Οι επιστήμονες ανακάλυψαν τι ισχύει με την ανθρώπινη συνείδηση και δεν έχει σχέση με όσα γνώριζαν
Σύμφωνα με την «Κοπέρνικεια Αρχή», η συνείδηση δεν είναι κάποια ιδιαίτερη ιδιότητα που συναντάται μόνο στους ανθρώπους και σε λίγα ακόμη πλάσματα με παρόμοια βιολογία
Snapshot
- Η «Κοπέρνικεια Αρχή της Συνείδησης» υποστηρίζει ότι η συνείδηση δεν περιορίζεται στη βιολογία των ανθρώπων και ομοειδών πλασμάτων.
- Η θεωρία διευρύνει το πιθανό εύρος των συνειδητών όντων, συμπεριλαμβάνοντας εξωγήινες μορφές ζωής με διαφορετική βιοχημεία.
- Η συνείδηση μπορεί να μην εξαρτάται αποκλειστικά από τη σάρκα και το αίμα, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο συνείδησης σε τεχνητά συστήματα.
- Υπάρχει διαφωνία μεταξύ των ερευνητών για το πόσο ευέλικτη είναι η συνείδηση ως προς το υλικό υπόστρωμα, ειδικά σε σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη.
- Η θεωρία απορρίπτει την παραδοσιακή άποψη ότι η ανθρώπινη συνείδηση είναι μοναδική και προτείνει να θεωρούμε τα ανθρώπινα όντα μη προνομιακά ως προς τη συνείδηση.
Η ανθρώπινη συνείδηση είναι ένα από τα πιο παράξενα και επίμονα δυσεξήγητα φαινόμενα της φύσης.
Τώρα, ερευνητές προτείνουν μια ριζοσπαστική θεωρία, σύμφωνα με την οποία η συνείδηση δεν εξαρτάται από τη σάρκα και το αίμα.
Σύμφωνα με την «Κοπέρνικεια Αρχή» τους, η συνείδηση δεν είναι κάποια ιδιαίτερη ιδιότητα που συναντάται μόνο στους ανθρώπους και σε λίγα ακόμη πλάσματα με παρόμοια βιολογία.
Αυτό σημαίνει ότι εγκέφαλοι και σώματα εντελώς διαφορετικά από τα δικά μας θα μπορούσαν να βιώνουν το σύμπαν όπως ακριβώς κι εμείς.
Η θεωρία αυτή έχει τεράστιες επιπτώσεις στην αναζήτηση ζωής ανάμεσα στα άστρα, καθώς τα συνειδητά όντα μπορεί να μην μοιάζουν καθόλου με τη ζωή όπως τη γνωρίζουμε.
Αυτή η τολμηρή προσέγγιση ανοίγει την πόρτα στην ύπαρξη συνειδητών εξωγήινων με εντελώς διαφορετική βιοχημεία από τη δική μας, όπως ο «Rocky» στο μυθιστόρημα και την ταινία «Project Hail Mary».
Και ίσως σημαίνει ότι τίποτα δεν εμποδίζει μια τεχνητή νοημοσύνη να αποκτήσει συνείδηση.
Ο συν-συγγραφέας της μελέτης, καθηγητής Έρικ Σβίτζγκεμπελ από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, λέει: «Το σύμπαν μπορεί να περιέχει νου και μορφές συνείδησης πιο παράξενες απ’ όσο μπορούμε να φανταστούμε».
Σε γενικές γραμμές, μπορούμε να ορίσουμε τη συνείδηση ως την πτυχή της ύπαρξης που απαντά στο ερώτημα «πώς είναι να είσαι κάτι».
Για παράδειγμα, έχει νόημα να αναρωτηθούμε πώς είναι να είσαι άνθρωπος ή χταπόδι, αλλά όχι πώς είναι να είσαι ένα τραπέζι ή ένα φλιτζάνι.
Το μεγάλο ερώτημα που απασχολεί επί χρόνια επιστήμονες και φιλοσόφους είναι αν αυτή η ιδιότητα είναι «ευέλικτη ως προς το υπόστρωμα» (substrate flexible).
