Καισαριανή: Τα ερωτήματα για την πηγή των φωτογραφιών των 200 αγωνιστών

Snapshot

• Οι φωτογραφίες των 200 αγωνιστών που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή το 1944 θεωρούνται πιθανώς αυθεντικές, αλλά απαιτείται επιστημονική τεκμηρίωση και διερεύνηση της προέλευσής τους.
• Οι φωτογραφίες προέρχονται από ιδιωτικές συλλογές και βγήκαν σε δημοπρασία, η οποία διακόπηκε, ενώ υπάρχει ανάγκη να εξεταστεί αν υπάρχουν και άλλα αντίστοιχα ιστορικά τεκμήρια σε παρόμοιες αγορές.
• Οι εκτελεσθέντες ήταν κυρίως πολιτικοί κρατούμενοι του Μεταξά που παραδόθηκαν στους κατακτητές και θεωρούνται μέλη του ΚΚΕ, με τις φωτογραφίες να αποτελούν σπάνιο οπτικό ντοκουμέντο από αντίποινα των ναζί στην Ελλάδα.
• Υπάρχει έντονη συγκίνηση και προβληματισμός για την ταυτοποίηση των προσώπων και τη διαδρομή των φωτογραφιών, που συνδέονται άμεσα με έγκλημα πολέμου και την ιστορική μνήμη του ελληνικού λαού.
• Το υπουργείο Πολιτισμού καλείται να διεξάγει έρευνα για την ανεύρεση και άλλων τέτοιων φωτογραφιών και ντοκουμέντων που μπορεί να βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές ή δημοπρασίες.

Snapshot powered by AI

Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι φωτογραφίες των Ελλήνων αγωνιστών που εκτελέστηκαν από τους ναζί στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 είναι γνήσιες. Η επιστημονική τεκμηρίωσή τους, όμως, θα απαιτήσει χρόνο και θα πρέπει να δώσει απαντήσεις σε αρκετά ερωτήματα για την πηγή της προέλευσης τους.

Πρώτο βασικό ερώτημα που προκύπτει είναι αν ο συλλέκτης από το Βέλγιο στο αρχείο του ή άλλοι συλλέκτες έχουν στην κατοχή τους αντίστοιχο φωτογραφικό υλικό με τεράστια ιστορική σημασία για την χώρα μας.

«Αυτό που χρειάζεται είναι ταυτοποιηθεί ότι είναι από την Πρωτομαγιά με βάση όχι μόνο το τι γράφει πίσω (σ.σ. από τη φωτογραφία) ο στρατιώτης. Το δεύτερο είναι πιο σύνθετο: είναι να δει κανείς το φυσικό αντικείμενο, τη φωτογραφία. Πρέπει να πάρει στα χέρια του τη φωτογραφία για να διαπιστώσει ότι δεν υπάρχουν αλλοιώσεις και να χρονολογήσει με μεγαλύτερη βεβαιότητα πότε είναι. Κατά πάσα πιθανότητα είναι αυθεντικές», λέει στο newsbomb ο καθηγητής Κοινωνικής Ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Πολυμέρης Βόγλης.

Και συνεχίζει: «Αυτό που ανοίγει ως θέμα είναι ότι ο Βέλγος συλλέκτης από κάπου τις πήρε. Από ποιον; Είναι συγγενείς κάποιου Γερμανού στρατιώτη, αξιωματικού; Πότε πήρε αυτές τις φωτογραφίες; Εκεί υπάρχει ένα ζήτημα διαδρομής της φωτογραφίας».

Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες δόθηκαν σε δημοπρασία, η οποία διακόπηκε το πρωί της Δευτέρας, από το κατάστημα «Crains militaria», το οποίο εμπορεύεται διάφορα αντικείμενα από τις στρατιωτικές δυνάμεις των ναζί κατά των Β Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως μετάλλια, στρατιωτικά διαβατήρια, φωτογραφίες κλπ. Πρόκειται για ιδιώτες εμπόρους και ιδιωτικές συλλογές που βγαίνουν σε δημοπρασία, δηλαδή δηλαδή για μία παράλληλη αγορά.

