Explainer: Πώς Κίνα και Ρωσία μπορούν να μπλοκάρουν τον οικονομικό «στραγγαλισμό» του Τραμπ στο Ιράν
Η Ουάσινγκτον δεν έχει το πάνω χέρι για να πιέσει Πεκίνο και Μόσχα να διακόψουν ή να περιορίσουν τους στενούς εμπορικούς δεσμούς με το Ιράν
Snapshot
- Ο πρόεδρος Τραμπ απείλησε με οικονομικές κυρώσεις χώρες που υποστηρίζουν το Ιράν, αλλά η επιρροή του στις σχέσεις Ιράν με Κίνα και Ρωσία είναι περιορισμένη.
- Η Κίνα και η Ρωσία διατηρούν στενούς εμπορικούς και στρατιωτικούς δεσμούς με το Ιράν, παρά τις αμερικανικές κυρώσεις.
- Η Κίνα εξαρτάται σημαντικά από το ιρανικό πετρέλαιο και είναι απίθανο να περιορίσει το εμπόριο με το Ιράν λόγω αμερικανικών πιέσεων.
- Η Ρωσία και το Ιράν έχουν υπογράψει μακροπρόθεσμη συμφωνία συνεργασίας και ανταλλάσσουν στρατιωτικό εξοπλισμό, παρακάμπτοντας τις δυτικές κυρώσεις.
- Το Ιράν επιδιώκει ενίσχυση της χρηματοοικονομικής του ανεξαρτησίας μέσω της ένταξης στη Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης των BRICS και διμερούς νομισματικής συνεργασίας με άλλα μέλη της οργάνωσης.
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ απείλησε να επιβάλει οικονομικές κυρώσεις σε οποιαδήποτε χώρα προσφέρει οικονομική «σωτηρία» στο Ιράν, καθώς κήρυξε μια «οικονομική D-Day (σ.σ Ημέρα έναρξης στρατιωτικής επιχείρησης)» κατά της Τεχεράνης.
Η απειλή αυτή, έξι μήνες μετά την έναρξη του πολυέξοδου πολέμου των ΗΠΑ με το Ιράν, αποτελεί την τελευταία προσπάθεια του Τραμπ να αξιοποιήσει την οικονομική ισχύ των ΗΠΑ για την επίτευξη των στόχων της εξωτερικής πολιτικής του, μετά από μια σειρά καταστροφικών εμπορικών πολέμων που σημειώθηκαν νωρίτερα κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του.
Ωστόσο, η επιρροή του Τραμπ επί της Κίνας και της Ρωσίας, δύο σημαντικών εμπορικών εταίρων του Ιράν, είναι περιορισμένη, σύμφωνα με αναλυτές. Η Ρωσία υπόκειται ήδη σε εκτεταμένες αμερικανικές κυρώσεις και λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό εκτός του οικονομικού πλαισίου που κινούνται οι ΗΠΑ. Η Κίνα, από την άλλη, έχει επανειλημμένα δείξει ότι είναι πρόθυμη να αγνοήσει τις αμερικανικές κυρώσεις όταν αυτό εξυπηρετεί τα δικά της οικονομικά συμφέροντα, καθώς μάχεται για να αναδειχθεί στην πρώτη θέση των παγκόσμιων υπερδυνάμεων.
Ο Πολ Μάσγκρεϊβ, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν του Κατάρ, δήλωσε στο Al Jazeera ότι «θα είναι πολύ δύσκολο» για τον Τραμπ να υλοποιήσει αποτελεσματικά τον οικονομικό πόλεμο που ξεκινάει.
«Ο Τραμπ προσπαθεί να επιβάλει μονομερώς το είδος των συντονισμένων κυρώσεων που παραδοσιακά απαιτούν πολυμερή συντονισμό, και αυτό σημαίνει να εξασφαλίσει τη συμμετοχή της Κίνας, της Ρωσίας και των P5 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ», είπε ο Μάσγκρεϊβ, αναφερόμενος στα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
«Τεράστιες οικονομικές συνέπειες»
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social την περασμένη Τρίτη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε ότι η οικονομική εκστρατεία κατά του Ιράν θα είναι «η πιο συντριπτική οικονομική επιχείρηση που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ εναντίον οποιασδήποτε χώρας».
