Η καφέ «ταινία» που εκτείνεται στον Ατλαντικό προκαλεί ανησυχία στους επιστήμονες
Οι επιστήμονες αναζητούν λύσεις
Snapshot
- Η Μεγάλη Ατλαντική Ζώνη Σαργασσού εκτείνεται σε σχεδόν 5.000 μίλια και έχει φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ, με βιομάζα που μπορεί να ξεπεράσει τους 20 εκατομμύρια τόνους.
- Ο πληθυσμός σαργασσού στον Ισημερινό Ατλαντικό αυξήθηκε από το 2011, τροφοδοτούμενος κυρίως από θρεπτικά στοιχεία που προέρχονται από τον ποταμό Αμαζόνιο.
- Τα αποσυντιθέμενα φύκια απελευθερώνουν τοξικά αέρια και μειώνουν το οξυγόνο του νερού, προκαλώντας σοβαρές περιβαλλοντικές και οικολογικές επιπτώσεις στις παράκτιες περιοχές.
- Η συσσώρευση φυκιών στις ακτές επηρεάζει αρνητικά την τοπική οικονομία και τον τουρισμό, ενώ ο καθαρισμός είναι δαπανηρός και επιβαρύνει τα οικοσυστήματα.
- Η παρακολούθηση της ζώνης γίνεται με δορυφορικά δεδομένα, και οι επιστήμονες εξετάζουν τρόπους αξιοποίησης του σαργασσού, αν και προς το παρόν δεν υπάρχει εμπορική λύση σε μεγάλη κλίμακα.
Μια τεράστια ζώνη καφέ επιπλεόντων φυκιών, που εκτείνεται σε μήκος σχεδόν 5.000 μιλίων στον Ατλαντικό Ωκεανό, κινείται ξανά μέσα στη θάλασσα, με τους επιστήμονες που την παρακολουθούν να προειδοποιούν ότι οι τελευταίες μετρήσεις δείχνουν επίπεδα-ρεκόρ.
Το φαινόμενο είναι γνωστό ως Μεγάλη Ατλαντική Ζώνη Σαργασσού (Great Atlantic Sargassum Belt) και δεν αποτελεί ένα ενιαίο συμπαγές «νησί» φυκιών, αλλά ένα σύμπλεγμα από πυκνές μάζες που παρασύρονται από τα θαλάσσια ρεύματα. Η πορεία τους ξεκινά από τον τροπικό Ατλαντικό, περνά από την Καραϊβική Θάλασσα και φτάνει μέχρι τον Κόλπο του Μεξικού.
Αυτό που παλαιότερα θεωρούνταν ένα περιοδικό φυσικό φαινόμενο έχει πλέον εξελιχθεί σε σταθερό χαρακτηριστικό του ετήσιου κύκλου, με σημαντικές επιπτώσεις στις ακτές, στους κοραλλιογενείς υφάλους και στις οικονομίες των νησιωτικών περιοχών του δυτικού Ατλαντικού.
Στο αποκορύφωμά της, η ζώνη αυτή μπορεί να μεταφέρει περισσότερους από 20 εκατομμύρια τόνους βιομάζας. Υπό τις κατάλληλες συνθήκες, τα φύκια μπορούν να διπλασιάσουν την ποσότητά τους σε λιγότερο από 11 ημέρες, λόγω των υψηλών θερμοκρασιών των υδάτων και των αυξημένων επιπέδων θρεπτικών ουσιών.
Δορυφορικές παρατηρήσεις από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Φλόριντα και την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA) δείχνουν ότι η ζώνη παρέμεινε σε ιστορικά υψηλά επίπεδα και κατά την τελευταία περίοδο παρακολούθησης του Ιουλίου.
Νέος πληθυσμός σαργασσού εμφανίστηκε στον Ισημερινό Ατλαντικό
Για αιώνες, μεγάλες συγκεντρώσεις σαργασσού εντοπίζονταν κυρίως στη Θάλασσα των Σαργασσών, μια περιοχή του βόρειου Ατλαντικού που ορίζεται από θαλάσσια ρεύματα και όχι από ακτές.
Μικρότερες ποσότητες μετακινούνταν προς τα νότια και δυτικά, χωρίς όμως να προκαλούν σημαντικά προβλήματα. Αυτό άλλαξε περίπου το 2011, όταν ένας νέος πληθυσμός φυκιών εγκαταστάθηκε στον Ισημερινό Ατλαντικό, στα θερμά νερά μεταξύ Αφρικής και Νότιας Αμερικής.
Η νέα αυτή περιοχή αποδείχθηκε εξαιρετικά παραγωγική. Ο ωκεανογράφος Τσουάνμιν Χου από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Φλόριντα εντόπισε την αλλαγή μέσω δορυφορικών εικόνων της NASA και κατέγραψε τη δημιουργία της Μεγάλης Ατλαντικής Ζώνης Σαργασσού.
Οι μετρήσεις του έδειξαν ότι το φαινόμενο δεν ήταν πλέον ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά μια επαναλαμβανόμενη εποχική διαδικασία. Κάθε άνοιξη και καλοκαίρι, τα φύκια πολλαπλασιάζονται γρήγορα, συσσωρεύοντας τεράστιες ποσότητες βιομάζας πριν μεταφερθούν δυτικά από τα ωκεάνια ρεύματα.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Harmful Algae, βασικός παράγοντας για την εκρηκτική ανάπτυξη είναι η αύξηση των θρεπτικών συστατικών στο νερό.
