Κληρονομιά: Τι αλλάζει με τον νέο νόμο - Χρέη, διαθήκες και νόμιμη μοίρα
Νέο καθεστώς για τα κληρονομικά - Τι αλλάζει
Snapshot
- Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, οι κληρονόμοι δεν ευθύνονται προσωπικά για τα χρέη της κληρονομιάς πέραν της αξίας της κληρονομιαίας περιουσίας.
- Ο επιζών σύζυγος δικαιούται πλέον το ένα τρίτο της κληρονομιάς όταν υπάρχει ένα παιδί και αποκτά δικαίωμα δωρεάν χρήσης της κύριας κατοικίας για ένα έτος μετά τον θάνατο.
- Τα πρόσωπα σε ελεύθερη ένωση αποκτούν δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για ένα έτος και μπορούν να κληρονομήσουν υπό προϋποθέσεις και δικαστική αναγνώριση.
- Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση αντί για αυτομάτως ποσοστό κυριότητας στα περιουσιακά στοιχεία του αποβιώσαντος.
- Επιτρέπεται η σύναψη κληρονομικών συμφωνιών πριν από τον θάνατο μέσω συμβολαιογραφικού εγγράφου, συμπεριλαμβανομένης και της εκ των προτέρων παραίτησης από την κληρονομιά ή τη νόμιμη μοίρα.
Νέα δεδομένα στις κληρονομιές φέρνει το νομοθετικό πλαίσιο που τίθεται σε εφαρμογή από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, αλλάζοντας σημαντικά τους κανόνες που αφορούν τα χρέη του αποβιώσαντος, τη νόμιμη μοίρα, τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου, αλλά και τη δυνατότητα συμφωνιών πριν από τον θάνατο.
Η εφαρμογή του νέου πλαισίου ξεκινά, ωστόσο, με ένα πρακτικό ζήτημα. Ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου έχει παρατείνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου την αποχή των μελών του από τη δημοσίευση διαθηκών, γεγονός που στην πράξη επηρεάζει την άμεση εφαρμογή ορισμένων από τις νέες ρυθμίσεις.
Ποιους αφορά το νέο καθεστώς
Οι νέες διατάξεις για την περιουσία και τα χρέη της κληρονομιάς εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά.
Για θανάτους που έχουν σημειωθεί πριν από αυτή την ημερομηνία, κατά κανόνα εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι προηγούμενες διατάξεις.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τις περιπτώσεις όπου η κληρονομιά συνοδεύεται από δάνεια, φορολογικές οφειλές ή άλλες υποχρεώσεις.
Με το νέο καθεστώς, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται αυτομάτως με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς. Οι δανειστές μπορούν να στραφούν κατά της κληρονομιαίας περιουσίας μέχρι το ύψος της αξίας της, χωρίς να μπορούν να αγγίξουν, καταρχήν, την περιουσία που είχε αποκτήσει ο κληρονόμος πριν από τον θάνατο.
Η προστασία αυτή, ωστόσο, δεν είναι απόλυτη. Ο κληρονόμος μπορεί να την απωλέσει εφόσον προβεί σε διάθεση περιουσιακών στοιχείων της κληρονομιάς κατά παράβαση των προβλεπόμενων κανόνων.
Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης, ώστε η κληρονομιαία περιουσία και οι σχετικές οφειλές να αντιμετωπίζονται ως διακριτό σύνολο.
Τι αλλάζει όταν δεν υπάρχει διαθήκη
Σημαντικές είναι και οι αλλαγές στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή στην περίπτωση που κάποιος πεθάνει χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη.
Όταν υπάρχει ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος θα δικαιούται πλέον το ένα τρίτο της κληρονομιάς, αντί για το ένα τέταρτο που ίσχυε μέχρι σήμερα. Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του επιζώντος συζύγου παραμένει στο ένα τέταρτο.
Επιπλέον, ο επιζών σύζυγος αποκτά δικαίωμα αποκλειστικής και δωρεάν χρήσης της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για χρονικό διάστημα ενός έτους μετά τον θάνατο.
Τι προβλέπεται για τα ζευγάρια χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης
Το νέο πλαίσιο προβλέπει, υπό προϋποθέσεις, προστασία και για το πρόσωπο που ζούσε με τον αποβιώσαντα σε ελεύθερη ένωση, χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.
Συγκεκριμένα, μπορεί να αποκτήσει δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για ένα έτος. Παράλληλα, μπορεί να κληρονομήσει το σύνολο της περιουσίας μόνο εφόσον δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που προηγείται στην κληρονομική διαδοχή και αφού το σχετικό δικαίωμα αναγνωριστεί δικαστικά.
Χρηματική παροχή από την κληρονομιά μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να δικαιούται και πρόσωπο που είχε αναλάβει ουσιαστικά και χωρίς αμοιβή τη φροντίδα του αποβιώσαντος για τουλάχιστον έξι μήνες κατά την τελευταία τριετία της ζωής του.
Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση
Μία από τις πιο ουσιαστικές αλλαγές αφορά τη νόμιμη μοίρα.
Τα παιδιά, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος που έχουν δικαίωμα στη νόμιμη μοίρα δεν αποκτούν πλέον αυτομάτως ποσοστό συγκυριότητας στα ακίνητα και στα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία του αποβιώσαντος.
Αντίθετα, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση έναντι του κληρονόμου. Το ποσό αντιστοιχεί στο μισό της κληρονομικής μερίδας που θα λάμβανε ο δικαιούχος εάν δεν υπήρχε διαθήκη.
Η αλλαγή αυτή σημαίνει ότι η διεκδίκηση της νόμιμης μοίρας δεν συνδέεται πλέον αυτομάτως με την απόκτηση ποσοστού κυριότητας σε συγκεκριμένα ακίνητα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία.
Κληρονομικές συμφωνίες πριν από τον θάνατο
Μία ακόμη σημαντική αλλαγή είναι η δυνατότητα σύναψης κληρονομικών συμφωνιών πριν από τον θάνατο.
Μέσω συμβολαιογραφικού εγγράφου, ο ιδιοκτήτης της περιουσίας μπορεί να συμφωνεί εκ των προτέρων ποιος θα τον διαδεχθεί ή ποιο συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο θα περιέλθει σε συγκεκριμένο πρόσωπο.
Η ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για οικογενειακές επιχειρήσεις και ακίνητη περιουσία, καθώς επιτρέπει να σχεδιαστεί έγκαιρα η διαδοχή και να περιοριστούν πιθανές μελλοντικές αντιπαραθέσεις μεταξύ κληρονόμων.
Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα εκ των προτέρων παραίτησης από το σύνολο της κληρονομιάς, από μέρος αυτής ή αποκλειστικά από τη νόμιμη μοίρα.
Η παραίτηση γίνεται με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων ενώπιον συμβολαιογράφου και μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε με αντάλλαγμα είτε χωρίς αντάλλαγμα.