Επιπλέον, ανέφερε ότι θα υπάρξουν «τεράστιες οικονομικές συνέπειες» για τις χώρες που βοηθούν το Ιράν να παρακάμψει τις αμερικανικές κυρώσεις, και ανέφερε συγκεκριμένες μεθόδους όπως το λαθρεμπόριο πετρελαίου, τις μεταφορές μετρητών, τα ανταλλακτήρια συναλλάγματος, τα νηολόγια και τις εταιρείες - «βιτρίνα». «Όλα αυτά πρέπει να σταματήσουν ΤΩΡΑ», έγραψε ο Τραμπ.
Νωρίτερα την ίδια μέρα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στα οποία το Ιράν βασίζεται εδώ και καιρό για κρίσιμες εισαγωγές και πρόσβαση σε εμπορικές αγορές, ανακοίνωσαν εμπορικό εμπάργκο αόριστης διάρκειας κατά της Τεχεράνης, αφού κατηγόρησαν τον ιρανικό στρατό ότι εκτόξευσε δύο βαλλιστικούς πυραύλους σε έδαφός τους.
Ο Ναντέρ Χαμπίμπι, καθηγητής Οικονομικών της Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Μπράντεϊς, δήλωσε ότι πιστεύει ότι οι ΗΠΑ «ενθάρρυναν έντονα ή ώθησαν» τα ΗΑΕ να επιβάλουν το εμπορικό εμπάργκ. Επίσης τόνισε ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται επίσης να επιδιώξουν να ασκήσουν πίεση σε άλλους εμπορικούς εταίρους του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου εταίρου του, της Κίνας.
«Προσωρινή εκεχειρία»
Οποιοδήποτε σχέδιο των ΗΠΑ για την παρεμπόδιση του εμπορίου μεταξύ Κίνας και Ιράν είναι πιθανό να αντιμετωπίσει σημαντικά εμπόδια. Η Κίνα αγόρασε το 80% του πετρελαίου που εξήγαγε το Ιράν το 2025, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης Kpler. Ωστόσο η άσκηση πιέσεων στα διυλιστήρια πετρελαίου της Κίνας είναι συχνά δύσκολη, καθώς τα περισσότερα εξαρτώνται ελάχιστα από το χρηματοπιστωτικό σύστημα των ΗΠΑ.
Η επιβολή κυρώσεων στις μεγάλες κινεζικές τράπεζες σε περίπτωση που βοηθούν ιρανικά κεφάλαια, όπως έχει απειλήσει το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, θα ήταν επώδυνη αλλά θα μπορούσε να σπρώξει την Κίνα να ανταποδώσει τα πυρά σε μια ευαίσθητη διπλωματική περίοδο στις διμερείς σχέσεις Ουάσινγκτον - Πεκίνου. Ο Γου Τζιέρ, ανώτερος ερευνητής στο Πρόγραμμα Κίνας και Ασίας-Ειρηνικού της βρετανικής «δεξαμενής σκέψης» Chatham House, δήλωσε ότι η απειλή του Τραμπ να στοχεύσει τους οικονομικούς συμμάχους του Ιράν «δεν θα αλλάξει τη συμμετοχή της Κίνας και τις υπάρχουσες εμπορικές σχέσεις της με το Ιράν».
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ (δεξιά) περπατά μαζί με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ κατά την αναχώρησή τους μετά από επίσκεψη στον Κήπο Ζονγκνανχάι στο Πεκίνο. 15 Μαΐου 2026.
ΑΡ«Ο Τραμπ σκοπεύει να σταθεροποιήσει τις σχέσεις με την Κίνα, καθώς το Πεκίνο επιδιώκει μια προσωρινή εκεχειρία με την Ουάσινγκτον», τόνισε ο Γου Τζιέρ.
Ο Πολ Μάσγκρεϊβ εξήγησε ότι τυχόν «επιθετικές» δευτερογενείς κυρώσεις που θα επιβάλουν οι ΗΠΑ στο Ιράν θα έχουν τεράστια σημασία, αλλά ο Τραμπ πιθανότατα δεν θα ήθελε να θέσει σε κίνδυνο τις οικονομικές σχέσεις ΗΠΑ - Κίνας, δεδομένου ότι οι δύο χώρες βρίσκονται «σε μια μορφή οικονομικού Ψυχρού Πολέμου αυτή τη στιγμή».
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών της Κίνας, Λιν Τζιάν, απάντησε στον Τραμπ και τόνισε ότι οι περισσότερες κυρώσεις κατά του Ιράν «δεν θα βοηθήσουν στην επίλυση του ζητήματος». «Η Κίνα καλεί τα εμπλεκόμενα μέρη να λάβουν υπεύθυνα μέτρα και να επιλύσουν τα ζητήματα με διπλωματικά και πολιτικά μέσα», δήλωσε ο Λιν.
