Καισαριανή: Το μαντήλι του Σπήλιου Αμπελογιάννη, ενός από τους 200 εκτελεσμένους

Ξύπνησαν μνήμες οι φωτογραφίες με τους 200 κομμουνιστές λίγο πριν την εκτέλεσή τους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά 1944.

Το ΚΚΕ προχώρησε στην πιθανή ταυτοποίηση δύο από τους 200, στην πλειοψηφία τους στελέχη και μέλη του κόμματος, με βάση το αρχείο που διαθέτει η Κεντρική Επιτροπή. Όπως αναφέρει ο ιστότοπος του κόμματος 902.gr, από τη μέχρι σήμερα έρευνα προκύπτει ότι πολύ πιθανά σε μία από τις φωτογραφίες απεικονίζονται ο 30χρονος Θρασύβουλος Καλαφατάκης, ο άνδρας με το λευκό πουκάμισο, και ο ποντιακής καταγωγής Δημήτρης Παπαδόπουλος, που διακρίνεται στα αριστερά του. Για να συμβάλει στη διαδικασία ταυτοποίησης, το ΚΚΕ δημοσίευσε τις φωτογραφίες που διαθέτει στο αρχείο του.

Οι ιστορίες όμως πίσω από την εκτέλεση είναι πολλές και οι συγγενείς των θυμάτων συγκινημένοι τις ανασύρουν. Με αφορμή αυτά τα μοναδικά ιστορικά ντοκουμέντα, ο ανιψιός του Σπήλιου Αμπελογιάννη, Βασίλης, μίλησε στο ραδιοφωνικό σταθμό “Αθήνα 9.84”:

«’Όταν πληροφορήθηκα για την ύπαρξη αυτών των φωτογραφιών, ήρθαν ολοζώντανα μπροστά μου όλα όσα γνώριζα για τη δράση και τον ηρωικό θάνατο του θείου μου -αδελφού του πατέρα μου- Σπήλιου Αμπελογιάννη, που εκτελέστηκε στην Καισαριανή την 1η Μάη του ’44, μαζί με άλλους 199 συντρόφους του. Από τη μια νιώθω περίσσια συγκίνηση, βλέποντας και ξαναβλέποντας αποτυπωμένη τη λεβεντιά, την αποφασιστικότητα και τη σιγουριά εκείνων των ανθρώπων ότι πράττουν το καθήκον τους. Είναι το ατρόμητο ύφος με το οποίο οι ήρωες κομμουνιστές βάδισαν προς το απόσπασμα. Από την άλλη, νιώθω οργή και αγανάκτηση, γιατί κάποιοι βγάζουν αυτά τα απίστευτα ιστορικά ντοκουμέντα σε δημοπρασία, λες και πρόκειται για φωτογραφίες της Μέρλιν Μονρόε».

Ποιος ήταν ο Σπήλιος Αμπελογιάννης και τι έγραφε το μαντήλι του

Τον Σπήλιο Αμπελογιάννη συνοδεύει και μια άγνωστη εν πολλοίς ιστορία την οποία αναδεικνύει το ιστορικό αρχείου του ΚΚΕ. Πρόκειται για το μαντήλι του με το τελευταίο μήνυμά του.

Όπως αναφέρει σε επιστολή του την οποία επικαλείται το 902.gr, ο Βασίλης Αμπελογιάννης, ανιψιός του Σπήλιου Αμπελογιάννη:

Από τη Κυριακή το πρωί, που πληροφορήθηκα για την ύπαρξη αυτών των φωτογραφιών, ήρθαν ολοζώντανα μπροστά μου όλα όσα γνώριζα για την δράση και τον ηρωικό θάνατο του θείου μου – αδελφού του πατέρα μου – Σπήλιου Αμπελογιάννη, που εκτελέστηκε στη Καισαριανή την 1η Μάη του ’44, μαζί με άλλους 199 συντρόφους του.

Ο Σπήλιος Αμπελογιάννης, εργάτης από το Ανεμοχώρι της Ηλείας, γραμματέας της Κομματικής Οργάνωσης του ΚΚΕ στον Κολωνό την περίοδο της Κατοχής, συνελήφθη από τους Γερμανούς στο μπλόκο του Κολωνού. Αλύγιστος και χωρίς καμία υποχώρηση, οδηγήθηκε στο Χαϊδάρι, από εκεί στη Καισαριανή και τη 1η Μάη του ’44 στο Σκοπευτήριο, όπου και εκτελέστηκε.

