Κληρονομικό Δίκαιο: Τα βασικά σημεία που αλλάζουν από 16 Σεπτεμβρίου
Αφορά στα περιουσιακά στοιχεία και τις οικογενειακές σχέσεις εκατομμυρίων πολιτών
Snapshot
- Από 16 Σεπτεμβρίου 2026 τίθεται σε εφαρμογή ο Ν. 5303/2026 που αναθεωρεί το κληρονομικό δίκαιο και περιορίζει την ιδιόγραφη διαθήκη, ενώ απλοποιεί τη δημόσια διαθήκη και απαιτεί δύο μάρτυρες για τη μυστική διαθήκη.
- Οι κληρονόμοι προστατεύουν πλέον
Πολύς λόγος γίνεται για τις αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο δυνάμει του Ν. 5303/2026 που αντικαθιστά ολόκληρο το 5Ο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα και τίθεται σε εφαρμογή από 16 Σεπτεμβρίου 2026, με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους.
Αφορά στα περιουσιακά στοιχεία και τις οικογενειακές σχέσεις εκατομμυρίων πολιτών.
Δυνάμει του νέου νομικού πλαισίου, οδηγούμαστε σε περιορισμό της ιδιόγραφης διαθήκης, αφού οι ιδιόγραφες διαθήκες αμφισβητούνται στα δικαστήρια αναφορικά με τη γνησιότητά τους. Η δημόσια διαθήκη σε συμβολαιογράφο απλουστεύεται ενώ για τη μυστική χρειάζεται η σύμπραξη δυο μαρτύρων.
Περαιτέρω, οι κληρονόμοι μπορούν να προστατεύσουν την προσωπική τους περιουσία από τα χρέη του θανόντος. Ψηφιοποιούνται οι διαδικασίες αναφορικά με την αποδοχή και αποποίηση κληρονομίας.
Ειδικότερα, η ιδιόγραφη διαθήκη δεν καταργείται εντελώς , καθώς το κράτος επέλεξε να μην απαλείψει εντελώς έναν άμεσο και δωρεάν τρόπο έκφρασης της τελευταίας βούλησης των πολιτών. Αντιθέτως, περιορίζεται. Έτσι, αν με την ιδιόγραφη διαθήκη, η περιουσία περιέρχεται σε σύζυγο, σύντροφο με σύμφωνο συμβίωσης ή συγγενή έως 4ου βαθμού, η διαδικασία είναι απλή ενώ αν αποκλειστικός κληρονόμος είναι τρίτο πρόσωπο (π.χ γείτονας, φίλος ή ένα ίδρυμα) , ο νόμος προϋποθέτει υποχρεωτικά γραφολογική πραγματογνωμοσύνη προκειμένου η διαθήκη να κηρυχθεί κυρία.
Όταν ο κληρονόμος είναι εκτός στενού οικογενειακού κύκλου, ο συμβολαιογράφος υποχρεούται να κοινοποιεί το πρακτικό της διαθήκης στο Ελληνικό δημόσιο εντός δέκα ημερών, έτσι ελέγχεται από το Δημόσιο, αν υφίστανται περιουσίες που διεκδικούνται με ύποπτες ιδιόγραφες διαθήκες κι έτσι προστατεύονται οι σχολάζουσες κληρονομίες. Σχολάζουσες είναι οι περιουσίες ενός ανθρώπου που έχει πεθάνει, για τις οποίες δεν υπάρχει κληρονόμος ή δεν έχει βρεθεί ή δεν είναι βέβαιο ότι έχει αποδεχθεί την κληρονομιά κάποιος κληρονόμος.
Η διαδικασία δημοσίευσης των διαθηκών μεταφέρεται από τα Ειρηνοδικεία στους Συμβολαιογράφους. Έτσι, όποιος έχει στη διάθεσή του ιδιόγραφη διαθήκη, υποχρεούται πλέον μόλις μάθει για το θάνατο διαθέτη, να την προσκομίσει απευθείας σε Συμβολαιογράφο για δημοσίευση και η διαδικασία ψηφιοποιείται και συνδέεται με το Ηλεκτρονικό Μητρώο Διαθηκών.
Τι ισχύει όμως για τις παλιές ιδιόγραφες διαθήκες;
Ο νόμος έχει αναδρομική ισχύ ως προς τη διαδικασία δημοσίευσης και κήρυξης της διαθήκης ως κυρίας.
Αν κάποιος έχει μία έγκυρη ιδιόγραφη διαθήκη, αυτή εξακολουθεί να ισχύει κι όταν έρθει η ώρα να χρησιμοποιηθεί, τότε θα εφαρμοστούν οι νέοι αυστηροί κανόνες ελέγχου γνησιότητας της εκάστοτε διαθήκης.
Η πιο σημαντική αλλαγή στο νέο νομικό πλαίσιο είναι η ευθύνη των κληρονόμων προκειμένου να μην ευθύνονται πλέον αυτομάτως με την προσωπική τους περιουσία, για τα χρέη του κληρονομουμένου, περιορίζοντας την ανάγκη για αποποίηση κληρονομίας. Δηλαδή θεσμοθετείται πλέον ο αυτοδίκαιος διαχωρισμός της ατομικής από την κληρονομική περιουσία, ώστε τα χρέη να εξοφλούνται μόνον από την κληρονομιά.
Περαιτέρω για πρώτη φορά, εισάγεται ο θεσμός της κληρονομικής σύμβασης που εισάγει συμφωνίες εν ζωή σχετικά με μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα.
Επίσης, με το σύμφωνο συμβίωσης εξισώνονται τα κληρονομικά δικαιώματα των συζύγων με αυτά των συντρόφων δυνάμει συμφώνου συμβίωσης και με αυτό τον τρόπο αναγνωρίζονται νέες μορφές οικογένειας.
Μία άλλη ριζική αλλαγή που εισάγει ο νέος νόμος έχει να κάνει με τη φύση του δικαιώματος της νόμιμης μοίρας, η οποία από εμπράγματη γίνεται καθαρή ενοχική, δηλαδή χρηματική αξίωση.
Δηλαδή ο μεριδούχος δεν αποκτά εμπράγματο δικαίωμα (ποσοστό ιδιοκτησίας) επί των αντικειμένων της κληρονομίας, αντίθετα γίνεται δανειστής και έχει απαίτηση να λάβει σε χρήματα την αξία που αντιστοιχεί στο μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας του.
Οι μεριδούχοι μπορούν πλέον να εισπράττουν την αξία της περιουσίας που δικαιούνται σε χρήμα κι έτσι δεν παρεμποδίζεται η διαχείριση περιουσιακών στοιχείων μιας οικογένειας.