Οι ΗΠΑ έχουν προσπαθήσει να κρατήσουν υπό έλεγχο τις εντάσεις με την Κίνα εν όψει της προγραμματισμένης επίσκεψης του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ στην Ουάσινγκτον τον επόμενο μήνα.
Κατά τη διάρκεια αυτής της συνάντησης, καθώς και δύο άλλων πιθανών συναντήσεων μεταξύ των ηγετών αργότερα φέτος, «η παρατεταμένη σύγκρουση στον Κόλπο είναι ένα από τα θέματα που θα συζητήσουν οι δύο πλευρές αλλά δεν θα είναι το πιο σημαντικό θέμα», είπε ο Γου.
Οι παράλληλοι δεσμοί της Ρωσίας
Η Ρωσία αποτελεί μια διαφορετική πρόκληση για την Ουάσινγκτον. Αν και η Ρωσία είναι μικρότερος εμπορικός εταίρος του Ιράν σε σύγκριση με την Κίνα, η Μόσχα και η Τεχεράνη έχουν αφιερώσει χρόνια στην ανάπτυξη σημαντικών εμπορικών και στρατιωτικών δεσμών που παρακάμπτουν τη Δύση.
Τον Ιανουάριο του 2025, τα δύο κράτη που υπόκεινται σε αυστηρές κυρώσεις υπέγραψαν μια 20ετή συνθήκη συνεργασίας, που συνέβαλε στην αύξηση των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ τους στα 4,8 δισ. δολάρια κατά τους πρώτους 11 μήνες του 2025, σύμφωνα με τον Ρώσο υπουργό Ενέργειας Σεργκέι Τσιβίλεφ.
Εκτός από το πετρέλαιο που υπόκειται σε κυρώσεις, η Ρωσία και το Ιράν φέρονται επίσης να έχουν ανταλλάξει όπλα και στρατιωτικό εξοπλισμό μέσω της Κασπίας Θάλασσας.Τη Δευτέρα, το αμερικανικό δίκτυο NBC News επικαλέστηκε ένα έγγραφο ευρωπαϊκής κυβέρνησης σύμφωνα με το οποίο η Ρωσία είχε στείλει «εξαρτήματα drones, πυρομαχικά και εκρηκτική ύλη» στο Ιράν δια θαλάσσης.
«Οικονομική τρομοκρατία»
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν επέκρινε την Τετάρτη την οικονομική εκστρατεία του Τραμπ εναντίον της χώρας, αναφέροντας ότι αποτελεί συνέχεια των «αποτυχημένων πολιτικών» της Ουάσιγκτον και θα οδηγήσει σε «περαιτέρω ήττα».
«Η οικονομική τρομοκρατία των ΗΠΑ απειλεί την παγκόσμια οικονομία και την κυριαρχία σε όλο τον κόσμο», έγραψε ο Αμπάς Αραγτσί σε ανάρτησή του στο X. Ως μέλος της οργάνωσης BRICS, στην οποία συμμετέχουν επίσης η Ρωσία, η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία και άλλες παγκόσμιες δυνάμεις, το Ιράν έχει επιδιώξει να αξιοποιήσει το ειδικό βάρος του και να αναζητήσει νέες χρηματοοικονομικές δυνατότητες.
Την περασμένη εβδομάδα, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Αμπντολνάσερ Χεμάτι, τόνισε ότι το Ιράν σχεδιάζει να ενταχθεί στη Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης των BRICS (NBD), κάτι που θα ανοίξει περισσότερες πόρτες για χρηματοδότηση εκτός των δυτικών αγορών.
Είπε επίσης ότι η Τεχεράνη επιδιώκει διμερή και τριμερή νομισματική συνεργασία με άλλα μέλη των BRICS. Η NBD δεν έχει ακόμη σχολιάσει την πιθανή ένταξη του Ιράν, η οποία θα πρέπει να ακολουθήσει μία διαδικασία προσχώρησης.Ο Αλί Ακμπάρ Νταρεΐνι, αναλυτής στο Κέντρο Στρατηγικών Μελετών της Τεχεράνης, δήλωσε ότι το Ιράν θα βρει τρόπο να συνεχίσει παρά τις «ασφυκτικές» αμερικανικές κυρώσεις. «Ο Τραμπ έχει εμπλακεί σε έναν πόλεμο που δεν μπορεί να κερδίσει και από τον οποίο δεν μπορεί να βγει», τόνισε ο Νταρεΐνι.
