«Η χορευτική πανούκλα» του Μεσαίωνα: Το σκοτεινό ξέσπασμα που σάρωσε την Ευρώπη
Στις 24 Ιουνίου του 1374, ένα ανεξήγητο κύμα χορεομανίας ξέσπασε στο Άαχεν και εξαπλώθηκε σε πολλές περιοχές της Ευρώπης. Σχεδόν 150 χρόνια αργότερα, το φαινόμενο επανεμφανίστηκε στο Στρασβούργο, αφήνοντας πίσω του ένα από τα πιο σκοτεινά μυστήρια της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Snapshot
- Στις 24 Ιουνίου 1374 ξέσπασε στο Άαχεν ένα φαινόμενο χορεομανίας όπου άνθρωποι χόρευαν ασταμάτητα για ώρες ή μέρες μέχρι εξάντλησης.
- Το φαινόμενο, γνωστό και ως «χορευτική πανούκλα» ή «χορός του Αγίου Ιωάννη», εξαπλώθηκε σε περιοχές της Ευρώπης όπως η Γερμανία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και η βορειοανατολική Γαλλία.
- Το 1518 στο Στρασβούργο μια γυναίκα ξεκίνησε να χορεύει ασταμάτητα και δεκάδες άλλοι την ακολούθησαν, φτάνοντας τους 400 χορευτές μέσα σε έναν μήνα.
- Οι γιατροί της εποχής συνέστησαν να συνεχιστεί ο χορός ως θεραπεία, ενώ οι χορευτές τελικά οδηγήθηκαν σε ιερό του Αγίου Βίτου.
- Η αιτία της χορεομανίας παραμένει άγνωστη, με θεωρίες που προτείνουν δηλητηρίαση από μύκητες, επιληψία, θρησκευτική έκσταση ή μαζική ψυχογενή αντίδραση λόγω κοινωνικού άγχους.
Στις 24 Ιουνίου του 1374, στο Άαχεν της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, στη σημερινή Γερμανία, εκδηλώθηκε ένα φαινόμενο που εξακολουθεί να προκαλεί μέχρι και σήμερα ερωτήματα.
Άνθρωποι άρχισαν ξαφνικά να χορεύουν χωρίς να μπορούν να σταματήσουν. Οι κινήσεις τους ήταν απότομες, σπασμωδικές, ανεξέλεγκτες. Κάποιοι συνέχιζαν για ώρες, άλλοι για ημέρες, μέχρι να σωριαστούν από την εξάντληση.
Το φαινόμενο έμεινε γνωστό ως χορεομανία, «χορευτική πανούκλα» ή «χορός του Αγίου Ιωάννη» - εκδηλώθηκε ανήμερα της εορτής του Γενεθλίου του Τιμίου Προδρόμου.
Για το περιστατικό του 1374, ο γιατρός Justus Friedrich Karl Hecker εξέδωσε το 1832, το πρώτο επιστημονικό σύγγραμμα για τη χορεομανία, συγκεντρώνοντας για πρώτη φορά όλες τις πηγές σε ένα έργο.
Από το Άαχεν εξαπλώθηκε στην Ευρώπη
Οι μαρτυρίες της εποχής περιγράφουν ανθρώπους σε κατάσταση έντονης ταραχής: άλλοι φώναζαν, άλλοι έλεγαν ότι έβλεπαν οράματα, αρκετοί πίστευαν ότι είχαν πέσει θύματα κατάρας. Ο χορός έμοιαζε να περνά από τον έναν στον άλλο σαν μόλυνση.
Το ξέσπασμα δεν περιορίστηκε στο Άαχεν. Ανάλογα περιστατικά εμφανίστηκαν κατά μήκος του Ρήνου, στη σημερινή Γερμανία, το Βέλγιο, την Ολλανδία και τη βορειοανατολική Γαλλία. Κράτησε μήνες. Μετά υποχώρησε, χωρίς εξήγηση.
