Λιβύη: Έλληνας ο νέος επικεφαλής της ΕΕ - Τι σηματοδοτεί για την Ευρώπη και την Ελλάδα
Ο Αλέξης Κωνσταντόπουλος διαδέχεται τον Ιταλό Νικόλα Ορλάντο στη Λιβύη, σε μια συγκυρία κατά την οποία η Αθήνα επιχειρεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή παρουσία στη χώρα της Κυρηναϊκής
Νέα ελληνική παρουσία σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη ευρωπαϊκή θέση στη Λιβύη σηματοδοτεί η ανάληψη της θέσης του επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη χώρα από τον Αλέξη Κωνσταντόπουλο.
Ο Έλληνας διπλωμάτης παραλαμβάνει τη σκυτάλη του πρέσβη της Ευρωπαϊκής Αντιπροσωπείας στην Τρίπολη από τον Ιταλό Νικόλα Ορλάντο, η θητεία του οποίου ολοκληρώθηκε, με τον ίδιο να αποχαιρετά τη Λιβύη με μήνυμα στον λογαριασμό του στο X.
Ο κ. Κωνσταντόπουλος, ο διορισμός του οποίου είχε ανακοινωθεί τον περασμένο Ιούνιο από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, διαθέτει σημαντική εμπειρία σε ζητήματα Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής.
Επίσης, ήταν ειδικός εκπρόσωπος του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών για τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας - Μέσης Ανατολής - Ευρώπης (IMEC). Στο παρελθόν έχει υπηρετήσει ως πρέσβης της Ελλάδας στη Σαουδική Αραβία, το Ομάν και την Υεμένη.
Παράλληλα, έχει γνώση των ευρωπαϊκών μηχανισμών εξωτερικής πολιτικής, καθώς έχει εργαστεί στο τμήμα Μαγκρέμπ της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, αλλά και στην αντιπροσωπεία της ΕΕ στο Αλγέρι.
Η τοποθέτηση Έλληνα διπλωμάτη στη συγκεκριμένη θέση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω των κοινών συμφερόντων που έχουν Αθήνα και Βρυξέλλες στη διαμόρφωση μιας ισχυρότερης ευρωπαϊκής παρουσίας στη Λιβύη και ευρύτερα στη Μεσόγειο.
Στο επίκεντρο η επιχείρηση "Irini"
Ένα από τα βασικά πεδία στα οποία αναμένεται να επικεντρωθεί ο επικεφαλής της ΕΕ είναι η επιχείρηση της ΕΕ «Ειρήνη» για την τήρηση του εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ στη Λιβύη (EUNAVFOR MED Irini).
Η επιχείρηση IRINI (από την ελληνική λέξη «ειρήνη») έχει ως κύριο καθήκον της την εφαρμογή του εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ με τη χρήση εναέριων, δορυφορικών και θαλάσσιων μέσων. Ειδικότερα, η αποστολή μπορεί να διεξάγει, σύμφωνα με την απόφαση 2292 (2016) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, επιθεωρήσεις σκαφών στα ανοικτά των ακτών της Λιβύης για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες ότι μεταφέρουν όπλα ή συναφές υλικό προς και από τη Λιβύη.
Η Ελλάδα συμμετέχει στην ευρωπαϊκή επιχείρηση και υποστηρίζει την ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασής της στον τομέα της ασφάλειας στη Μεσόγειο.
Ο διορισμός του κ. Κωνσταντόπουλου μπορεί, υπό αυτή την έννοια, να προσδώσει πρόσθετη δυναμική στην ευρωπαϊκή παρουσία στη Λιβύη και να ενισχύσει τις θέσεις που προωθούν μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή εμπλοκή.
Το μεταναστευτικό και η πίεση προς την Κρήτη
Σημαντική παράμετρος αποτελεί και το μεταναστευτικό. Η μεταναστευτική πίεση από τις ακτές της Λιβύης έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς οι μεταναστευτικές ροές προς την Κρήτη και τη Γαύδο παρουσιάζουν αύξηση.
Η δύσκολη εξίσωση Αθήνας-Τρίπολης
Ο νέος επικεφαλής της αντιπροσωπείας της ΕΕ αναλαμβάνει καθήκοντα σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις της Ελλάδας με την κυβέρνηση της Τρίπολης εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από σημαντικές εκκρεμότητες. Κεντρικό σημείο τριβής παραμένει το παράνομο και ανυπόστατο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Ωστόσο, Αθήνα και Τρίπολη βρίσκονται σε επαφές για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών και το μεταναστευτικό. Ο τελευταίος, τρίτος γύρος των τεχνικών συνομιλιών για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης, πραγματοποιήθηκε στο τέλος Ιουλίου στην Αθήνα.
