Ένα «αδύνατο» ουράνιο φαινόμενο θα μπορούσε να συμβεί στις 3 Μαρτίου

Στις 3 Μαρτίου, ο ουρανός ετοιμάζεται να προσφέρει ένα θέαμα που, με την πρώτη ματιά, μοιάζει να παραβιάζει τους νόμους της ουράνιας γεωμετρίας: ο Ήλιος θα ανατέλλει την ίδια στιγμή που μια σεληνιασμένη, σκοτεινή Σελήνη θα δύει.

Η σπάνια αυτή σύμπτωση συνοδεύει την πρώτη ολική έκλειψη Σελήνης της χρονιάς, η οποία θα είναι ορατή κυρίως στις περιοχές γύρω από τον Ειρηνικό Ωκεανό, αλλά και σε μεγάλο μέρος της Βόρειας Αμερικής και της Ασίας.

Κατά τη φάση της ολικότητας – όταν η Σελήνη αποκτά το χαρακτηριστικό σκούρο κόκκινο χρώμα της λεγόμενης «Ματωμένης Σελήνης» – ορισμένες περιοχές της Γης θα έχουν την ευκαιρία να παρατηρήσουν ένα εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο, γνωστό ως σεληνήλιο (selenelion).

Για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, διάρκειας μόλις 1 έως 2 λεπτών, κοιτάζοντας προς την ανατολή και τη δύση ταυτόχρονα, θα είναι δυνατό να διακρίνει κανείς τον ανατέλλοντα Ήλιο και τη Σελήνη που εξακολουθεί να βρίσκεται μέσα στη σκιά της Γης. Ένα γεγονός που μοιάζει «αδύνατο» με βάση την απλή γεωμετρία, αλλά γίνεται εφικτό χάρη στη φυσική της ατμόσφαιρας.

Πότε θα συμβεί η έκλειψη και από πού θα είναι ορατή

Η ολική φάση της έκλειψης θα ξεκινήσει στις 11:04 UTC και θα διαρκέσει περίπου 59 λεπτά. Η δυνατότητα παρατήρησης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη γεωγραφική θέση του παρατηρητή.

Στις ακτές του Ειρηνικού και στις δυτικές περιοχές της Βόρειας Αμερικής, το φαινόμενο θα είναι σχεδόν πλήρως ορατό, με τη Σελήνη να δύει καθώς εξέρχεται από τη σκιά της Γης. Στις ανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες και στον Καναδά, η Σελήνη θα δύει κατά τη διάρκεια της ολικότητας, την ώρα που ο ουρανός αρχίζει να φωτίζεται από την αυγή, προσφέροντας ίσως την καλύτερη ευκαιρία για την παρατήρηση του σεληνήλιου. Στη Χαβάη, η ολικότητα θα συμβεί με τη Σελήνη σχεδόν στο ζενίθ, τις ώρες μετά τα μεσάνυχτα.

Στην Κεντρική Ασία και τη δυτική Αυστραλία, η Σελήνη θα ανατέλλει καθώς βγαίνει από τη σκιά της Γης, ενώ στην ανατολική Αυστραλία, την Παπούα Νέα Γουινέα, την Ιαπωνία και την ανατολική Σιβηρία, ολόκληρο το φαινόμενο θα είναι ορατό σε σχετικά άνετες βραδινές ώρες.

Το σεληνήλιο και η φυσική που «νικά» τη γεωμετρία

Κατά τη διάρκεια μιας σεληνιακής έκλειψης, ο Ήλιος, η Γη και η Σελήνη ευθυγραμμίζονται σχεδόν τέλεια, σε μια διάταξη που οι αστρονόμοι ονομάζουν συζυγία, με τη Γη να παρεμβάλλεται ανάμεσα στα δύο ουράνια σώματα. Θεωρητικά, αν ο Ήλιος βρίσκεται πάνω από τον ορίζοντα, η Σελήνη θα πρέπει να είναι ακριβώς από κάτω και συνεπώς αόρατη – και το αντίστροφο.

Κι όμως, το σεληνήλιο συμβαίνει πραγματικά. Η εξήγηση βρίσκεται σε ένα φυσικό φαινόμενο που ονομάζεται ατμοσφαιρική διάθλαση. Η ατμόσφαιρα της Γης λειτουργεί σαν ένας φυσικός φακός, καμπυλώνοντας τις ακτίνες του φωτός και κάνοντας τα ουράνια αντικείμενα να φαίνονται ελαφρώς ψηλότερα στον ουρανό απ’ ό,τι βρίσκονται στην πραγματικότητα. Έτσι, όταν βλέπουμε τον Ήλιο να αγγίζει τον ορίζοντα, στην ουσία έχει ήδη βυθιστεί λίγο κάτω από αυτόν. Το ίδιο ισχύει και για τη Σελήνη.

Χάρη σε αυτή την οπτική «απάτη», για λίγα λεπτά και τα δύο σώματα μπορούν να είναι ταυτόχρονα ορατά, δημιουργώντας ένα από τα πιο εντυπωσιακά και σπάνια θεάματα που μπορεί να παρατηρήσει κανείς με γυμνό μάτι.

Ένα παράθυρο λίγων λεπτών

Το χρονικό περιθώριο για την παρατήρηση του σεληνήλιου είναι εξαιρετικά περιορισμένο, συνήθως από 1 έως 3 λεπτά, ανάλογα με τη θέση του παρατηρητή και τις ατμοσφαιρικές συνθήκες.

Σε πολλές περιοχές της ανατολικής Βόρειας Αμερικής, η Σελήνη ενδέχεται να φαίνεται ως ένας σκοτεινός, κοκκινωπός δίσκος που χάνεται στον δυτικό ορίζοντα, την ίδια στιγμή που ο Ήλιος αναδύεται από την ανατολή. Αντίθετα, πιο δυτικά, το φαινόμενο ίσως να μην είναι ορατό, καθώς η Σελήνη θα έχει ήδη εξέλθει από το πιο σκοτεινό τμήμα της γήινης σκιάς πριν από τη δύση.

Μια εξαιρετική κοσμική σύμπτωση

Φαινόμενα σαν κι αυτό είναι σπάνια όχι επειδή οι ολικές εκλείψεις είναι ασυνήθιστες, αλλά επειδή απαιτούν έναν εξαιρετικά ακριβή συνδυασμό χρονισμού, γεωγραφικής θέσης και ατμοσφαιρικών συνθηκών.

Όταν όμως όλα ευθυγραμμιστούν, ο ουρανός χαρίζει μια εικόνα που υπενθυμίζει πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει η ατμόσφαιρα της Γης στη διαμόρφωση όσων βλέπουμε, μετατρέποντας την αυστηρή γεωμετρία του συστήματος Ήλιου–Γης–Σελήνης σε ένα απρόσμενο και μαγευτικό θέαμα.