Το Νεπάλ ήταν μόνο η αρχή: Οι «κόκκινες» περιοχές του πλανήτη - Πάνω από 15 εκ. κόσμος σε κίνδυνο
Νέες έρευνες δείχνουν το πώς η καταστροφή του Νεπάλ πρέπει να προβληματίσει τις κυβερνήσεις
Snapshot
- Εκατοντάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και περισσότεροι από 1.500 αγνοούνται μετά την κατάρρευση παγετώνα και τις πλημμύρες στα σύνορα Νεπάλ-Θιβέτ.
- Η κλιματική αλλαγή επιταχύνει την τήξη παγετώνων και παγωμένου εδάφους, αυξάνοντας τη συχνότητα και ένταση καταστροφικών κατολισθήσεων και πλημμυρών.
- Περίπου 15 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν σε περιοχές υψηλού κινδύνου από παγετωνικές πλημμύρες, με σημαντική έκθεση στην περιοχή High Mountain Asia και στις Άνδεις.
- Το φαινόμενο των παγετωνικών λιμνών και των πλημμυρών από υπερχείλισή τους (GLOF) αποτελεί αυξανόμενο κίνδυνο, που μπορεί να προκαλέσει καταστροφές σε ορεινές και πεδινές περιοχές.
- Οι επιστήμονες δεν μπορούν με ακρίβεια να προβλέψουν πότε και πού θα συμβεί η επόμενη καταστροφική παγετωνική πλημμύρα, γεγονός που δυσχεραίνει την πρόληψη και διαχείριση του κινδύνου.
Εκατοντάδες άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους και περισσότεροι από 1.500 εξακολουθούν να αγνοούνται, μετά τις καταστροφικές ξαφνικές πλημμύρες που έπληξαν την περιοχή των συνόρων μεταξύ Νεπάλ και Θιβέτ.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η καταστροφή προκλήθηκε από την κατάρρευση ενός παγετώνα στο όρος Langtang–Lirung, η οποία καταγράφηκε ως σεισμική δόνηση μεγέθους 5,2 βαθμών.
Αν και ενδέχεται να χρειαστούν μήνες ερευνών για να αποσαφηνιστεί πλήρως η αλληλουχία των γεγονότων, οι ειδικοί προειδοποιούν ήδη ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο που «δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό».
Ο δρ Τζόναθαν Κάριβικ, ειδικός στις παγετωνικές πλημμύρες από το Πανεπιστήμιο του Λιντς, δήλωσε στη Daily Mail: «Η κλιματική αλλαγή θερμαίνει τα βουνά, προκαλώντας την τήξη του μόνιμα παγωμένου εδάφους και των παγετώνων».
Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό αυξάνει «την πιθανότητα τέτοιου είδους φαινομένων – ενδεχομένως ακόμη μεγαλύτερων – να γίνονται συχνότερα».
Συνολικά, οι ερευνητές εκτιμούν ότι περίπου 15 εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο ζουν σε περιοχές που απειλούνται από αυτόν τον κίνδυνο.
Οι περιοχές της Ασίας με το μεγαλύτερο υψόμετρο – τα Ιμαλάια, το Καρακορούμ, το Ινδοκούς και οι γειτονικές οροσειρές – θεωρούνται οι πλέον ευάλωτες. Ωστόσο, σε κίνδυνο βρίσκονται επίσης πληθυσμοί στις ΗΠΑ και τον Καναδά.
«Η Βόρεια Αμερική θα μπορούσε να βιώσει κάτι παρόμοιο με αυτό που βλέπουμε σήμερα στο Νεπάλ», προειδοποίησε ο δρ Κάριβικ.
Παρότι οι επιστήμονες εξακολουθούν να προσπαθούν να αποκαλύψουν όλες τις λεπτομέρειες της καταστροφής, τα μέχρι στιγμής στοιχεία δείχνουν ότι οι φονικές πλημμύρες στο Νεπάλ πιθανότατα ήταν αποτέλεσμα της κατάρρευσης παγετώνα.
Ο δρ Κάριβικ εξηγεί: «Το συγκεκριμένο περιστατικό στο Νεπάλ φαίνεται να ήταν αποτέλεσμα μιας τεράστιας αστοχίας βράχων, η οποία παρέσυρε μαζί της μεγάλο τμήμα του παγετώνα».
Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα Antarctic Glaciers, στην οποία συμμετέχουν περίπου 50 κορυφαίοι ειδικοί, η αρχική ανάλυση δείχνει ότι λίγο πριν από την πλημμύρα σημειώθηκαν κατολίσθηση και κατάρρευση παγετώνα.
