27 χρόνια από την τραγωδία με το πρωθυπουργικό Φάλκον: «Υπουργέ, υπουργέ, πού είσαι;».
Η μοιραία πτήση της 14ης Σεπτεμβρίου που στοίχισε την ζωή σε επτά ανθρώπους ανάμεσά τους ο Γιάννος Κρανιδιώτης και ο γιος του, λίγο πριν προσγειωθεί στο Βουκουρέστι
Snapshot
- Στις 14 Σεπτεμβρίου 1999, η πτήση του πρωθυπουργικού Falcon κατέληξε σε δυστύχημα στο Βουκουρέστι, με επτά νεκρούς, μεταξύ των οποίων ο Γιάννος Κρανιδιώτης και ο γιος του Νικόλας.
- Το δυστύχημα προκλήθηκε από ακραίες ταλαντώσεις (pilot-induced oscillation) μετά την αποσύνδεση του αυτόματου πιλότου και προβλήματα στο σύστημα pitch feel.
- Η έρευνα κατέδειξε ότι η μη χρήση ζωνών ασφαλείας από κάποιους επιβάτες επιδείνωσε τα τραύματα και τις συνέπειες του ατυχήματος.
- Δικαστικά, ο κυβερνήτης Ιωάννης Ανδρουλάκης κρίθηκε ένοχος για επτά ανθρωποκτονίες από αμέλεια, με ποινή φυλάκισης 35 μηνών με αναστολή, λόγω καθυστερημένης εντολής για ενεργοποίηση της ενδειξης “προσδεθείτε”.
- Η αποστολή στο Βουκουρέστι αφορούσε τη Διαβαλκανική Διάσκεψη και τις συζητήσεις για τα ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα S-300 στην Κύπρο.
Είκοσι επτά χρόνια μετά, η τραγωδία του πρωθυπουργικού Falcon εξακολουθεί να είναι μία από τις πιο δραματικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας. Ο Γιάννος Κρανιδιώτης, ο 23χρονος γιος του Νικόλας και ακόμη πέντε άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μέσα σε λίγα λεπτά, λίγο πριν από την προσγείωση στο Βουκουρέστι στις 14 Σεπτεμβρίου 1999.
Όμως η ιστορία εκείνης της νύχτας δεν είναι απλώς η ιστορία ενός αεροπορικού δυστυχήματος. Είναι και η ιστορία μιας αλληλουχίας γεγονότων, ανθρώπινων αποφάσεων και τεχνικών παραγόντων που, όπως προκύπτει από το τελικό πόρισμα της ρουμανικής διερεύνησης, οδήγησαν σε μια σειρά ακραίων ταλαντώσεων του αεροσκάφους που αποδείχθηκαν μοιραίες.
Η αποστολή στο Βουκουρέστι
Η ελληνική αποστολή ταξίδευε στη Ρουμανία για τη Διαβαλκανική Διάσκεψη των υπουργών Εξωτερικών. Επικεφαλής ήταν ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γιάννος Κρανιδιώτης. Στην ατζέντα βρίσκονταν οι εξελίξεις στα Βαλκάνια και, ιδιαίτερα, το ζήτημα των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-300 που είχαν παραγγελθεί από την Κύπρο.
Λίγες ημέρες πριν από το ταξίδι, ο Κρανιδιώτης είχε επικοινωνήσει με τον δημοσιογράφο Αλφόνσο Βιτάλη, ο οποίος τότε εργαζόταν στην ΕΡΤ και στη «Βραδυνή». Του είχε μιλήσει για τη σημασία της Διαβαλκανικής και για τις συζητήσεις που αναμένονταν γύρω από τους S-300.
Την ημέρα της αναχώρησης, ο Κρανιδιώτης έφτασε στο αεροδρόμιο περίπου ένα τέταρτο πριν από την προγραμματισμένη ώρα, μαζί με τον γιο του Νικόλα και τη συνεργάτιδά του Μαρία Μπεγλίτη.
«Παιδιά, όλα θα τα πούμε στο αεροπλάνο, πρέπει να τελειώσω με κάτι έγγραφα», θυμάται σε συνέντευξή του στο philenews o δημοσιογράφος Αλφόνσος Βιτάλης να τους λέει.
