Χαραλαμπίδης για τις φωτογραφίες Καισαριανής: Οι 200 εκτελέστηκαν επειδή ήταν κομμουνιστές

Στη σημασία των 262 φωτογραφιών από την Καισαριανή, αλλά και στο ιστορικό πλαίσιο της εκτέλεσης των 200 την Πρωτομαγιά του 1944, αναφέρθηκε ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για υλικό με τεράστια αξία για την τεκμηρίωση της Κατοχής και για τη συλλογική μνήμη.

«Δεν το πιστεύαμε. Δεν είχαμε καμία ένδειξη ότι οι Γερμανοί είχαν φωτογραφίσει την εκτέλεση των 200», σημείωσε χαρακτηριστικά. Στο παρελθόν είχαν εντοπιστεί άλλες φωτογραφίες της περιόδου της Κατοχής – για παράδειγμα από τη μεγάλη διαδήλωση του ΕΑΜ, κατά την οποία Γερμανοί άνοιξαν πυρ εναντίον διαδηλωτών. Ωστόσο, εικόνες από την ίδια τη στιγμή της εκτέλεσης δεν είχαν έρθει στο φως, όπως είπε ο ίδιος στο Ertnews Radio 105,8, στον Μάκη Πολλάτο και τη Ντόνα Δρούτσα.

«Ήμασταν σίγουροι ότι είναι αυθεντικές, γιατί ο άνθρωπος αυτός ανεβάζει εδώ και χρόνια αντίστοιχο υλικό. Οι συλλέκτες γνωρίζουν πολύ καλά τι αγοράζουν», τόνισε. Ο κ. Χαραλαμπίδης επεσήμανε ότι πρόκειται για μια συνηθισμένη πρακτική της εποχής: αξιωματικοί ή στρατιώτες να φωτογραφίζουν τη θητεία τους και να συγκροτούν προσωπικά άλμπουμ. Σε τέτοιες συλλογές έχουν εντοπιστεί φωτογραφίες από ολόκληρη την Ελλάδα, πολλές εκ των οποίων είναι «τουριστικού» χαρακτήρα – τοπία, μνημεία, στιγμές καθημερινότητας. Ωστόσο, ανάμεσά τους συχνά παρεμβάλλονται και εικόνες από εγκλήματα της Wehrmacht και των SS.

«Μας δίνουν εικόνα σε όσα γνωρίζαμε από αφηγήσεις»

Ο ιστορικός χαρακτήρισε τις φωτογραφίες πολύτιμες, καθώς προσφέρουν οπτική τεκμηρίωση γεγονότων που μέχρι σήμερα ήταν γνωστά κυρίως μέσα από μαρτυρίες και αφηγήσεις που είχαν περάσει στη συλλογική μνήμη.

«Η εκτέλεση των 200 είναι κορυφαία στιγμή, κορυφαίο γεγονός της Κατοχής. Την ξέραμε, την τιμούσαμε, αλλά δεν είχαμε δει την εικόνα της. Αυτό είναι το συνταρακτικό», υπογράμμισε.

Οι φωτογραφίες, κατέληξε, δεν προσθέτουν απλώς ένα ακόμη ιστορικό τεκμήριο· μετατρέπουν μια τραυματική μνήμη σε ορατή πραγματικότητα, φέρνοντας στο φως τη στιγμή ενός από τα πιο εμβληματικά εγκλήματα της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα.

Ο κ. Χαραλαμπίδης, μιλώντας στο τόνισε ότι η Ελλάδα οφείλει να διαθέτει πλήρως επιστημονικά τεκμηριωμένα στοιχεία, στην περίπτωση που στο μέλλον υπάρξει η δυνατότητα συζήτησης για τις γερμανικές αποζημιώσεις.

Όπως ανέφερε, δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα συστηματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη καταγραφή ούτε των ανθρώπινων απωλειών ούτε των υλικών καταστροφών της κατοχής. «Δεν μπορείς να διεκδικήσεις αν δεν είσαι απολύτως προετοιμασμένος», σημείωσε αναφερόμενος στο αίτημα για τις γερμανικές αποζημιώσεις προς την Ελλάδα, υπογραμμίζοντας ότι η τεκμηρίωση αποτελεί και ηθική υποχρέωση απέναντι στα θύματα.

Ποιοι ήταν οι 200 της Καισαριανής

Αναφερόμενος στους εκτελεσμένους της Πρωτομαγιάς του 1944 στο Σκοπευτήριο της Σκοπευτήριο Καισαριανής, ο ιστορικός ξεκαθάρισε ότι το κριτήριο επιλογής τους από τις γερμανικές αρχές ήταν η κομμουνιστική τους ταυτότητα.