Μία από τις σημαντικότερες πηγές είναι ο ποταμός Αμαζόνιος, ο οποίος μεταφέρει μεγάλες ποσότητες αζώτου και φωσφόρου από το εσωτερικό της Νότιας Αμερικής στον Ατλαντικό, λειτουργώντας ουσιαστικά σαν «λίπασμα» για τα φύκια.
Όταν σαπίζει, απελευθερώνει τοξικά αέρια
Τα μεγαλύτερα προβλήματα εμφανίζονται όταν οι τεράστιες μάζες σαργασσού φτάνουν στις ακτές.
Σε παραλίες της Καραϊβικής, τα φύκια συσσωρεύονται σε σωρούς ύψους αρκετών μέτρων. Καθώς αποσυντίθενται, απελευθερώνουν υδρόθειο, ένα αέριο με χαρακτηριστική μυρωδιά «σάπιου αυγού», το οποίο μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στην αναπνοή.
Παράλληλα, η διαδικασία αποσύνθεσης καταναλώνει το οξυγόνο του νερού, δημιουργώντας περιοχές όπου ψάρια και άλλοι θαλάσσιοι οργανισμοί αδυνατούν να επιβιώσουν.
Κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, οι πυκνές μάζες φυκιών εμποδίζουν το ηλιακό φως να φτάσει στον βυθό. Τα λιβάδια θαλάσσιων φυτών και οι κοραλλιογενείς ύφαλοι, που εξαρτώνται από το φως για την επιβίωσή τους, είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι.
Η παρατεταμένη κάλυψη μπορεί να οδηγήσει στον θάνατο οργανισμών που αποτελούν τη βάση ολόκληρων οικοσυστημάτων, επηρεάζοντας νεαρά ψάρια, θαλάσσιες χελώνες και άλλα είδη.
Στην ανοιχτή θάλασσα, ωστόσο, ο σαργασσός έχει και θετικό ρόλο, καθώς προσφέρει καταφύγιο και τροφή σε μικρά ψάρια και θαλάσσιους οργανισμούς. Όταν όμως φτάνει μαζικά στις ακτές, οι αρνητικές επιπτώσεις για τις τοπικές κοινωνίες υπερτερούν.
Πλήγμα στον τουρισμό της Καραϊβικής
Η ετήσια επέλαση των φυκιών προκαλεί σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Σε αρκετές περιοχές της Καραϊβικής, ξενοδοχεία έχουν αναγκαστεί να περιορίσουν την πρόσβαση στις παραλίες κατά τις περιόδους υψηλής τουριστικής κίνησης.
Η απομάκρυνση των τεράστιων ποσοτήτων σαργασσού αποτελεί δύσκολη και δαπανηρή διαδικασία. Τα βαριά μηχανήματα που χρησιμοποιούνται για τον καθαρισμό μπορούν να προκαλέσουν διάβρωση των ακτών και να επηρεάσουν περιοχές όπου γεννούν θαλάσσιες χελώνες.
Οι νησιωτικές χώρες που βασίζονται στον τουρισμό, στα καθαρά νερά και στους υφάλους δέχονται το μεγαλύτερο βάρος. Το κόστος καθαρισμού, οι χαμένες κρατήσεις και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων συσσωρεύονται χρόνο με τον χρόνο.
Οι επιστήμονες αναζητούν λύσεις
Ερευνητές εξετάζουν τρόπους αξιοποίησης του σαργασσού, όπως η χρήση του ως λίπασμα, δομικό υλικό ή βιοκαύσιμο.
Ωστόσο, η υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι και η παρουσία βαρέων μετάλλων, όπως το αρσενικό, δυσκολεύουν την αξιοποίησή του σε μεγάλη κλίμακα. Μέχρι σήμερα, καμία εμπορική λύση δεν έχει ξεπεράσει το στάδιο της ανάπτυξης.
Συνεχής παρακολούθηση από δορυφόρους
Η παρακολούθηση της Μεγάλης Ατλαντικής Ζώνης Σαργασσού έχει εξελιχθεί σε διεθνή επιστημονική προσπάθεια.
Ερευνητικές ομάδες της NOAA και του Πανεπιστημίου της Νότιας Φλόριντα χρησιμοποιούν δορυφορικά δεδομένα για να υπολογίζουν την έκταση και την πυκνότητα των φυκιών, αλλά και για να προβλέπουν ποιες περιοχές κινδυνεύουν περισσότερο.
Η συμπεριφορά της ζώνης επηρεάζεται επίσης από ένα κλιματικό φαινόμενο που ονομάζεται Atlantic Equatorial Mode, το οποίο επηρεάζει τη θερμοκρασία της θάλασσας και την ένταση των ανέμων στον τροπικό Ατλαντικό.
Όταν οι άνεμοι εξασθενούν, οι μάζες των φυκιών συγκεντρώνονται σε μεγαλύτερα και πυκνότερα τμήματα. Όταν ενισχύονται, διασκορπίζονται σε μεγαλύτερη περιοχή.
Οι επιστήμονες συνεχίζουν να παρακολουθούν την εξέλιξη του φαινομένου ενόψει της νέας περιόδου άνθησης το 2026, καθώς η Μεγάλη Ατλαντική Ζώνη Σαργασσού φαίνεται πως έχει πλέον μετατραπεί από μια σπάνια ωκεάνια ανωμαλία σε ένα νέο, μόνιμο χαρακτηριστικό του Ατλαντικού.
.jpg)
