Παγκόσμιο ντόμινο απαγορεύσεων των social media στους ανηλίκους - Λύση ή προστασία για τη νέα γενιά;

Snapshot

• Η Αυστραλία ήταν η πρώτη χώρα που απαγόρευσε τη χρήση social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών, πυροδοτώντας παγκόσμια τάση απαγορεύσεων.
• Πολλές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν δικαστικές προσφυγές κατά των πλατφορμών για βλάβη στην ψυχική υγεία των παιδιών λόγω εθιστικών αλγορίθμων.
• Η αποτελεσματικότητα των απαγορεύσεων αμφισβητείται, αφού πολλοί ανήλικοι βρίσκουν τρόπους παράκαμψης των περιορισμών.
• Ορισμένες χώρες προτιμούν αυστηρότερη ρύθμιση και ελεγχόμενη χρήση αντί για πλήρη απαγόρευση, επιβάλλοντας χρονικούς ή ηλικιακούς περιορισμούς.
• Υπάρχουν ανησυχίες ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι απαγορεύσεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν για λογοκρισία ή πολιτικό έλεγχο των χρηστών.

Snapshot powered by AI

Όταν η Αυστραλία θεσμοθέτησε την απαγόρευση χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών, ο παγκόσμιος αντίκτυπος αυτής της κίνησης παρέμενε αβέβαιος. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθούσε με έντονο ενδιαφέρον την εφαρμογή του πιο δραστικού μέτρου που είχε καταγραφεί έως τότε, σε ένα κλίμα που κυμαινόταν μεταξύ δυσπιστίας, θαυμασμού και της διάχυτης πεποίθησης ότι οι ανήλικοι θα έβρισκαν γρήγορα τρόπους να παρακάμψουν τους περιορισμούς.

Μερικούς μήνες αργότερα, έγινε σαφές ότι η πρωτοβουλία της Αυστραλίας αποτελούσε την αφετηρία μιας παγκόσμιας μεταστροφής. Η Ινδονησία άρχισε να αποκλείει την πρόσβαση των παιδιών κάτω των 16 ετών στα περισσότερα social media, με τη Μαλαισία να ακολουθεί αμέσως μετά. Παράλληλα, η Βρετανία ανακοίνωσε το δικό της σχέδιο απαγόρευσης, με ορίζοντα εφαρμογής τις αρχές του 2027.

«Η νομοθεσία της Αυστραλίας λειτούργησε ως πυξίδα», αναφέρει ο Τζάστιν Χέντριξ, διευθύνων σύμβουλος και εκδότης του Tech Policy Press, ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού που καταγράφει αντίστοιχες προσπάθειες σε περισσότερες από 40 χώρες. «Αναμφίβολα κέντρισε την περιέργεια και την προσοχή των ρυθμιστικών αρχών ανά τον κόσμο».

Το κύμα των δικαστικών προσφυγών

Οι κίνδυνοι μιας πολιτικής χωρίς ρυθμίσεις και περιορισμούς (laissez-faire) έχουν έρθει στο φως μέσα από ένα διαρκώς αυξανόμενο κύμα δικαστικών προσφυγών. Σχολικές περιφέρειες, κρατικοί αξιωματούχοι και χιλιάδες οικογένειες παγκοσμίως κατηγορούν τις πλατφόρμες ότι βλάπτουν εσκεμμένα την ψυχική υγεία των παιδιών, είτε μέσω εθιστικών αλγορίθμων είτε λόγω αδυναμίας προστασίας τους από σεξουαλικούς θηρευτές και επικίνδυνο περιεχόμενο. Οι εταιρείες τεχνολογίας αρνούνται κατηγορηματικά τις κατηγορίες.

Ιδιαίτερα επιβαρυντική ήταν μια δικαστική απόφαση-σταθμός στην Καλιφόρνια, η οποία έκρινε τη Meta και το YouTube συνυπεύθυνες για τον εσκεμμένο σχεδιασμό εθιστικών προϊόντων που εγκλώβισαν μια νεαρή χρήστρια, οδηγώντας την στην αυτοβλάβη. «Πώς καταφέρνεις να μην αφήσει ένα παιδί το τηλέφωνο από τα χέρια του; Αυτό ονομάζεται μηχανική του εθισμού. Το σχεδίασαν και τοποθέτησαν αυτές τις λειτουργίες στα τηλέφωνα», τόνισε ο δικηγόρος Μαρκ Λανιέ κατά την τελική του αγόρευση.

Αυτή η εμπειρία επηρεάζει πλέον και τον τρόπο με τον οποίο οι νομοθέτες προσεγγίζουν την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI). Πολλά μέλη κοινοβουλίων δηλώνουν ξεκάθαρα πως δεν επιθυμούν να επαναλάβουν τα ίδια λάθη. Στη Βρετανία, το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει την επιβολή κατώτατου ορίου ηλικίας τα 18 έτη για τη χρήση ερωτικών chatbots που προσομοιώνουν σεξουαλικές σχέσεις. Στον Καναδά, οι εταιρείες AI υποχρεούνται να τοποθετήσουν δικλείδες ασφαλείας για τον περιορισμό επιβλαβούς περιεχομένου, ενώ η Νορβηγία ανακοίνωσε τη σχεδόν καθολική απαγόρευση εργαλείων παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (generative AI) στα δημοτικά σχολεία.

