Η μεγάλη ελληνική απάτη βρίσκεται μέσα σε τρεις συμβουλές
Σήμερα, το πτυχίο δεν εγγυάται δουλειά, η σταθερή δουλειά δεν εγγυάται αξιοπρεπή ζωή και το σπίτι έχει μετατραπεί σε επιστημονική φαντασία
Αν γεννήθηκες στην Ελλάδα μετά το 1970, είναι σχεδόν βέβαιο ότι άκουσες τρεις φράσεις περισσότερες φορές απ' ό,τι άκουσες το… όνομά σου.
«Να πάρεις ένα πτυχίο»
«Να βρεις μια σταθερή δουλειά»
«Να αποκτήσεις ένα δικό σου σπίτι»
Αυτό ήταν το ελληνικό success story. Το manual της επιτυχίας. Το σχέδιο ζωής που κληροδοτήθηκε από γενιά σε γενιά σαν οικογενειακό κειμήλιο.
Και κάπου εδώ ξεκινά η μεγάλη ειρωνεία.
Γιατί σήμερα, το πτυχίο δεν εγγυάται δουλειά, η σταθερή δουλειά δεν εγγυάται αξιοπρεπή ζωή και το σπίτι έχει μετατραπεί σε επιστημονική φαντασία.
Οι γονείς μας δεν έφταιγαν απαραίτητα. Μεγάλωσαν σε μια Ελλάδα όπου το πανεπιστήμιο ήταν πραγματικά κοινωνικός ανελκυστήρας. Ένα πτυχίο μπορούσε να αλλάξει τη ζωή σου.
Το πρόβλημα είναι ότι η κοινωνία συνέχισε να πουλά το ίδιο προϊόν ακόμη κι όταν είχε λήξει η ημερομηνία του. Για δεκαετίες, το πολιτικό σύστημα ανακήρυξε το πτυχίο σε εθνική θρησκεία. Δεν είχε σημασία τι θα σπουδάσεις. Αρκούσε να περάσεις κάπου. Η χώρα γέμισε εκπαιδευτικά ιδρύματα και πτυχιούχους, αλλά όχι με επαγγελματίες με δεξιότητες που ζητούσε η αγορά.
Και να συνυπολογίσουμε τη «ζημιά» του ΣΥΡΙΖΑ, που ήρθε να εξισώσει τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα με τα ΤΕΙ, ενισχύοντας παραπάνω τη ματαιοδοξία κάθε Έλληνα πατέρα, να παινεύεται πως «το παιδί πέρασε Πανεπιστήμιο» - ακόμα και με 8.000 μόρια.
Μετά ήρθε η δεύτερη εντολή: «Να βρεις μια σίγουρη δουλειά».
Κατά προτίμηση στο Δημόσιο. Μήνας μπει, μήνας βγει. Να μην έχεις άγχος. Να μην έχεις ρίσκο. Να μην έχεις εκπλήξεις. Να μην υπάρχει αξιολόγηση. Σε μια χώρα που διαρκώς παραπονιέται ότι δεν παράγει αρκετό πλούτο, για δεκαετίες μεγαλώναμε τα παιδιά μας με όνειρο να μην αναλάβουν ποτέ κανένα επιχειρηματικό ρίσκο, μεγαλώντας και μεγαλώντας το Δημόσιο (και αυξάνοντας τους ψηφοφόρους).
Το ιδανικό δεν ήταν να δημιουργήσεις κάτι. Ήταν να διοριστείς κάπου.
Και τέλος, η τρίτη και πιο ιερή εντολή: «Να έχεις ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι σου». Μόνο που το κεραμίδι του 1985 κόστιζε τέσσερις ή πέντε ετήσιους μισθούς. Το κεραμίδι του 2026 κοστίζει δεκαπέντε. Ή είκοσι. Ή και περισσότερους. Η ίδια συμβουλή δίνεται ακόμη και σήμερα από ανθρώπους που αγόρασαν σπίτι με συνθήκες που απλώς δεν υπάρχουν πια.
Το πιο εντυπωσιακό όμως δεν είναι ότι αυτά τα τρία στερεότυπα απέτυχαν. Είναι ότι εξακολουθούν να παρουσιάζονται ως ο μοναδικός δρόμος προς την ευτυχία.
Ίσως τελικά το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν ήταν οι τρεις συμβουλές. Ήταν ότι μετατράπηκαν σε δόγμα.
Γιατί μια κοινωνία που ορίζει την επιτυχία αποκλειστικά μέσα από ένα πτυχίο, μια μόνιμη θέση και ένα στεγαστικό δάνειο δεν εκπαιδεύει ελεύθερους ανθρώπους. Εκπαιδεύει ανθρώπους να ακολουθούν μια προκαθορισμένη διαδρομή. Και όταν αυτή η διαδρομή καταρρεύσει, μένουν να αναρωτιούνται τι πήγε στραβά.
Η αλήθεια είναι ότι δεν πήγε στραβά η νέα γενιά. Το εγχειρίδιο ήταν παλιό. Και κανείς δεν μπήκε στον κόπο να το ενημερώσει.