Στο δρόμο προς την εκτέλεση πρόλαβε να πετάξει ένα μαντήλι, όπου με μολύβι ήταν γραμμένο στην άκρη του. «Αμπελογιάννης Σπήλιος του Κωνσταντίνου. Οδός Άστρους 93, Κολωνός. Ετσι πεθαίνουν οι τίμιοι Ελληνες.

Πεθαίνω περήφανος. Ζήτω η λευτεριά. Διαβάτη Ελληνα, το ρούχο τούτο να το πας στη παραπάνω διεύθυνση. Είναι η στερνή επιθυμία ενός ανθρώπου που ξέρει να πεθαίνει για τη λευτεριά. Ζήτω ο ελληνικός λαός».

Εβδομήντα τέσσερα χρόνια μετά το μαντήλι παραδόθηκε στον ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ από τον εξάδελφό μου, Νίκο Σοφιανό, γιό της αδελφής του Σπήλιου, που το είχε φυλάξει όλα αυτά τα χρόνια.

Όλη τη μέρα με κυρίευαν πολλά αλληλοσυγκρουόμενα συναισθήματα.

Από τη μια περίσσια συγκίνηση βλέποντας και ξαναβλέποντας αποτυπωμένες στις φωτογραφίες τη λεβεντιά, την αποφασιστικότητα, τη σιγουριά ότι πράττουν αυτό που τους πρέπει, αλλά και το ατρόμητο ύφος με τα οποία οι ήρωες κομμουνιστές βάδισαν προς τον θάνατο και από την άλλη οργή και αγανάκτηση γιατί αυτά τα απίστευτα ιστορικά ντοκουμέντα κάποιοι τα βγάζουν σε δημοπρασία, λες και είναι φωτογραφίες σταρ του κινηματογράφου.

Είμαι απόλυτα σύμφωνος με την απόφαση του ΚΚΕ να αναλάβει πρωτοβουλίες ώστε αυτές οι φωτογραφίες να αποδοθούν στον Δήμο Καισαριανής, στον Δήμο Χαϊδαρίου και στο ΚΚΕ για να βρουν τη θέση τους δίπλα στα άλλα ντοκουμέντα της Εθνικής Αντίστασης και να συμβάλλουν στο να παραμένει διαχρονικά ζωντανή η ιστορική μνήμη.

Συντροφικά,

Βασίλης Αμπελογιάννης

Το μαντήλι του Σπήλιου Αμπελογιάννη

Όπως αναφέρει το ιστορικό αρχείου του ΚΚΕ για τον Σπήλιο Αμπελογιάννη, εργάτη από το Ανεμοχώρι Ηλείας, και το μαντήλι του:

Ενας κι αυτός από τους 200 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν την 1η Μάη του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Ήταν θαμμένο για χρόνια σ' έναν τενεκέ στην αυλή ενός σπιτιού στον Κολωνό. Ενα μαντήλι που με μολύβι ήταν γραμμένο στην άκρη του: «Αμπελογιάννης Σπήλιος του Κωνσταντίνου. Οδός Αστρους 93 Κολωνός. Ετσι πεθαίνουν οι τίμιοι Ελληνες. Πεθαίνω περήφανος. Ζήτω η Λευτεριά. Διαβάτη Ελληνα, το ρούχο τούτο να το πας στην παραπάνω διεύθυνση. Είναι η στερνή επιθυμία ενός ανθρώπου που ξέρει να πεθαίνει για την λευτεριά. Ζήτω ο Ελληνικός Λαός».

Εβδομήντα τέσσερα χρόνια μετά (σ.σ. το 2018), η Μαρία Σοφιανού, 95 χρόνων , αδελφή του Σπήλιου Αμπελογιάννη, έστειλε στην Καισαριανή, στον τόπο της εκτέλεσης, τον Νίκο Σοφιανό, ανιψιό του Σπήλιου, να παραδώσει ο ίδιος το μαντήλι στον Γενικό Γραμματέα του Κόμματος, με τη δήλωση: «Περήφανη για τον αδελφό μου, επιθυμώ το μαντήλι να δοθεί στο Κόμμα μας, το ΚΚΕ».

Με πληροφορίες το Ιστορικό Αρχείο του ΚΚΕ

Διαβάστε επίσης