
Επί δεκαετίες, η σχιζοφρένεια χωριζόταν σε 5 «τύπους»:
- παρανοϊκή
- αποδιοργανωμένη
- κατατονική
- υπολειμματική και
- αδιαφοροποίητη
Αυτές οι «ταμπέλες» μπορεί να εμφανίζονται ακόμα σε παλαιότερο υλικό, αλλά δεν αποτελούν πλέον επίσημους διαγνωστικούς υποτύπους. Η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία τις αφαίρεσε όταν δημοσίευσε τη βίβλο DSM-5 το 2013, επειδή τα συμπτώματα συχνά επικαλύπτονται και μπορούν να αλλάξουν σημαντικά με την πάροδο του χρόνου.
Σήμερα, ψυχολόγοι και ψυχίατροι διαγιγνώσκουν τη σχιζοφρένεια ως μία ενιαία διαταραχή και περιγράφουν τα συνολικά συμπτώματα που βιώνουν οι ασθενείς, αντί να τους βάζουν σε «κουτάκια» σταθερών υποτύπων της νόσου. Η σχιζοφρένεια μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικούς συνδυασμούς ψυχωτικών, αρνητικών και γνωστικών συμπτωμάτων.
Ποιοι ήταν οι 5 τύποι σχιζοφρένειας;
Οι ιστορικοί υποτύποι αντανακλούσαν τα συμπτώματα που φαίνονταν πιο έντονα, αλλά δεν πρέπει να ερμηνεύονται ως 5 ξεχωριστές ασθένειες.
| Παλαιός υποτύπος σχιζοφρένειας | Κύρια χαρακτηριστικά που συνδέονται ιστορικά με αυτόν | Πώς να τον κατανοήσετε σήμερα |
| Παρανοϊκός | Παραισθήσεις και συχνές ψευδαισθήσεις, με λιγότερο έντονη αποδιοργανωμένη ομιλία ή συμπεριφορά | Η παράνοια, οι παραληρητικές ιδέες και οι ψευδαισθήσεις είναι συμπτώματα, που μπορεί να εμφανιστούν στη σχιζοφρένεια |
| Αποδιοργανωμένος | Ασυνάρτητος ή παράλογος λόγος, αποδιοργανωμένη συμπεριφορά και ακατάλληλη ή μειωμένη συναισθηματική έκφραση | Η αποδιοργάνωση παραμένει κλινικά σημαντική, αλλά δεν αποτελεί ξεχωριστό υποτύπο |
| Κατατονικός | Έντονες αλλαγές στην κίνηση ή την ανταπόκριση, συμπεριλαμβανομένης της ακινησίας, της αλαλίας, των ασυνήθιστων στάσεων σώματος ή της άσκοπης σωματικής δραστηριότητας | Η κατατονία αναγνωρίζεται ξεχωριστά και μπορεί να εμφανιστεί με σχιζοφρένεια ή άλλες παθήσεις |
| Υπολειμματικός | Τα έντονα ψυχωτικά συμπτώματα έχουν υποχωρήσει, ενώ τα ήπια αρνητικά ή άλλα συμπτώματα παραμένουν | Οι ειδικοί περιγράφουν απλά τα τρέχοντα συμπτώματα και την πορεία της νόσου |
| Αδιαφοροποίητος | Τα συμπτώματα σχιζοφρένειας δεν εντάσσονταν σωστά σε έναν μόνο από τους παραπάνω 4 υποτύπους | Η κατηγορία εξαφανίστηκε επειδή οι μικτές παρουσιάσεις συμπτωμάτων είναι συχνές |
Γιατί καταργήθηκαν οι 5 υποτύποι σχιζοφρένειας;
Το κύριο πρόβλημα ήταν ότι οι κατηγορίες δεν ήταν αρκετά σταθερές. Ένα άτομο θα μπορούσε να πληροί τα κριτήρια για έναν υποτύπο σε ένα χρονικό σημείο της νόσου και για έναν άλλο αργότερα στην πορεία, ενώ πολλά άτομα εμφάνισαν χαρακτηριστικά που εκτείνονται σε διάφορες κατηγορίες.