«Οι δύο πλευρές εξακολουθούν να δεσμεύονται για έναν εποικοδομητικό διάλογο με βάση το διεθνές δίκαιο, προωθώντας περαιτέρω τη διμερή συνεργασία και επιβεβαιώνοντας τη βούλησή τους να ενισχύσουν τις παραδοσιακές διμερείς σχέσεις», ανέφερε το υπουργείο Εξωτερικών σε ανάρτησή του στο «Χ».
Επίσης, τον περασμένο Ιούνιο, ο Σαντάμ Χάφταρ, υπαρχηγός της Γενικής Διοίκησης Λιβυκού Εθνικού Στρατού, γιος του στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ και de facto ηγέτη της ανατολικής Λιβύης, συναντήθηκε στην Αθήνα με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι μεταναστευτικές ροές και η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Κατά τη διάρκεια των επαφών στην Αθήνα επαναβεβαιώθηκαν οι ιστορικές σχέσεις Ελλάδας και Λιβύης, ενώ συζητήθηκαν τρόποι ενίσχυσης της συνεργασίας, ιδιαίτερα στους τομείς της οικονομίας και των επενδύσεων.
Επίσης, οι επαφές επιβεβαίωσαν την περαιτέρω εμβάθυνση των σχέσεων Ελλάδας και Ανατολικής Λιβύης. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η πρώτη επίσκεψη του Saddam Haftar στην ελληνική πρωτεύουσα πραγματοποιήθηκε σε συνέχεια της δεύτερης επίσκεψης του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών στη Βεγγάζη στις 28 Μαρτίου και αποτυπώνει την κοινή βούληση των δύο πλευρών για ενίσχυση των διαύλων επικοινωνίας και περαιτέρω ανάπτυξη της συνεργασίας που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια με την Ανατολική Λιβύη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στο ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης επανέλαβε ότι στρατηγική προτεραιότητα της Αθήνας παραμένει η οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης, ως δύο γειτονικών χωρών με αντικείμενες ακτές, στη βάση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και των προβλέψεων της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Στο μέτωπο της παράτυπης μετανάστευσης, οι δύο πλευρές συμφώνησαν στην ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας με στόχο τη μείωση των μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη και τη Γαύδο. Παράλληλα, συζητήθηκε η συνέχιση των προγραμμάτων εκπαίδευσης στελεχών της Λιβυκής Ακτοφυλακής στην Ελλάδα, καθώς και η προετοιμασία νέου κύκλου εκπαιδευτικών δράσεων και παροχής τεχνογνωσίας.
Σημαντικό μέρος των συνομιλιών αφορούσε, επίσης, την οικονομική συνεργασία. Όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές, εξετάστηκαν οι δυνατότητες ενίσχυσης των επενδύσεων σε σειρά τομέων, με έμφαση στην ενέργεια, σε συνέχεια και της επιχειρηματικής αποστολής που είχε πραγματοποιηθεί στη Βεγγάζη τον περασμένο Ιανουάριο. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν ακόμη στην ανάγκη αναβάθμισης των αεροπορικών και θαλάσσιων συνδέσεων μεταξύ Ελλάδας και Ανατολικής Λιβύης.
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης αναδείχθηκε, επίσης, ο ρόλος της Ελλάδας ως αξιόπιστου συνομιλητή τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Ο υπουργός Εξωτερικών επανέλαβε τη σταθερή θέση της Αθήνας υπέρ μιας ενιαίας, ισχυρής και κυρίαρχης Λιβύης, χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις και ξένες επιρροές.
Διπλωματικές πηγές σημείωναν ότι κοινός τόπος των συνομιλιών αποτέλεσε η εκτίμηση πως η γεωγραφική εγγύτητα Ελλάδας και Λιβύης, σε συνδυασμό με τη ρευστή γεωπολιτική κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Βόρεια Αφρική, καθιστούν αναγκαία την οικοδόμηση μιας στενότερης και αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας. Όπως επισημαίνεται, στόχος είναι η ενίσχυση της σταθερότητας, της ασφάλειας και της ευημερίας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Η επιλογή ενός Έλληνα διπλωμάτη για τη συγκεκριμένη ευρωπαϊκή θέση αποκτά έτσι ιδιαίτερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον. Ο κ. Κωνσταντόπουλος καλείται να κινηθεί ανάμεσα στις δύο βασικές πολιτικές και γεωγραφικές πραγματικότητες της Λιβύης, ενώ ταυτόχρονα θα πρέπει να ενισχύσει την ευρωπαϊκή παρουσία σε μια χώρα όπου η επιρροή της Τουρκίας παραμένει ισχυρή.