Τεράστιες ποσότητες πάγου και βράχων άρχισαν να κατρακυλούν στην πλαγιά του βουνού, αναμειγνυόμενες με ιζήματα που είχαν απομείνει από προηγούμενες πλημμύρες, με αποτέλεσμα να φράξει προσωρινά ο ποταμός Lhende Khola.
Έτσι σχηματίστηκε προσωρινά μια μεγάλη λίμνη, η οποία στη συνέχεια υπερχείλισε και κατέρρευσε, απελευθερώνοντας έναν καταστροφικό όγκο νερού προς τα κατάντη.
Παρόμοια φονικά περιστατικά έχουν σημειωθεί και στο παρελθόν και, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι πιθανό να συνεχίσουν να εκδηλώνονται με μεγαλύτερη συχνότητα καθώς η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται.
Το 2021, για παράδειγμα, μια τεράστια κατολίσθηση βράχων και πάγου προκάλεσε φονική ροή λάσπης και συντριμμιών, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους περισσότεροι από 200 άνθρωποι, ενώ καταστράφηκαν και δύο υδροηλεκτρικοί σταθμοί.
Στον Καναδά, το 2020, μια κατολίσθηση παρέσυρε περίπου 18 εκατομμύρια κυβικά μέτρα βράχων μέσα σε μια παγετωνική λίμνη, προκαλώντας κύματα ύψους έως και 100 μέτρων. Τα κύματα διέβρωσαν και κατέστρεψαν μια ζώνη μήκους περίπου 10 χιλιομέτρων.
Ο κίνδυνος των παγετωνικών λιμνών
Οι επιστήμονες έχουν επίσης προειδοποιήσει ότι οι ορεινές περιοχές αντιμετωπίζουν αυξανόμενο κίνδυνο από ένα φαινόμενο που είναι γνωστό ως παγετωνική πλημμύρα από υπερχείλιση λίμνης (GLOF – Glacial Lake Outburst Flood).
Το φαινόμενο εκδηλώνεται όταν το νερό από το λιώσιμο ενός παγετώνα συγκεντρώνεται σε μια μεγάλη λίμνη στη βάση του και συγκρατείται από ένα λεπτό και ασταθές φυσικό φράγμα.
Εάν ο παγετώνας καταρρεύσει ή η στάθμη του νερού αυξηθεί υπερβολικά, το φυσικό φράγμα μπορεί να υποχωρήσει, απελευθερώνοντας έναν τεράστιο όγκο νερού που κατηφορίζει με καταστροφική ορμή.
Οι επιστήμονες δεν θεωρούν σήμερα ότι οι φονικές πλημμύρες στο Νεπάλ και το Θιβέτ προκλήθηκαν από GLOF, καθώς οι δορυφορικές εικόνες δεν δείχνουν να είχε σχηματιστεί κάποια μεγάλη λίμνη στην περιοχή πριν από την κατολίσθηση.
Ωστόσο, οι παγετώνες σε ολόκληρο τον κόσμο θέτουν πλέον όλο και περισσότερους ανθρώπους σε κίνδυνο από αυτού του είδους τις πλημμύρες, οι οποίες θα μπορούσαν να αποδειχθούν εξίσου ή και περισσότερο καταστροφικές από την πρόσφατη τραγωδία στο Νεπάλ.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν σύγχρονα μοντέλα για να χαρτογραφήσουν τις περιοχές όπου ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος.
Διαπίστωσαν ότι περισσότεροι από τους μισούς από τους 15 εκατομμύρια ανθρώπους που απειλούνται από GLOF ζουν σε μόλις τέσσερις χώρες: Ινδία, Πακιστάν, Περού και Κίνα.
Οι πληθυσμοί της περιοχής High Mountain Asia (HMA), η οποία περιλαμβάνει τα Ιμαλάια, το Καρακορούμ, το Ινδοκούς και τις γειτονικές οροσειρές, αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.
Πρόκειται για την περιοχή όπου οι άνθρωποι είναι, κατά μέσο όρο, περισσότερο εκτεθειμένοι, καθώς κατοικούν πολύ κοντά σε παγετωνικές λίμνες. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι ζουν σε απόσταση μικρότερη των 10 χιλιομέτρων από μια τέτοια λίμνη.
Η συγκεκριμένη περιοχή φιλοξενεί το 62% του παγκόσμιου πληθυσμού που κινδυνεύει από GLOF, με περίπου τρία εκατομμύρια ανθρώπους στην Ινδία και δύο εκατομμύρια στο Πακιστάν.