Το Στρασβούργο «χόρεψε» το 1518
Τον Ιούλιο του 1518, μια γυναίκα βγήκε σε δρόμο του Στρασβούργου και άρχισε να χορεύει ασταμάτητα. Τη λέγανε Frau Troffea. Στις 14 Ιουλίου, έξω από το σπίτι της, άρχισε να κινείται σπασμωδικά και δεν σταμάτησε όλη μέρα μέχρι που κατέρρευσε. Την επόμενη ξανάρχισε. Μέσα στις επόμενες μέρες την ακολούθησαν δεκάδες. Μέχρι τον Αύγουστο, οι χορευτές είχαν φτάσει τους 400.
Οι γιατροί της πόλης διέγνωσαν «καυτό αίμα» και συνέστησαν στους ασθενείς να συνεχίσουν να χορεύουν μέχρι να τους περάσει. Οι αρχές διαμόρφωσαν χώρους χορού και έφεραν μουσικούς — όχι από αμάθεια, αλλά ακολουθώντας ιατρική συμβουλή. Δεν τους πέρασε. Στο τέλος οδηγήθηκαν σε ιερό αφιερωμένο στον Άγιο Βίτο.
Ταραντισμός: Όταν η μανία άλλαξε χώρα
Στη νότια Ιταλία, την ίδια περίπου εποχή, το φαινόμενο εμφανίστηκε με άλλο όνομα. Οι αγρότες της Απουλίας έπεφταν σε κατάσταση έκστασης και χόρευαν ασταμάτητα — όχι από κατάρα, αλλά από τσίμπημα ταραντούλας, έλεγαν. Το αποκαλούσαν ταραντισμό. Η θεραπεία ήταν η ίδια με την αιτία. Δήλαδή μουσική, ρυθμός και χορός μέχρι εξάντλησης. Από εκεί γεννήθηκε η ταραντέλα.
Τον 17ο αιώνα, όταν η «χορευτική πανούκλα» είχε πια σβήσει στη Γερμανία, ο ταραντισμός στην Ιταλία έφτασε στο απόγειό του.
Η εικόνα του 1642 που δημιούργησε σύγχυση
Το 1642 ο Ολλανδός χαράκτης Χέντρικ Χόντιους εξέδωσε σειρά χαρακτικών βασισμένων σε παλαιότερα σχέδια του Πίτερ Μπρίγκελ του πρεσβύτερου. Ένα από αυτά απεικονίζει ανθρώπους σε χορευτική αγωνία να κατευθύνονται σε προσκύνημα.
Η εικόνα αναπαράχθηκε πολλές φορές και έγινε το πρόσωπο της χορεομανίας στη συλλογική μνήμη. Η χρονολογία της, ωστόσο, εκλήφθηκε λανθασμένα από κάποιους ως ημερομηνία νέας επιδημίας — δεν ήταν.
Ασθένεια, φόβος ή μαζική ψύχωση;
Η αιτία παραμένει άγνωστη. Μια θεωρία τη συνδέει με δηλητηρίαση από ερυσιβώδη όλυρα, μύκητα των δημητριακών που προκαλεί σπασμούς και παραισθήσεις. Άλλες εκδοχές μιλούν για επιληψία, θρησκευτική έκσταση, τελετουργικές πρακτικές.
Η πιο διαδεδομένη ερμηνεία είναι μαζική ψυχογενής αντίδραση. Οι άνθρωποι της εποχής ζούσαν με τον φόβο της πείνας, των επιδημιών, του πολέμου. Σε ένα τέτοιο κλίμα, η ένταση μπορούσε να εξαπλωθεί σε ολόκληρες κοινότητες και να βγει από το σώμα.
Τα γεγονότα του 1374 και του 1518 παραμένουν οι δύο τεκμηριωμένες περιπτώσεις. Το 1642 έδωσε απλώς την εικόνα.
Πεντακόσια χρόνια αργότερα, το ξέσπασμα του Στρασβούργου ενέπνευσε το τραγούδι «Choreomania» των Florence and the Machine, το τρίτο κομμάτι του άλμπουμ Dance Fever του 2022.
