Site 99: Η μυστική για την απομάκρυνση πυρηνικού υλικού του Άσαντ και η ιστορία της εγκατάστασης
Η ΙΑΕΑ ετοιμάζεται να απομακρύνει πυρηνικό υλικό που βρίσκεται αποθηκευμένο σε μια μυστική εγκατάσταση στη Συρία - Ποια είναι η κρυφή εγκατάσταση «Site 99» που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία της λεγόμενης «βρώμικης βόμβας»
Snapshot
- Η ΙΑΕΑ προετοιμάζεται να απομακρύνει πυρηνικό υλικό από τη μυστική εγκατάσταση «Site 99» στη Συρία, μετά από συμφωνία μεταξύ κυβέρνησης Τραμπ, Συρίας και Ισραήλ.
- Το «Site 99» περιέχει πυρηνικό υλικό, όπως yellowcake, που δεν μπορεί να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για «βρώμικη βόμβα».
- Η συνεργασία μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και της νέας συριακής κυβέρνησης ήταν κρίσιμη για την αποτροπή στρατιωτικής σύγκρουσης και την εξασφάλιση της απομάκρυνσης του υλικού.
- Η επιχείρηση απομάκρυνσης του υλικού βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί πριν από το τέλος του 2024.
- Η ΙΑΕΑ και οι εμπλεκόμενες κυβερνήσεις διατήρησαν τη διαδικασία μυστική για μήνες, αποφεύγοντας κλιμάκωση στην περιοχή.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) ετοιμάζεται να απομακρύνει σύντομα πυρηνικό υλικό που βρίσκεται αποθηκευμένο σε μια μυστική εγκατάσταση στη Συρία, έπειτα από συμφωνίες στις οποίες κατέληξε η κυβέρνηση Τραμπ με τη Συρία και το Ισραήλ, σύμφωνα με το Axios, το οποίο επικαλείται Ισραηλινούς και Αμερικανούς αξιωματούχους
Η κυβέρνηση Τραμπ και η ΙΑΕΑ έσπευσαν να καταλήξουν σε μια διπλωματική συμφωνία για να εξασφαλίσουν το υλικό και να αποτρέψουν μια ενδεχόμενη κλιμάκωση γύρω από την ευαίσθητη εγκατάσταση, στην οποία θα μπορούσε να εμπλακεί το Ισραήλ η Συρία και, ενδεχομένως, ακόμη και η Τουρκία.
Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η εξέλιξη αυτή δικαιώνει την προσέγγιση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στη Συρία και καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ αξιοποίησαν τις στενές σχέσεις τους με τη νέα συριακή κυβέρνηση για να εξουδετερώσουν μια πιθανή κρίση.
Σύμφωνα με το Axios, η δραματική ανταλλαγή απειλών και οι παρασκηνιακές διπλωματικές κινήσεις σχετικά με τη μυστική εγκατάσταση διήρκεσαν μήνες, μέχρι να βρεθεί λύση πριν από μερικές εβδομάδες. Όλη η διαδικασία είχε κρατηθεί μυστική και μέχρι σήμερα δεν είχε γίνει γνωστή.
Το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα του Μπασάρ αλ Άσαντ
Το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ είχε αναπτύξει ένα μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα με επίκεντρο τον κρυφό αντιδραστήρα Αλ-Κίμπαρ.
Αφού το Ισραήλ βομβάρδισε τον αντιδραστήρα το 2007, το πυρηνικό πρόγραμμα της Συρίας καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό. Ωστόσο, παρέμειναν αρκετές εγκαταστάσεις έρευνας και ανάπτυξης καθώς και χώροι αποθήκευσης, οι οποίοι ως επί το πλείστον παρέμεναν ανενεργοί.
Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, η ΙΑΕΑ υπέγραψε συμφωνία με τη νέα κυβέρνηση της Συρίας, η οποία της επέτρεπε να επισκεφθεί τον αντιδραστήρα του Αλ-Κίμπαρ και αρκετές άλλες εγκαταστάσεις που συνδέονταν με την παλαιότερη πυρηνική δραστηριότητα της χώρας.
Ο Τσαρλς Λίστερ, μόνιμος ερευνητής στο Ινστιτούτο Middle East Institute, δήλωσε στο Axios ότι η νέα κυβέρνηση της Συρίας είναι πρόθυμη να διευθετήσει ευαίσθητα ζητήματα που κληρονόμησε από το καθεστώς Άσαντ – μεταξύ αυτών τους φακέλους για τα πυρηνικά και τα χημικά όπλα – τα οποία θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τις προσπάθειές της για την αποκατάσταση της διεθνούς εικόνας της χώρας.
Η εγκατάσταση «Site 99»
Μία από τις εγκαταστάσεις που παρακολουθεί στενά τα τελευταία δύο χρόνια το Ισραήλ ονομάζεται «Site 99». Σύμφωνα με δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους, το καθεστώς Άσαντ αποθήκευε εκεί πυρηνικό υλικό που αποτελούσε μέρος του προγράμματος του πυρηνικού αντιδραστήρα Αλ-Κίμπαρ.
Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε στο Axios ότι μεταξύ των υλικών υπήρχε «yellowcake», συμπύκνωμα ουρανίου σε μορφή σκόνης, το οποίο μπορεί στη συνέχεια να υποστεί περαιτέρω επεξεργασία και τελικά εμπλουτισμό στο πλαίσιο του κύκλου παραγωγής πυρηνικού καυσίμου.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το καθεστώς Άσαντ είχε αποθηκεύσει και άλλα κατάλοιπα και υπολείμματα από την εγκατάσταση του Αλ-Κίμπαρ στο «Site 99».
Αν και το υλικό που βρίσκεται στην εγκατάσταση δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία της λεγόμενης «βρώμικης βόμβας» — ενός συμβατικού εκρηκτικού μηχανισμού που διασπείρει ραδιενεργό υλικό με στόχο τη μόλυνση μιας περιοχής, χωρίς να προκαλεί πυρηνική έκρηξη.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ο IDF βομβάρδισε τις εισόδους της εγκατάστασης λίγο μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, προκειμένου να εμποδίσουν την πρόσβαση σε αυτήν.
Για περισσότερο από ένα χρόνο, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ συζητούσαν για τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης του «Site 99», σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που μίλησε στο Axios.
Υψηλόβαθμα στελέχη του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Λευκού Οίκου και οι ομόλογοί τους στο γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού συνεργάζονται στενά για το θέμα.
Οι ύποπτες κινήσεις που σήμαναν συναγερμό στο Ισραήλ
Το Ισραήλ κατέστησε σαφές στην κυβέρνηση Τραμπ ότι δεν θα ανεχόταν να παραμείνει πυρηνικό υλικό στην συγκεκριμένη εγκατάσταση, σύμφωνα με έναν Ισραηλινό αξιωματούχο.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι το Ισραήλ απείλησε μάλιστα να βομβαρδίσει ξανά την εγκατάσταση, εάν το πυρηνικό υλικό δεν απομακρυνόταν ή εάν υπήρχαν ενδείξεις ότι η Συρία προσπαθούσε να αποκτήσει πρόσβαση στο υλικό.
Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι, αν και οι Ισραηλινοί ανησυχούσαν για την κατάσταση, δεν βρέθηκαν ποτέ στο σημείο να βρεθούν ένα βήμα πριν βομβαρδίσουν την εγκατάσταση.
Τελικά, σύμφωνα με έναν Αμερικανό αξιωματούχο, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ συμφώνησαν ότι η καλύτερη προσέγγιση ήταν να εξασφαλιστεί η συναίνεση της συριακής κυβέρνησης για την απομάκρυνση του υλικού. Όταν η κυβέρνηση Τραμπ στη νέα ηγεσία της Συρίας, οι αξιωματούχοι της χώρας δήλωσαν ότι δεν γνώριζαν την ύπαρξη πυρηνικού υλικού στην εγκατάσταση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.
«Πολύ λίγοι άνθρωποι στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τη Συρία γνώριζαν γι' αυτό», δήλωσε ένας Αμερικανός αξιωματούχος.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει μια παραγωγική σχέση με το καθεστώς που διαδέχθηκε τον Άσαντ. «Όταν συνεργαζόμαστε με τους Σύρους πάνω σε ζητήματα, είναι καλοί εταίροι», ανέφερε.
Πριν από αρκετές εβδομάδες, δημιουργήθηκε νέα ένταση, όταν Ισραηλινοί που παρακολουθούσαν την περιοχή εντόπισαν κινήσεις που τους οδήγησαν να υποψιαστούν ότι η νέα κυβέρνηση της Συρίας αθετούσε την συμφωνία που είχε προηγηθεί και προσπαθούσε να αποκτήσει πρόσβαση στο πυρηνικό υλικό, σύμφωνα με Ισραηλινούς και Αμερικανούς αξιωματούχους.
Οι Ισραηλινοί ανησυχούσαν ακόμη ότι η Τουρκία βοηθούσε τη συριακή κυβέρνηση να αποκτήσει το πυρηνικό υλικό. «Οι Ισραηλινοί ελέγχουν πάντοτε κάθε πιθανό σενάριο για να βεβαιωθούν ότι όλα φαίνονται σωστά, και είναι καλό που το κάνουν», δήλωσε ένας Αμερικανός αξιωματούχος.
Η κυβέρνηση Τραμπ ζήτησε από το Ισραήλ να μην προχωρήσει σε καμία ενέργεια και ενημέρωσε την IAEA για την κατάσταση.
Η επιχείρηση βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη
Το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων ήταν μια συμφωνία που υπεγράφη πριν από τρεις εβδομάδες μεταξύ της IAEA και της συριακής κυβέρνησης για την απομάκρυνση του πυρηνικού υλικού από την εγκατάσταση. Ο Λευκός Οίκος, η IAEA και το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού αρνήθηκαν να σχολιάσουν.
Πάντως, Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η επιχείρηση στο «Site 99» εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη και ότι το υλικό δεν έχει ακόμη απομακρυνθεί.
«Πιστεύουμε ότι όλοι είναι ικανοποιημένοι με το αποτέλεσμα. Ελπίζουμε ότι θα μπορέσουμε σύντομα να ξεκινήσουμε τη διαδικασία απομάκρυνσης και να την ολοκληρώσουμε πριν από το τέλος του έτους», είπε Αμερικανός αξιωματούχος.