Με άλλα λόγια, αν μπορεί να εκδηλωθεί σε πολλούς διαφορετικούς τύπους οντοτήτων, όπως η ιδιότητα «είμαι ένα φλιτζάνι» μπορεί να υπάρχει τόσο σε ένα γυάλινο όσο και σε ένα πλαστικό αντικείμενο.
Πρόσφατα, ορισμένοι ερευνητές υποστήριξαν ότι η συνείδηση δεν είναι καθόλου ευέλικτη ως προς το υπόστρωμα, κάτι που σημαίνει ότι μπορεί να προκύψει μόνο σε πολύ συγκεκριμένα είδη βιολογικών συστημάτων.
Αυτό περιορίζει ουσιαστικά το φάσμα των πλασμάτων που μπορούν να θεωρηθούν συνειδητά σε ένα πολύ μικρό κομμάτι της πιθανής ζωής, το οποίο περιλαμβάνει τα πλάσματα της Γης και εκείνα με γήινη βιολογία.
Αυτή η υπόθεση μπορεί να φαίνεται αθώα, μέχρι να σκεφτούμε την εκπληκτική ποικιλία μορφών ζωής που θα μπορούσαν να υπάρχουν στο ευρύτερο σύμπαν.
Ο καθηγητής Σβίτζγκεμπελ και ο συν-συγγραφέας του, δρ Τζέρεμι Πόμπερ από το Πανεπιστήμιο της Λισαβόνας, εκτιμούν ότι ακόμη κι αν προηγμένοι πολιτισμοί εμφανίζονται μόλις σε έναν γαλαξία ανά δισεκατομμύριο, τότε θα εξακολουθούσαν να υπάρχουν περισσότεροι από 1.000 διάσπαρτοι στον χώρο και τον χρόνο.
Δεδομένης της μεγάλης ποικιλίας των περιβαλλόντων στα οποία θα μπορούσαν να αναπτυχθούν, δεν προκαλεί έκπληξη ότι πολλά από αυτά τα όντα θα ήταν πολύ διαφορετικά από εμάς.
Ο δρ Πόμπερ δήλωσε στη Daily Mail ότι οι εξωγήινοι θα μπορούσαν να έχουν «υψηλού επιπέδου» διαφορές στη λειτουργική τους αρχιτεκτονική, αλλά και «πολύ βαθύτερες» διαφορές στη βασική τους βιοχημεία.
«Αστροβιολόγοι και βιοχημικοί έχουν δείξει ότι είναι δυνατή η ύπαρξη ανθρακούχας ζωής, η οποία όμως διαφέρει σημαντικά στη βιοχημική της σύνθεση από τη δική μας», αναφέρει ο δρ Πόμπερ.
Για παράδειγμα, μια μορφή ζωής που εξελίχθηκε στα νέφη θειικού οξέος της Αφροδίτης θα μπορούσε να χρησιμοποιεί το πυρίτιο στον ρόλο που παίζει το θείο στη δική μας βιοχημεία.
Ωστόσο, ανεξάρτητα από το πόσο προηγμένα ή ευφυή θα μπορούσαν να είναι αυτά τα πλάσματα, ορισμένοι θεωρητικοί υποστηρίζουν ότι αυτές οι διαφορές τα αποκλείουν από το να θεωρηθούν συνειδητά.
Για τον δρ Πόμπερ και τον καθηγητή Σβίτζγκεμπελ, αυτό αποτελεί προφανές λάθος.
Αντίθετα, προτείνουν κάτι που αποκαλούν «Κοπέρνικεια Αρχή της Συνείδησης».
Η βασική ιδέα είναι ότι δεν πρέπει απλώς να θεωρούμε πως οι άνθρωποι και ο δικός μας τύπος συνειδητής εμπειρίας είναι κάτι ξεχωριστό ή μοναδικό.
Η προσέγγιση αυτή αντλεί έμπνευση από τη λεγόμενη «Κοπέρνικεια Επανάσταση» στην αστρονομία, όταν ο αστρονόμος Νικόλαος Κοπέρνικος συνειδητοποίησε ότι η Γη δεν βρίσκεται στο κέντρο του σύμπαντος.