Οι τελευταίες συζητήσεις
Μέσα στο Falcon, ο Κρανιδιώτης καθόταν αρχικά μπροστά και μελετούσε έγγραφα. Κάποια στιγμή κάλεσε κοντά του τον γιο του Νικόλα. Οι δύο τους συζήτησαν και κοίταξαν μαζί υλικό που, όπως έμαθε αργότερα ο Αλφόνσος Βιτάλης, αφορούσε το διδακτορικό του Νικόλα.
Περίπου μισή ώρα πριν από το δυστύχημα, ο Κρανιδιώτης πήγε στο πίσω μέρος της καμπίνας, όπου βρίσκονταν οι δημοσιογράφοι.
Οι θέσεις ήταν κατειλημμένες. Κάθισε σε έναν μικρό πάγκο δίπλα στο μόνιτορ της πτήσης, ενώ ο Αλφόνσος Βιτάλης, ο Δημήτρης Πανταζόπουλος και η Νίνα Ασημακοπούλου προσπάθησαν να του παραχωρήσουν τη θέση τους.
Ο Κρανιδιώτης αρνήθηκε.
«Θα σας πω δυο κουβέντες τώρα και θα τα πούμε στο ξενοδοχείο το βράδυ», τους είπε.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Αλφόνσου Βιτάλη, τους μίλησε για τη συνάντησή του με τον τότε Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Γλαύκο Κληρίδη και για τις πιέσεις που ασκούνταν στην Αθήνα και τη Λευκωσία σχετικά με τους S-300.
Ο Γιάννος Κρανιδιώτης ανέφερε ότι εξεταζόταν ως εναλλακτική λύση η αντικατάσταση των S-300 στην Κύπρο από άλλο αντιαεροπορικό σύστημα και η μεταφορά των ρωσικών συστημάτων στην Ελλάδα, όπου θα αποθηκεύονταν.
Δεν επρόκειτο για οριστική απόφαση. Ο Κρανιδιώτης, όπως θυμάται ο Βιτάλης, σκόπευε να συζητήσει περαιτέρω το θέμα με τον πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη, τον Γλαύκο Κληρίδη και τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Παπανδρέου.
Η συζήτηση δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.
Η προειδοποίηση στο πιλοτήριο
Κατά την άνοδο του Falcon είχε ανάψει στο πιλοτήριο η προειδοποιητική ένδειξη PITCH FEEL. Το σύστημα σχετίζεται με τις δυνάμεις που μεταδίδονται στο χειριστήριο του αεροσκάφους.
Η ένδειξη εμφανίστηκε κατά την άνοδο και παρέμεινε για σημαντικό μέρος της πτήσης. Κατά την κάθοδο, το αεροσκάφος βρισκόταν σε υψηλή ταχύτητα και ο αυτόματος πιλότος ήταν ενεργοποιημένος.
Στη συνέχεια σημειώθηκε αποσύνδεση του αυτόματου πιλότου και ακολούθησε μια αλληλουχία βίαιων κινήσεων στον διαμήκη άξονα του αεροσκάφους.
Το φαινόμενο εξελίχθηκε σε pilot-induced oscillation, δηλαδή σε ταλαντώσεις που συνδέονται με την αλληλεπίδραση των χειρισμών του πιλότου και της απόκρισης του αεροσκάφους.
Τα 24 δευτερόλεπτα του τρόμου
Μέσα στην καμπίνα, οι επιβάτες δεν μπορούσαν να καταλάβουν τι ακριβώς συνέβαινε. Ο Αλφόνσος Βιτάλης φορούσε ζώνη ασφαλείας. Απέναντί του βρισκόταν δεμένη η Μαρία Μπεγλίτη.
«Όσοι δεν φορούσαν τη ζώνη τους, όπως ο Δημήτρης Πανταζόπουλος, τους είδα να εκτοξεύονται», περιέγραψε χρόνια αργότερα.
Μέσα στον πανικό, ο Βιτάλης θυμάται τη φωνή της Μπεγλίτη:
«Υπουργέ, υπουργέ, πού είσαι;»
Η ακραία ακολουθία ταλαντώσεων διήρκεσε περίπου 24 δευτερόλεπτα και προκάλεσε πολύ μεγάλες κατακόρυφες επιταχύνσεις. Οι επιβάτες που δεν ήταν δεμένοι εκτινάχθηκαν μέσα στην καμπίνα και υπέστησαν βαριά τραύματα.
