Μεταναστευτικό: Πότε ξεκινά η αποστολή μεταναστών στη Ρουάντα και τι προβλέπει το σχέδιο
Στις αρχές του 2027 αναμένεται να οριστικοποιηθεί η συμφωνία μεταξύ πέντε κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της αφρικανικής χώρας
Snapshot
- Η συμφωνία για την αποστολή μεταναστών σε return hubs στη Ρουάντα μεταξύ πέντε ευρωπαϊκών χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, αναμένεται να οριστικοποιηθεί στις αρχές του 2027 με πιλοτική εφαρμογή περίπου δύο ετών.
- Στα return hubs θα μεταφέρονται παράτυποι μετανάστες με εκτελεστές αποφάσεις επιστροφής, ενώ δεν θα περιλαμβάνονται αιτούντες άσυλο, νόμιμοι κάτοικοι ή ασυνόδευτοι ανήλικοι.
- Οι μεταφερόμενοι στη Ρουάντα θα λαμβάνουν άδεια διαμονής και πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευση και εργασία, με δυνατότητα οικειοθελούς αποχώρησης ή επιστροφής στη χώρα καταγωγής.
- Το κόστος της λειτουργίας καλύπτεται από τις συμμετέχουσες χώρες, ενώ διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΔΟΜ και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ εμπλέκονται στην υποστήριξη και διασφάλιση των δικαιωμάτων των μεταναστών.
- Το σχέδιο βασίζεται σε νομικό πλαίσιο που συμμορφώνεται με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, με έμφαση στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Εξειδικεύεται το σχέδιο αποστολής μεταναστών (return hubs -κόμβων επιστροφής μεταναστών) στη Ρουάντα, το οποίο συμφώνησαν πέντε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.
Η συμφωνία με τη χώρα της κεντρικής Αφρικής αναμένεται να οριστικοποιηθεί στις αρχές του 2027, ενώ η αρχική εφαρμογή προβλέπεται να είναι πιλοτική, διάρκειας περίπου δύο ετών.
Αυτό το διάστημα βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με τη Ρουάντα, προκειμένου να οριστικοποιηθούν οι όροι διαμονής και υποστήριξης των ανθρώπων που θα μεταφερθούν εκεί, καθώς και η χρηματοδότηση των δομών. Αρχικά, προβλέπεται να φιλοξενηθούν 100 άνθρωποι ταυτόχρονα.
Αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων
Σύμφωνα με ανώτατες πηγές του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, η συζήτηση με τη Ρουάντα αφορά τόσο τη λειτουργία της δομής όσο και τις δυνατότητες ένταξης και υποστήριξης των μεταναστών, ενώ στο τραπέζι βρίσκεται και το ενδεχόμενο αξιοποίησης ευρωπαϊκών πόρων για τα προγράμματα ένταξης και στήριξής τους.
Στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης με τη χώρα υποδοχής, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην ανάπτυξη μιας αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας. Όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές, πέρα από τη συνεργασία στον τομέα της νόμιμης μετανάστευσης, η οποία έχει συζητηθεί, εξετάζεται και η δυνατότητα χορήγησης υποτροφιών σε αριστούχους μαθητές από τη Ρουάντα, προκειμένου να έρθουν στην Ελλάδα και να σπουδάσουν σε ξενόγλωσσα προγράμματα ελληνικών πανεπιστημίων. Η συγκεκριμένη προοπτική συνδέεται με την επιδίωξη της Ρουάντας να ενισχύσει την εξωστρέφειά της και τις σχέσεις της με την Ευρώπη.
Οι πρώτες εθνικές αποφάσεις επιστροφής ή απομάκρυνσης θα μπορούν να εκδίδονται σύντομα μετά την ολοκλήρωση της σχετικής συμφωνίας, ενώ ο χρόνος πραγματοποίησης των μεταφορών θα εξαρτηθεί από τις διαδικασίες που θα ακολουθήσει κάθε κράτος ξεχωριστά.