«Με αφορμή αυτό θα έπρεπε οι υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού να αναζητήσουν μήπως υπάρχουν και άλλα τέτοια τεκμήρια σε τέτοιου τύπου δημοπρασίες», σημειώνει ο Πολυμέρης Βόγλης.

Όπως εξηγεί ο καθηγητής μετά το τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου αρκετοί ναζί έμειναν ατιμώρητοι, έκαναν συγκεντρώσεις και συνεστιάσεις βετεράνων όπου έδειχναν ο ένας στον άλλον τέτοιες φωτογραφίες από τις ημέρες τους στον πόλεμο. «Αυτό που είναι γνωστό είναι ότι οι φαντάροι και όσοι έχουν φωτογραφίες από εκείνη την εποχή τις διακινούσαν στους άντρες των μονάδων τους σαν αναμνηστικά του πολέμου. Δεν έχουν απαραίτητα μία προπαγανδιστική χροιά. Το έκαναν συχνά αυτό και έχουμε πάρα πολλές φωτογραφίες τέτοιες από στρατιώτες. Άρα ποιος είναι αυτός που τραβάει τις φωτογραφίες (σ.σ. στην Καισαριανή) και ποιος τις δίνει στον Βέλγο;».

Πράγματι η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού αναφέρει χαρακτηριστικά: «Στις οργανώσεις Γερμανών βετεράνων που συστάθηκαν με στόχο την αποκατάσταση της δημόσιας εικόνας της Βέρμαχτ, στη μεταπολεμική γερμανική κοινωνία, δημιουργήθηκαν δίκτυα ανταλλαγής και ανατύπωσης φωτογραφιών που παρήχθησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου από επαγγελματίες και ερασιτέχνες φωτογράφους. Χαρακτηριστικότερη περίπτωση υπήρξε ο κύκλος του περιοδικού Wildente (Αγριόπαπια), που εξέδιδε ο Günther Heysing, δημοσιογράφος των Μονάδων Προπαγάνδας του Γκέμπελς. Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες είναι πολύ πιθανόν να ανήκουν σε αυτές (ειδικώς εάν ληφθεί υπόψη η πίσω όψη των τυπωμένων φωτογραφιών, όπως εμφανίσθηκε στο e-bay)».

Είναι μοναδικής ιστορικής σημασίας και αξίας

Ο Πολυμέρης Βόγλης σημειώνει ότι είναι από τις ελάχιστες φορές που έχουμε φωτογραφίες από αντίποινα των κατοχικών στρατευμάτων στην Ελλάδα. Αυτό κάνει τις φωτογραφίες της Καισαριανής μοναδικής ιστορικής σημασίας και αξίας. «Από άλλες σφαγές ή αντίποινα των ναζί δεν έχουμε φωτογραφίες, αν εξαιρέσει κανείς τις φωτογραφίες που έχουμε με τα γερμανικά αντίποινα στην Κρήτη τον Ιούνιο του 1941. Οι φωτογραφίες είναι γερμανικές και υπάρχουν στα γερμανικά αρχεία. Δεν έχουμε άλλες. Υπάρχει η φωτογραφία που υποθέτουμε ότι απεικονίζει την σφαγή των Καλαβρύτων και δείχνει Γερμανούς στρατιώτες με ένα χωριό που καίγεται αλλά έχει αμφισβητηθεί η γνησιότητα της».

«Τώρα με αυτό το φωτογραφικό υλικό δημιουργούνται ερωτήματα που πριν δεν είχαμε. Χρειάζεται συστηματική αναζήτηση γιατί στα αρχεία ό,τι υπάρχει το έχουμε δει. Για γερμανικά αρχεία έχει γίνει έρευνα ενδελεχώς. Έτσι θα πρέπει να γίνει αναζήτηση τέτοιων τεκμηρίων και εκτός (σ.σ. αρχείων), όπου μπορεί να υπάρχουν και άλλες τέτοιες φωτογραφίες», λέει ο Πολυμέρης Βόγλης.

«Έχουν ιστορική σημασία και αξία και υπάρχει και η διάσταση των συγγενών αυτών των ανθρώπων. Αυτοί που έχασαν οικεία πρόσωπα, πατεράδες, αδελφούς και άρα θέλουν να δουν αυτά τα πρόσωπα. Είναι πολύ σημαντικό και το γεγονός ότι όλοι συγκλονίστηκαν δείχνει ότι η φωτογραφία έχει μία αμεσότητα, μια εμβέλεια που συγκλονίζει», σημειώνει.