Το επιχείρημα της αποτελεσματικότητας και οι εξαιρέσεις

Η σπουδή για τη λήψη μέτρων αναπτύσσεται την ίδια ώρα που η αποτελεσματικότητα των απαγορεύσεων παραμένει υπό αμφισβήτηση. Στην Αυστραλία, παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση ανακοίνωσε το κλείσιμο σχεδόν 5 εκατομμυρίων λογαριασμών που ανήκαν σε ανηλίκους, έρευνα σε 900 γονείς έδειξε ότι τα δύο τρίτα των νέων κατάφεραν τελικά να διατηρήσουν την πρόσβασή τους.

Αυτές οι ανησυχίες υποβαθμίστηκαν από τον Βρετανό Πρωθυπουργό, Κιρ Στάρμερ, κατά την ανακοίνωση των μέτρων στο Ηνωμένο Βασίλειο. «Οι έφηβοι παρακάμπτουν και άλλους νόμους, αλλά δεν λέμε: "Κοιτάξτε, ένας νεαρός κατάφερε να αγοράσει αλκοόλ, οπότε ας μην μπούμε στον κόπο να απαγορεύσουμε την πώληση ποτών σε παιδιά". Αυτό θα ήταν εντελώς γελοίο», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Το επιχείρημα αυτό δεν φάνηκε να πείθει την Ιταλίδα Πρωθυπουργό, Τζόρτζια Μελόνι, η οποία ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνησή της δεν σχεδιάζει αντίστοιχη απαγόρευση. «Δεν είμαι αντίθετη, αλλά δεν θεωρώ ότι ένα τέτοιο μέτρο από μόνο του λύνει το πρόβλημα, καθώς μπορεί πολύ εύκολα να παρακαμφθεί», ανέφερε.

Η Ινδία, η μεγαλύτερη αγορά παγκοσμίως για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αποτελεί μια ακόμη αξιοσημείωτη εξαίρεση, καθώς το ζήτημα των απαγορεύσεων παραμένει στο περιθώριο της πολιτικής ατζέντας. Αντίστοιχα, στις ΗΠΑ, οι προσπάθειες για οριζόντιες απαγορεύσεις προσκρούουν σε δικαστικές αποφάσεις που επικαλούνται την ελευθερία του λόγου, αλλά και στην ισχυρή επιρροή του κλάδου της τεχνολογίας στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Η Φλόριντα ξεχωρίζει ως μία από τις πολιτείες με την πιο αυστηρή πολιτική, απαγορεύοντας τη δημιουργία λογαριασμών σε παιδιά κάτω των 14 ετών, ενώ ανάλογες προσπάθειες στη Γιούτα και το Άρκανσο «πάγωσαν» στα δικαστήρια.

Εναλλακτικές προσεγγίσεις και πολιτικά κίνητρα

Η Διεθνής Αμνηστία είχε χαρακτηρίσει την απαγόρευση της Αυστραλίας ως μια «μη αποτελεσματική, πρόχειρη λύση» που βρίσκεται μακριά από την πραγματικότητα της ψηφιακής γενιάς, ζητώντας αντίθετα αυστηρότερη ρύθμιση των δεδομένων και καλύτερο σχεδιασμό των πλατφορμών. «Μια απαγόρευση απλώς σημαίνει ότι τα παιδιά θα συνεχίσουν να εκτίθενται στους ίδιους κινδύνους, αλλά στα κρυφά, κάτι που τα θέτει σε ακόμα μεγαλύτερο κίνδυνο», είχε δηλώσει η Νταμίνι Σατίγια εκ μέρους της οργάνωσης.

Αυτή η οπτική επηρεάζει ήδη τη στρατηγική ορισμένων κρατών. Το πλαίσιο που παρουσίασε ο Καναδάς περιλαμβάνει εξαιρέσεις για τις εταιρείες που αποδεικνύουν ότι εφαρμόζουν αποτελεσματικές πολιτικές προστασίας. Στην Ισπανία, η κυβέρνηση συνδέει την απαγόρευση με νομοθεσία που καθιστά τα στελέχη των εταιρειών τεχνολογίας προσωπικά υπόλογους για τη ρητορική μίσους στις πλατφόρμες τους.

Άλλες χώρες αναζητούν τη χρυσή τομή. Η Κίνα έχει επιβάλει αυστηρούς χρονικούς περιορισμούς, επιτρέποντας το online gaming στους ανήλικους μόνο για μία ώρα τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες. Παράλληλα, το Douyin (η κινεζική εκδοχή του TikTok) περιορίζει τη χρήση για παιδιά κάτω των 14 ετών στα 40 λεπτά την ημέρα.

Καθώς οι απαγορεύσεις κερδίζουν έδαφος, ανακύπτουν ερωτήματα και για τα πραγματικά κίνητρα των κυβερνήσεων. Στην Τουρκία, η πρόταση για τον αποκλεισμό παιδιών κάτω των 15 ετών συνοδεύτηκε από σκέψεις για σύνδεση των χρηστών μέσω κρατικής πύλης, προκαλώντας ανησυχίες για απόπειρες λογοκρισίας.

*Με πληροφορίες από Guardian

Διαβάστε επίσης