Ποιοι θα μεταφέρονται στα return hubs
Το μοντέλο αφορά αποκλειστικά υπηκόους τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα σε ένα από τα πέντε κράτη-μέλη που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία και για τους οποίους έχει εκδοθεί εκτελεστή απόφαση επιστροφής ή απομάκρυνσης. Δεν θα περιλαμβάνονται πρόσωπα που δικαιούνται άσυλο ή διεθνή προστασία, ούτε όσοι διαθέτουν άλλη νόμιμη βάση παραμονής στα συγκεκριμένα κράτη. Εκτός του πεδίου εφαρμογής του μοντέλου θα βρίσκονται επίσης οι ασυνόδευτοι ανήλικοι.
Πριν από κάθε μεταφορά θα προηγείται ατομική αξιολόγηση της περίπτωσης, όπως προβλέπεται και για τις αποφάσεις επιστροφής και απομάκρυνσης. Βασική προϋπόθεση είναι η πλήρης τήρηση του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Τι προβλέπεται για όσους φτάνουν στη Ρουάντα
Με την άφιξή τους στη χώρα υποδοχής, οι μεταφερόμενοι θα λαμβάνουν άδεια διαμονής και θα οδηγούνται αρχικά σε ένα κέντρο υποδοχής, το οποίο θα λειτουργεί ως προσωρινή και ανοιχτή δομή φιλοξενίας. Εκεί θα καλύπτονται οι βασικές ανάγκες τους, όπως η στέγαση, η σίτιση και οι συνθήκες υγιεινής, προτού μετακινηθούν σε μακροχρόνια καταλύματα.
Στη συνέχεια, θα έχουν τη δυνατότητα να παραμείνουν στη Ρουάντα και να ενταχθούν στην τοπική κοινωνία. Για τον σκοπό αυτό, προβλέπεται πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, στέγαση, εκπαίδευση, επαγγελματική κατάρτιση και στην αγορά εργασίας, με στόχο την οικονομική και κοινωνική τους αυτονομία.
Παράλληλα, όσοι δεν επιθυμούν να παραμείνουν στη χώρα θα μπορούν να αποχωρήσουν οικειοθελώς, είτε επιστρέφοντας στη χώρα καταγωγής τους είτε μεταβαίνοντας σε οποιαδήποτε άλλη χώρα, στην οποία έχουν δικαίωμα νόμιμης εισόδου. Για όσους επιλέξουν την οικειοθελή επιστροφή, προβλέπεται η δυνατότητα πρόσβασης σε σχετικά προγράμματα υποστήριξης.
Το κόστος και ο ρόλος των διεθνών οργανισμών
Το άμεσο κόστος που συνδέεται με τη λειτουργία του μοντέλου, συμπεριλαμβανομένων των εγκαταστάσεων και των προγραμμάτων κατάρτισης, θα καλυφθεί από τις πέντε χώρες της ομάδας πρωτοβουλίας. Η αναλυτική κοστολόγηση βρίσκεται στο πλαίσιο των συζητήσεων με τη Ρουάντα, ενώ εξετάζεται η αξιοποίηση ήδη υφιστάμενων εγκαταστάσεων, ώστε να επιτευχθούν οικονομίες κλίμακας μέσα από την κοινή δράση των πέντε κρατών. Παράλληλα, βρίσκεται υπό συζήτηση η δυνατότητα ευρωπαϊκής χρηματοδότησης των προγραμμάτων ένταξης και υποστήριξης των μεταναστών.
Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του πλαισίου εφαρμογής έχουν και οι διεθνείς οργανισμοί. Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ), έπειτα από αίτημα της χώρας υποδοχής, εξετάζει τη δυνατότητα συμμετοχής του στην παροχή φροντίδας και βοήθειας προς τους μεταφερόμενους, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρχουν οι απαραίτητες εγγυήσεις. Στις πιθανές δραστηριότητές του περιλαμβάνονται η υποστήριξη κατά την υποδοχή, η συνδρομή στην ένταξη και η παροχή βοήθειας για οικειοθελή επιστροφή.