Αναφορικά με το ποιοι ήταν οι εκτελεσθέντες της Πρωτομαγιάς του 1944 ο καθηγητής Κοινωνικής Ιστορίας τονίζει ότι «οι περισσότεροι από αυτούς είναι πολιτικοί κρατούμενοι από τα χρόνια του Μεταξά. Όταν έγινε η συνθηκολόγηση με τους Γερμανούς δεν αφέθηκαν ελεύθεροι αλλά παραδόθηκαν στους κατακτητές. Τους έπιασαν επί δικτατορίας και τους παρέδωσαν γιατί ήξεραν ότι οι κατακτητές θεωρούσαν τους κομμουνιστές αντιπάλους τους. Ήταν γνωστό ότι θα βρεθούν σε πάρα πολύ δεινή θέση και επιβεβαιώθηκε όταν έγιναν οι εκτελέσεις μαζί με τους υπόλοιπους αγωνιστές του ΕΑΜ».

Γκίκας: Υπάρχει διάχυτη συγκίνηση και προβληματισμός

Ο διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών και Ιστορίας και μέλος του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ, Αναστάσης Γκίκας αναφέρει στο newsbomb ότι η διαδικασία της ταυτοποίησης των προσώπων εκτελεσθέντων είναι δύσκολη. «Δεν υπάρχουν πολλές φωτογραφίες τους. Είναι μέλη και στελέχη του ΚΚΕ του Μεσοπολέμου και καταλαβαίνετε ότι συλλαμβάνονται επί μεταξικής δικτατορίας και οι φωτογραφίες τους είναι λίγες» εξηγεί.

«Προκύπτουν φωτογραφικά ντοκουμέντα από την ύστατη ώρα αυτών των ανθρώπων. Τους βλέπει κανείς να υψώνουν ανάστημα σε μία πολύ δύσκολη και κρίσιμη ώρα για τους ίδιους για να αποτελέσουν οι ίδιοι το πάτημα για να στηριχθεί πάνω τους ένας ολόκληρος λαός που τότε αγωνιζόταν για την εθνική του απελευθέρωση. Τους βλέπεις να χαμογελούν και να σφίγγουν την γροθιά και έρχεται στο μυαλό η εικόνα του Νίκου Μπελογιάννη που χαμογελούσε πριν την εκτέλεση. Υπάρχει διάχυτη η συγκίνηση αλλά και προβληματισμός και η αγωνία για το που θα καταλήξουν αυτές οι φωτογραφίες», σημειώνει ο Αναστάσης Γκίκας.

Και προσθέτει: «Το σημαντικό όμως είναι το σε ποιον απευθύνεται το μήνυμα της εκτέλεσης. Η ειδοποιός διαφορά τους είναι η ιδιότητά τους ως μέλη και στελέχη του ΚΚΕ. Επιλέγονται για αυτό. Δεν έχουν προλάβει να λάβουν μέρος στην αντίσταση. Αυτό ήταν μήνυμα στο ΚΚΕ που ήταν η βασική δύναμη στο ΕΑΜ και απάντηση στην προέλαση του Κόκκινου Στρατού. Είναι και ένα μήνυμα που έχει να κάνει με το παρόν και το μέλλον της απελευθέρωσης που πλησίαζε. Θα κρινόταν αν ο λαός που είχε μάθει να αγωνίζεται, θα αγωνιζόταν και ενάντια στους ντόπιους καταπιεστές του».

Επιπλέον και ο Αναστάσης Γκίκας θέτει ερωτήματα για την πηγή της προέλευσης των φωτογραφιών. «Είναι φωτογραφίες που πάρθηκαν υπό συνθήκες Κατοχής και κατά τη διάπραξη ενός εγκλήματος. Συνδέονται άμεσα με ένα έγκλημα πολέμου τέτοιου βεληνεκούς. Είναι ερώτημα όλη η πορεία τους και πώς κατέληξαν στον Βέλγο συλλέκτη».

Διαβάστε επίσης