Από τη μέχρι στιγμής έρευνά του, προκύπτει ότι οι 157 ήταν προπολεμικοί κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι, ότι τουλάχιστον 22 είχαν συλληφθεί την περίοδο της Κατοχής ως μέλη του ΕΑΜ, ενώ για περίπου 20 από τους εκτελεσθέντες, δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί πλήρως η ιδιότητά τους.

Οι περισσότεροι είχαν συλληφθεί ήδη από τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά και κρατούνταν στο στρατόπεδο της Ακροναυπλίας από το 1937. Μετά τη γερμανική εισβολή, το επίσημο ελληνικό κράτος - πριν ακόμη συγκροτηθεί η κυβέρνηση Τσολάκογλου - παρέδωσε τους πολιτικούς κρατούμενους στους Γερμανούς. «Είναι συνταρακτικό γεγονός», σχολίασε ο κ. Χαραλαμπίδης, τονίζοντας ότι πρόκειται για παράδοση πολιτικών αντιπάλων στον ξένο κατακτητή.

Οι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν αργότερα στο Χαϊδάρι και, έπειτα από την ενέδρα του ΕΛΑΣ στους Μολάους Λακωνίας, όπου σκοτώθηκε ο Γερμανός στρατηγός Φραντς Κρεχ, επιλέχθηκαν 200 από αυτούς και εκτελέστηκαν ως αντίποινα.

Ο κ. Χαραλαμπίδης υπογράμμισε ότι, ακόμη και αν υπήρξαν μεμονωμένες περιπτώσεις ανθρώπων που δεν είχαν ενεργή κομματική δράση, «οι Γερμανοί εκτέλεσαν αυτούς τους ανθρώπους θεωρώντας τους κομμουνιστές». Αυτό καταγράφεται ρητά και στη σχετική απόφαση του Γερμανού στρατιωτικού διοικητή.

Οι φωτογραφίες: Η ματιά του θύτη

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο ιστορικός στις 262 φωτογραφίες που αποτελούν το αρχείο του Γερμανού Χόιερ, από το 1944. «Πρόκειται για εξαιρετικά τεκμήρια, γιατί μας δείχνουν τη ματιά του θύτη», τόνισε. Οι Γερμανοί στρατιώτες φωτογράφιζαν κυρίως τοπία και μνημεία, αλλά και πράξεις βίας: εκτελέσεις, μπλόκα, πυρπολήσεις χωριών. Το υλικό αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι οι δράστες αντιλαμβάνονταν τις πράξεις τους, συχνά με αίσθηση καθήκοντος ή υπεροχής.

Παράλληλα, δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο ταυτοποίησης προσώπων σε ορισμένες φωτογραφίες, εφόσον η ποιότητα των λήψεων το επιτρέπει, επισημαίνοντας τη βαθιά συναισθηματική φόρτιση που θα μπορούσε να έχει μια τέτοια αναγνώριση για τους απογόνους των θυμάτων, πολλοί εκ των οποίων δεν έχουν -εδώ και 80 χρόνια- μάθει τι απέγιναν οι προγόνοι τους.

Σε ερώτηση για το αν την περίοδο της Κατοχής υπήρχε κομματική εντολή να μην αποδράσουν κρατούμενοι πριν από τη γερμανική εισβολή από την Ακροναυπλία, ο κ. Χαραλαμπίδης απάντησε ότι δεν έχει εντοπιστεί καμία τέτοια κεντρική οδηγία. Αντιθέτως, υπήρξαν αποδράσεις από άλλα σημεία εξορίας, γεγονός που - όπως είπε - αναιρεί το σενάριο ύπαρξης «γραμμής» απαγόρευσης. Τόνισε επίσης ότι μια μαζική απόδραση εκατοντάδων κρατουμένων θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη και πιθανότατα αιματηρή, ενώ έθεσε και το πρακτικό ερώτημα για το πού θα μπορούσαν να καταφύγουν σε μια γερμανοκρατούμενη χώρα.

Οι φωτογραφίες της Καισαριανής, κατέληξε ο κ. Χαραλαμπίδης, δεν αποτελούν απλώς αρχειακό υλικό, αλλά πολύτιμα τεκμήρια ενός κορυφαίου ιστορικού γεγονότος, που φωτίζουν τόσο την πράξη της θηριωδίας όσο και τον τρόπο με τον οποίο αυτή καταγράφηκε από τους ίδιους τους θύτες.

Διαβάστε επίσης