Ο Αλφόνσος Βιτάλης και η μαρία Μπεγλίτη, που φορούσαν τις ζώνες τους, υπέστησαν ελαφρύτερα τραύματα. Ο ίδιος θυμάται γδαρσίματα και τραύματα από γυάλινα αντικείμενα που εκτοξεύτηκαν μέσα στην καμπίνα.
Η αεροσυνοδός Άννα Βελισαρίου κατάφερε επίσης να προστατεύσει το σώμα της σε περιορισμένο χώρο της καμπίνας.
Η προσγείωση στο Βουκουρέστι
Οι χειριστές κατάφεραν να ανακτήσουν τον έλεγχο του Falcon και να το οδηγήσουν στο αεροδρόμιο του Βουκουρεστίου. Το αεροσκάφος προσγειώθηκε, όμως η τραγωδία είχε ήδη συντελεστεί μέσα στην καμπίνα.
Ο Γιάννος Κρανιδιώτης, ο γιος του και ακόμη πέντε άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους.
Ο Αλφόνσος Βιτάλης, μετά την προσγείωση, αντίκρισε την καμπίνα γεμάτη συντρίμμια και αντικείμενα που είχαν εκτοξευθεί από τα ντουλαπάκια.
Ανάμεσα στα συντρίμμια διέκρινε τα παπούτσια του Κρανιδιώτη
Οι επτά νεκροί
Στην τραγωδία έχασαν τη ζωή τους:
- ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γιάννος Κρανιδιώτης,
- ο 23χρονος γιος του Νικόλας Κρανιδιώτης,
- οι δημοσιογράφοι της ΕΡΤ Δημήτρης Πανταζόπουλος και Νίνα Ασημακοπούλου,
- ο εικονολήπτης της ΕΡΤ Παναγιώτης Πούλος,
- ο αστυνομικός της προσωπικής ασφάλειας του υπουργού Νίκος Ασημακόπουλος,
- ο μηχανικός του αεροσκάφους Μιχάλης Παπαδόπουλος.
Από την πτήση επέζησαν οι δύο χειριστές, η Μαρία Μπεγλίτη, ο διπλωμάτης Γρηγόρης Παπαδόπουλος, ο δημοσιογράφος Αλφόνσος Βιτάλης και η αεροσυνοδός Άννα Βελισαρίου.
Η έρευνα για τα αίτια
Η διερεύνηση του ατυχήματος εξέτασε την αλληλουχία των γεγονότων που ξεκίνησε με την ένδειξη PITCH FEEL και κατέληξε στις ακραίες ταλαντώσεις κατά την κάθοδο.
Η τεχνική εικόνα δεν περιορίστηκε σε μία μόνο βλάβη. Στην εξέλιξη του συμβάντος συνδέθηκαν η κατάσταση του συστήματος pitch, οι χειρισμοί του πληρώματος, η αποσύνδεση του αυτόματου πιλότου και η αλληλεπίδραση χειριστή και αεροσκάφους.
Παράλληλα, η μη χρήση ζωνών ασφαλείας από ορισμένους επιβάτες επιδείνωσε σημαντικά τις συνέπειες των ακραίων επιταχύνσεων μέσα στην καμπίνα.
Η υπόθεση εξετάστηκε και δικαστικά στην Ελλάδα. Τον Δεκέμβριο του 2000 οι δυο πιλότοι Ιωάννης Ανδρουλάκης και Γρηγόρης Σινέκογλου αφέθηκαν ελεύθεροι μετά την καταβολή εγγύησης, ενώ τον Ιούλιο του 2002 το Τριμελές Πλημμελιοδικείο της Αθήνας καταδίκασε τον κυβερνήτη ένοχο και του επέβαλε ποινή φυλάκισης 5 ετών. Παράλληλα, αθώωσε τον συγκυβερνήτη και τους τεχνικούς της Ολυμπιακής.
Αργότερα το Τριμελές Εφετείο Αθηνών βρήκε ένοχο τον Ιωάννη Ανδρουλάκη για επτά ανθρωποκτονίες από αμέλεια και πρόκληση δύο σωματικών βλαβών και μείωσε την ποινή κατά 25 μήνες. Επέβαλε στον κυβερνήτη φυλάκιση 35 μηνών με τριετή αναστολή. Σύμφωνα με το σκεπτικό την απόφασης ο κατηγορούμενος πιλότος δεν έδωσε εγκαίρως την εντολή να ανάψει η ένδειξη “προσδεθείτε” ώστε να μην κινδυνεύσουν οι επιβάτες.