Αντίστοιχα, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες βρίσκεται σε συζητήσεις με τις πέντε ευρωπαϊκές χώρες, προκειμένου να παράσχει συμβουλευτική υποστήριξη για τη διασφάλιση της συμβατότητας του μοντέλου με το προσφυγικό δίκαιο και τα διεθνή πρότυπα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Προβλέπεται, επίσης, η λειτουργία ανεξάρτητου μηχανισμού παρακολούθησης και υποβολής εκθέσεων, ο οποίος θα ελέγχει την ορθή και αποτελεσματική εφαρμογή της συμφωνίας. Οι μεταφερόμενοι θα διατηρούν πρόσβαση στο νομικό σύστημα και στη νομική συνδρομή υπό τους ίδιους όρους που ισχύουν για τους νόμιμους κατοίκους της χώρας υποδοχής.
Το ευρωπαϊκό και νομικό πλαίσιο
Οι πέντε χώρες που προωθούν την πρωτοβουλία υποστηρίζουν ότι η δημιουργία των return hubs εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει σαφή νομική βάση, χάρη στον νέο ευρωπαϊκό Κανονισμό Επιστροφών, ο οποίος προβλέπει τη δυνατότητα σύναψης συμφωνιών με τρίτες χώρες για τον σκοπό αυτό.
Εκτιμούν ότι το μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί σε πλήρη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουν, ωστόσο, ότι οι δικαστικές προσφυγές σε εθνικό ή διεθνές επίπεδο, καθώς και το ενδεχόμενο αρνητικών δικαστικών αποφάσεων, αποτελούν έναν από τους κινδύνους που καλούνται να αντιμετωπίσουν.
Στο πλαίσιο αυτό, βρίσκονται σε στενή διαβούλευση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προκειμένου να διασφαλίσουν εκ των προτέρων τη νομική θωράκιση του σχεδίου και να περιορίσουν τις πιθανότητες αμφισβήτησής του. Παράλληλα, η προβλεπόμενη πιλοτική περίοδος θα λειτουργήσει ως δοκιμαστικό στάδιο, κατά το οποίο θα αξιολογηθεί στην πράξη η εφαρμογή του μοντέλου και η δυνατότητά του να ανταποκριθεί στον αρχικό σχεδιασμό.
Σύμφωνα με το πλαίσιο που έχει παρουσιαστεί, η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελεί βασική προϋπόθεση για κάθε μεταφορά. Κανένα πρόσωπο δεν θα μεταφέρεται σε χώρα όπου αντιμετωπίζει πραγματικό κίνδυνο απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας, ενώ θα εφαρμόζεται απαρέγκλιτα η αρχή της μη επαναπροώθησης.
Οι πέντε χώρες που προωθούν την πρωτοβουλία θεωρούν ότι η διαχείριση της μετανάστευσης αποτελεί παγκόσμια πρόκληση και, ως εκ τούτου, απαιτεί επιμερισμό της ευθύνης και όχι μετακύλισή της σε τρίτες χώρες. Όπως υποστηρίζουν, στόχος του μοντέλου δεν είναι η αποποίηση των ευρωπαϊκών ευθυνών, αλλά η αποτροπή επικίνδυνων και παράτυπων διαδρομών προς την Ευρώπη, που θέτουν σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές.
Παράλληλα, εντάσσουν τα return hubs σε μια ευρύτερη προσέγγιση, η οποία περιλαμβάνει μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή συνεργασία και συμπράξεις με χώρες που βρίσκονται κατά μήκος των βασικών μεταναστευτικών διαδρομών, με σκοπό τον περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης και τη διαμόρφωση ενός πιο αποτελεσματικού, ασφαλούς και οργανωμένου συστήματος διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών.
ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