Ο δρ Ματ Γουέστμπι, αναπληρωτής καθηγητής Φυσικής Γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο του Πλίμουθ και συν-συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε στη Daily Mail:
«Η High Mountain Asia είναι μία από τις περιοχές του κόσμου που θερμαίνονται ταχύτερα.
Φιλοξενεί παγετώνες που λιώνουν γρήγορα, παγετωνικές λίμνες που μεγαλώνουν και μερικά από τα πιο απότομα βουνά στον πλανήτη.
Καθώς το κλίμα θερμαίνεται, η συρρίκνωση των παγετώνων και η απόψυξη του παγωμένου εδάφους μπορούν να αποσταθεροποιήσουν τις ορεινές πλαγιές, αυξάνοντας τον κίνδυνο καταπτώσεων βράχων, κατολισθήσεων και χιονοστιβάδων».
Ο δρ Γουέστμπι προσθέτει ότι τέτοια φαινόμενα μπορούν να προκαλέσουν «αλυσιδωτές καταστροφές», δηλαδή αλληλουχίες γεγονότων που απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες πάγου και νερού προς κατοικημένες περιοχές – όπως συνέβη στην πρόσφατη καταστροφή στο Νεπάλ.
Οι Άνδεις κρύβουν έναν υποτιμημένο κίνδυνο
Οι ερευνητές επισημαίνουν, ωστόσο, ότι οι Άνδεις αποτελούν μια περιοχή κινδύνου που ενδέχεται να έχει υποτιμηθεί σημαντικά σε παλαιότερες έρευνες.
Ο αριθμός των παγετωνικών λιμνών στην περιοχή έχει αυξηθεί κατά 93% από το 1990, έναντι αύξησης μόλις 37% στην High Mountain Asia.
Το Περού κατατάσσεται ως η τρίτη πιο επικίνδυνη χώρα παγκοσμίως, ενώ δύο από τις τρεις πιο επικίνδυνες λεκάνες απορροής ποταμών στον κόσμο βρίσκονται στις Άνδεις: η λεκάνη του ποταμού Santa στο Περού και η λεκάνη του Beni στη Βολιβία.
Η καθηγήτρια Ρέιτσελ Καρ, παγετωνολόγος στο Πανεπιστήμιο του Νιούκαστλ και συν-συγγραφέας της μελέτης, τόνισε στη Daily Mail ότι ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο τους κατοίκους απομακρυσμένων αγροτικών περιοχών.
«Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν κινδυνεύουν μόνο οι αγροτικοί πληθυσμοί: μεγάλες πόλεις αντλούν το νερό τους από τους παγετώνες των Άνδεων», δήλωσε.
Ο κίνδυνος, όμως, δεν περιορίζεται στις περιοχές που θεωρούνται περισσότερο εκτεθειμένες.
Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι απειλούνται επίσης η Βόρεια Αμερική – και ιδιαίτερα ο Βορειοδυτικός Ειρηνικός και ο Καναδάς – καθώς και οι Άλπεις.
Παρότι υπάρχει ακόμη επιστημονική συζήτηση για το εάν οι GLOF γίνονται συχνότερες, ένα στοιχείο θεωρείται πλέον βέβαιο: οι συνέπειές τους γίνονται ολοένα και πιο επικίνδυνες.
Αυτό οφείλεται και στην αύξηση των πληθυσμών στις περιοχές που βρίσκονται κατάντη των παγετωνικών λιμνών, γεγονός που σημαίνει ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι και κρίσιμες υποδομές εκτίθενται στον κίνδυνο.
Το στοιχείο που καθιστά την απειλή ακόμη πιο δύσκολη στη διαχείρισή της είναι ότι οι ειδικοί δεν μπορούν να προβλέψουν με ακρίβεια πού και πότε θα σημειωθεί η επόμενη καταστροφική πλημμύρα.
Η καθηγήτρια Καρ εξηγεί:
«Συνήθως, τα μεγαλύτερα γεγονότα είναι πιο σπάνια και τα μικρότερα συμβαίνουν συχνότερα. Ωστόσο, υπάρχει ένας τυχαίος παράγοντας, ιδιαίτερα όταν αυτά προκαλούνται από γεγονότα όπως οι κατολισθήσεις.
Επομένως, είναι πιθανό να σημειωθεί στο μέλλον ένα γεγονός παρόμοιας κλίμακας με αυτό στο Νεπάλ. Το πότε και το πού είναι πολύ πιο δύσκολο να προβλεφθεί».