Πριν από τον Κοπέρνικο, οι άνθρωποι πίστευαν ότι η Γη κατείχε μια ιδιαίτερη και προνομιακή θέση στο σύμπαν.
Ωστόσο, η καλύτερη επιστημονική κατανόηση έχει δείξει ότι είναι προτιμότερο να υποθέτουμε πως δεν υπάρχει τίποτα ιδιαίτερο στη Γη ή στους ανθρώπους, μέχρι να αποδειχθεί το αντίθετο.
Ο δρ Πόμπερ λέει: «Το πνεύμα της Κοπέρνικειας Αρχής είναι ότι πρέπει να πιστεύουμε πως οι άνθρωποι είμαστε ξεχωριστοί μόνο όταν υπάρχουν αποδείξεις γι’ αυτό, όχι όταν δεν υπάρχουν.
Για παράδειγμα, έχουμε πολλές ενδείξεις ότι οι άνθρωποι είναι το πιο ευφυές είδος στη Γη, αλλά απολύτως κανέναν λόγο να πιστεύουμε ότι είμαστε έστω και κοντά στο να είμαστε οι πιο ευφυείς στο σύμπαν».
Μόλις εφαρμόσουμε αυτή την ιδέα στη συνείδηση, λέει ο δρ Πόμπερ, δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι η συνείδηση πρέπει να εξαρτάται από τη σάρκα και το αίμα.
Η σημαντικότερη συνέπεια αυτής της ιδέας είναι ότι διευρύνεται θεαματικά το φάσμα των μορφών ζωής που θα μπορούσαν να έχουν συνειδητές εμπειρίες στο σύμπαν.
Οι ερευνητές αμφιβάλλουν ότι μορφές ζωής βασισμένες στο πυρίτιο, όπως ο Rocky ή οι Horta του Star Trek, είναι βιολογικά βιώσιμες.
Αλλά, αν υπήρχαν, δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι δεν θα ήταν συνειδητές.
Ωστόσο, ο δρ Πόμπερ και ο καθηγητής Σβίτζγκεμπελ διαφωνούν ως προς το τι σημαίνει αυτό για την τεχνητή νοημοσύνη.
Από τη μία πλευρά, ο δρ Πόμπερ δεν είναι πεπεισμένος ότι πρέπει να είμαστε τόσο ευέλικτοι ως προς το τι μπορεί να θεωρηθεί συνειδητό.
«Υπάρχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύουμε ότι ορισμένοι εξωγήινοι με διαφορετική βιοχημεία θα μπορούσαν να είναι συνειδητοί», λέει.
«Η έκταση αυτής της διαφοροποίησης – ο βαθμός ευελιξίας της συνείδησης ως προς το υπόστρωμά της, αν θέλετε – δεν φτάνει μέχρι συστήματα τόσο διαφορετικά από εμάς όσο τα πυριτιούχα μικροτσίπ».
Ωστόσο, ο καθηγητής Σβίτζγκεμπελ υποστηρίζει ότι πρέπει να είμαστε ακόμη πιο ανοιχτοί ως προς το είδος των συστημάτων που μπορούν να θεωρηθούν συνειδητά.
Από τη στιγμή που εγκαταλείπεται η ιδέα ότι η συνείδηση απαιτεί ανθρώπινη βιολογία, γίνεται δυσκολότερο να δικαιολογηθεί ο αποκλεισμός των συστημάτων που βασίζονται στο πυρίτιο μόνο και μόνο επειδή είναι κατασκευασμένα από πυρίτιο.
Ο καθηγητής Σβίτζγκεμπελ προσθέτει ότι οι φιλόσοφοι «έχουν επικεντρωθεί υπερβολικά στο αν το πυρίτιο μπορεί να αναπαράγει έναν ανθρώπινο εγκέφαλο και όχι αρκετά στο ευρύτερο ερώτημα: ποια είδη συστημάτων μπορούν πραγματικά να είναι συνειδητά».