Οι έρευνες στις οποίες βασίστηκε η δομή του DSM-5 κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι διαστάσεις των συμπτωμάτων αποτύπωναν καλύτερα την κλινική ποικιλομορφία της σχιζοφρένειας σε σύγκριση με το παλιό σύστημα των 5 υποτύπων.
Η τρέχουσα αξιολόγηση εστιάζει στις ψευδαισθήσεις, τις παραληρητικές ιδέες, την αποδιοργανωμένη σκέψη, το μειωμένο κίνητρο, την συναισθηματική έκφραση και τα γνωστικά προβλήματα, όπως η μειωμένη προσοχή και μνήμη.
Πώς μοιάζει μια διάγνωση σχιζοφρένειας σήμερα;
Η διάγνωση λαμβάνει υπόψη το συνολικό πρότυπο, τη διάρκεια και τον αντίκτυπο των συμπτωμάτων, αποκλείοντας παράλληλα άλλες εξηγήσεις για την ψύχωση. Τα συμπτώματα μπορεί να παρουσιάζουν διακυμάνσεις με την πάροδο του χρόνου. Ο στόχος δεν είναι επομένως να αποφασιστεί ποιον «τύπο» σχιζοφρένειας έχει κάποιος, αλλά να εντοπιστούν τα συμπτώματα που χρειάζονται θεραπεία και υποστήριξη.
Η θεραπεία είναι εξατομικευμένη και συνήθως συνδυάζει αντιψυχωσική φαρμακευτική αγωγή με ψυχοκοινωνική φροντίδα. Η άμεση θεραπεία μετά από ένα πρώτο ψυχωτικό επεισόδιο είναι ένα σημαντικό βήμα προς την ανάρρωση.
Συχνές Ερωτήσεις
Εξακολουθεί η κατατονική σχιζοφρένεια να αποτελεί διάγνωση;
Όχι. Η «κατατονική σχιζοφρένεια» δεν είναι πλέον υποτύπος σχιζοφρένειας. Η καθαυτή κατατονία παραμένει ένα σημαντικό κλινικό σύνδρομο και μπορεί να εμφανιστεί στη σχιζοφρένεια καθώς και σε άλλες ψυχιατρικές ή ιατρικές παθήσεις.
Ακούνε όλοι όσοι πάσχουν από σχιζοφρένεια φωνές ή έχουν παράνοια;
Όχι. Οι ψευδαισθήσεις και οι παραληρητικές ιδέες είναι κοινά ψυχωτικά συμπτώματα, αλλά η σχιζοφρένεια μπορεί να εκδηλωθεί διαφορετικά από ασθενή σε ασθενή. Τα αρνητικά και γνωστικά συμπτώματα μπορεί επίσης να είναι έντονα και να επηρεάζουν έντονα την καθημερινή λειτουργία.
Είναι η σχιζοφρένεια το ίδιο με τη «διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας»;
Όχι. Η σχιζοφρένεια δεν είναι διαταραχή διασχιστικής ταυτότητας, μια πάθηση που παλαιότερα ονομαζόταν διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας. Είναι ξεχωριστές διαγνώσεις με διαφορετικά πρότυπα συμπτωμάτων.
Συμπέρασμα
Οι πέντε παραδοσιακοί τύποι σχιζοφρένειας είναι πλέον ιστορικές «ταμπέλες», όχι τρέχουσες διαγνώσεις. Η εξαφάνισή τους δεν σημαίνει ότι συμπτώματα όπως η παράνοια, η αποδιοργάνωση και η κατατονία είναι ασήμαντα. Σημαίνει ότι η σύγχρονη διάγνωση αναγνωρίζει ότι αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν να αλληλεπικαλύπτονται και να αλλάζουν.
Όποιος αναπτύσσει ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, έντονη αποδιοργάνωση ή σημαντικές αλλαγές στην λειτουργία θα πρέπει να λάβει άμεση επαγγελματική αξιολόγηση, επειδή η έγκαιρη θεραπεία μπορεί να κάνει μια ουσιαστική διαφορά.
Πηγές:
