Φουκώ και Λακόστ: Η άγνωστη συνάντηση που γέννησε νέα ματιά στη γεωπολιτική - Η ιστορική συζήτηση
Τον Νοέμβριο του 1975, ο Ιβ Λακόστ πέρασε την πόρτα του παρισινού διαμερίσματος του Μισέλ Φουκώ. Η Μπεατρίς Ζιμπλέν, αυτόπτης μάρτυρας εκείνης της καθοριστικής συζήτησης, αποκαλύπτει το παρασκήνιο και την απρόσμενη μεταστροφή του φιλοσόφου
Snapshot
- Τον Νοέμβριο του 1975 πραγματοποιήθηκε η μοναδική συνάντηση-συνέντευξη μεταξύ του Μισέλ Φουκώ και του Ιβ Λακόστ, που δημοσιεύθηκε το 1976 στο πρώτο τεύχος του περιοδικού Hérodote.
- Η συζήτηση ανέδειξε την αρχική αδιαφορία του Φουκώ για τη γεωγραφία, η οποία μετατράπηκε σε αναγνώριση της σημασίας της γεωγραφίας ως πλαισίου για την ανάλυση των σχέσεων εξουσίας.
- Ο Φουκώ τόνισε ότι η εξουσία δεν περιορίζεται στον κρατικό μηχανισμό, αλλά διαχέεται μέσω δικτύων μικροεξουσιών που ασκούνται σε πολλαπλά πεδία και χωρικές δομές.
- Η ανταλλαγή μεταξύ Φουκώ και Λακόστ οδήγησε στην ιδέα ότι η γεωγραφία, με τις χωρικές και στρατηγικές της μεταφορές, μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για την αποκρυπτογράφηση των σχέσεων εξουσίας.
- Ο Φουκώ αναγνώρισε την ανάγκη να μελετηθεί ο στρατός και οι γεωγραφικές έννοιες όπως το φρούριο, η εκστρατεία και η επικράτεια, ενσωματώνοντας έτσι τη γεωγραφία στον πυρήνα της φιλοσοφικής του ανάλυσης για την εξουσία.
Το 2026 συμπληρώνονται εκατό χρόνια από τη γέννηση του φιλοσόφου Μισέλ Φουκώ και πενήντα χρόνια από την ίδρυση του περιοδικού Hérodote. Ο Μισέλ Φουκώ (Michel Foucault, 1926–1984) ήταν Γάλλος φιλόσοφος και ιστορικός των ιδεών, μία από τις σημαντικότερες μορφές της ευρωπαϊκής διανόησης του 20ού αιώνα. Ανάμεσα στα γνωστότερα έργα του είναι τα Οι λέξεις και τα πράγματα, Η αρχαιολογία της γνώσης, Επιτήρηση και τιμωρία και Η ιστορία της σεξουαλικότητας.
Κεντρική στη σκέψη του ήταν η ιδέα ότι η εξουσία δεν βρίσκεται μόνο στο κράτος ή στην κορυφή μιας ιεραρχίας, αλλά διαχέεται μέσα στην κοινωνία, στους θεσμούς και στις καθημερινές σχέσεις.
Το πρώτο τεύχος του Hérodote άνοιγε με μια εκτενή συνέντευξη του φιλοσόφου στον γεωγράφο και γεωπολιτικό αναλυτή Ιβ Λακόστ. Υπήρξε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βενσέν και το 1976 ίδρυσε το περιοδικό Hérodote, το οποίο εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα γαλλικά περιοδικά γεωπολιτικής.
Η γεωγράφος Μπεατρίς Ζιμπλέν, τότε μαθήτρια του Λακόστ και σήμερα επικεφαλής σύνταξης του Hérodote, ήταν παρούσα στη μοναδική συνάντηση των δύο σημαντικών διανοουμένων του 20ού αιώνα. Στην ημερίδα για τον Μισέλ Φουκώ και τη γεωπολιτική, που διοργάνωσε στις 13 Οκτωβρίου 2026 το Ινστιτούτο Προηγμένων Γεωπολιτικών Σπουδών, επέστρεψε σε εκείνο το επεισόδιο. Ακολουθεί η απομαγνητοφωνημένη μαρτυρία της.
Πώς προέκυψε η συνάντηση
Δεν είμαι φιλόσοφος και η γνώση μου για το έργο του Φουκώ είναι περιορισμένη. Είχα διαβάσει, όταν κυκλοφόρησαν, τις Λέξεις και τα πράγματα, την Αρχαιολογία της γνώσης και το Επιτήρηση και τιμωρία. Μπορώ, επομένως, να καταθέσω μόνο την προσωπική μαρτυρία μου από τη συνάντηση αυτών των δύο προσωπικοτήτων, του Μισέλ Φουκώ και του Ιβ Λακόστ, στην οποία ο δεύτερος μου είχε ζητήσει να τον συνοδεύσω.
Η συνάντηση πήρε τη μορφή συνέντευξης. Πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 1975 και δημοσιεύθηκε το 1976, στο πρώτο τεύχος του Hérodote.
Θα ήθελα πρώτα να επιστρέψω στις συνθήκες που οδήγησαν σε αυτήν.
Πρέπει να θυμηθούμε το Πειραματικό Πανεπιστημιακό Κέντρο της Βενσέν, το οποίο δημιουργήθηκε μετά τον Μάη του ’68 και όπου δίδασκαν τόσο ο Λακόστ όσο και ο Φουκώ. Ο τελευταίος είχε ιδρύσει το Τμήμα Φιλοσοφίας και είχε προσκαλέσει να διδάξουν εκεί τον Ζιλ Ντελέζ, τον Αλέν Μπαντιού, τον Ετιέν Μπαλιμπάρ, τον Ζακ Ρανσιέρ και τον Φρανσουά Σατλέ.
Ο Φουκώ δίδαξε στη Βενσέν μόνο έναν χρόνο. Το 1970 μετακινήθηκε στο Collège de France, ένα ίδρυμα πολύ μεγαλύτερου κύρους, το οποίο βρισκόταν επιπλέον στο κέντρο του Παρισιού. Ο Λακόστ, αντίθετα, επέλεξε να παραμείνει στη Βενσέν έως το τέλος της πανεπιστημιακής σταδιοδρομίας του, ακόμη και μετά τη μεταφορά του πανεπιστημίου στο Σεν Ντενί το 1980.
Στην πραγματικότητα, οι δύο άνδρες δεν συναντήθηκαν ποτέ στη Βενσέν. Κι αυτό παρότι το Τμήμα Φιλοσοφίας βρισκόταν δίπλα στο Τμήμα Γεωγραφίας και η οργάνωση των σπουδών, στα πρότυπα των αμερικανικών πανεπιστημίων, ευνοούσε τις ανταλλαγές μεταξύ επιστημονικών κλάδων.
Η επικοινωνία με τους φιλοσόφους ήταν, λοιπόν, εύκολη. Επιπλέον, ο Λακόστ ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τα φιλοσοφικά ζητήματα και κυρίως για την επιστημολογία των γνωστικών πεδίων πρωτίστως, βεβαίως, της γεωγραφίας.
Με τον Φρανσουά Σατλέ ανέπτυξε μια σχέση πνευματικής συγγένειας και φιλίας. Μάλιστα, έγραψε το κεφάλαιο για τη γεωγραφία στο συλλογικό έργο Η φιλοσοφία των κοινωνικών επιστημών: από το 1860 έως τις μέρες μας, το οποίο επιμελήθηκε ο Σατλέ και κυκλοφόρησε το 1973.
Το ενδιαφέρον του για την επιστημολογία τον είχε οδηγήσει στην Αρχαιολογία της γνώσης, που εκδόθηκε το 1969. Πιθανότατα αυτό το βιβλίο, περισσότερο από το Επιτήρηση και τιμωρία, γέννησε την επιθυμία του να συναντήσει τον Φουκώ.
Πιστεύω ότι τον είχε απασχολήσει ιδιαίτερα η ανάλυση του Φουκώ για τους λόγους ως σύνολα κανόνων που καθορίζουν τι μπορεί να ειπωθεί σε μια δεδομένη στιγμή. Η εφαρμογή αυτής της προσέγγισης στην ιστορία της γεωγραφίας αποδεικνυόταν γόνιμη.
Οι λόγοι της πανεπιστημιακής γεωγραφίας, όπως συγκροτήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα, διέπονταν πράγματι από κανόνες που προσδιόριζαν τι μπορούσε να ειπωθεί. Ένας από αυτούς ήταν ο αποκλεισμός του πολιτικού πεδίου.
Επρόκειτο, επομένως, για ρήξη με την προγενέστερη γεωγραφία, η οποία, ήδη από τις απαρχές της, είχε αποδειχθεί χρήσιμη, ακόμη και απαραίτητη, στους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες.
Ένας ακόμη λόγος για τη συνάντηση ήταν η θέση του μαρξισμού στις αναλύσεις των επιστημών του ανθρώπου. Ο Λακόστ ήθελε να ακούσει την άποψη του Φουκώ για τις περιορισμένες αναφορές στον χώρο στα κείμενα του Μαρξ, σε σύγκριση με τις πολυάριθμες αναφορές στον χρόνο.
Όχι επειδή ήταν φανατικός μαρξιστής. Είχε, όμως, μελετήσει την υπανάπτυξη και θεωρούσε ότι απείχε πολύ από το να εξηγείται αποκλειστικά μέσω της μαρξιστικής ανάλυσης, όπως επιχειρούσε η πλειονότητα των οικονομολόγων.
Ήθελε, λοιπόν, τη γνώμη ενός φιλοσόφου όπως ο Φουκώ: γιατί ο χώρος καταλάμβανε τόσο μικρή θέση στα μαρξιστικά κείμενα; Και μήπως αυτή η απουσία εξηγούσε τα όρια των αναλύσεων των οικονομολόγων;
Μια δύσκολη αρχή
Απ’ όσο θυμάμαι, ο Λακόστ εξασφάλισε τη συνάντηση μέσω του Φρανσουά Σατλέ. Πραγματοποιήθηκε στο σπίτι του Φουκώ, στην οδό Βοζιράρ. Τον συνόδευσα, εντυπωσιασμένη που θα παρακολουθούσα τη συζήτηση δύο μεγάλων διανοουμένων.
Θυμάμαι ακόμη το δωμάτιο: μακρόστενο, φωτεινό, αρκετά ψυχρό.
Η αρχή ήταν μάλλον δύσκολη. Ο Φουκώ αναρωτιόταν εμφανώς τι ήθελε από εκείνον ο Λακόστ, καθώς η γεωγραφία δεν είχε ποτέ σαφή θέση στα ενδιαφέροντά του. Πιθανότατα είχε και ο ίδιος τη συνηθισμένη εικόνα ενός σχολικού μαθήματος χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Ωστόσο, ως ευγενικός άνθρωπος, άκουγε με προσήνεια και μια ελαφρά πλήξη. Απέναντί του, ο Λακόστ, βέβαιος για την ουσία των ερωτημάτων του, δεν πτοούνταν από το συγκρατημένο ενδιαφέρον του φιλοσόφου.
Τον ρώτησε εξαρχής γιατί δεν ασχολούνταν με τη γεωγραφία στο έργο του. Γιατί, ακόμη και στις σπάνιες αναφορές του σε αυτήν, την κατέτασσε στις φυσικές επιστήμες, διαχωρίζοντας έτσι ό,τι αποτελεί το ίδιο το θεμέλιό της: τη σύνδεση φυσικών και ανθρωπιστικών επιστημών μέσα σε έναν ενιαίο συλλογισμό;
Και ποια θέση θα μπορούσε να έχει η γεωγραφία στην αρχαιολογία της γνώσης του;
Ο Φουκώ απάντησε ότι το ερώτημα, διατυπωμένο με αυτόν τον τρόπο, δεν τον ενδιέφερε. Δεν είχε πρόθεση να γράψει την αρχαιολογία όλων των επιστημών.
Ήθελε «να γράψει μια ιστορία που να έχει νόημα, χρησιμότητα και πολιτική αποτελεσματικότητα». Και αυτό, όπως είπε, μπορεί να γίνει σωστά μόνο εφόσον κάποιος συνδέεται, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, με τους αγώνες που διεξάγονται στο συγκεκριμένο πεδίο.
Λίγο αργότερα πρόσθεσε: «Μπορεί κανείς κάλλιστα να μη μιλά για κάτι απλώς επειδή δεν το γνωρίζει». Μια ένδειξη της άγνοιάς του για τη γεωγραφία ή της αδιαφορίας του απέναντί της.
Ο Λακόστ επανήλθε. Ίσως, είπε, η αδιαφορία των φιλοσόφων για τη γεωγραφία να οφείλεται στο ότι δεν διακρίνουν σε αυτήν δυναμικές, εντάσεις και σημεία σύγκρουσης. Σε αντίθεση, δηλαδή, με όσα είχε εντοπίσει ο Φουκώ στην ψυχιατρική και τον είχαν οδηγήσει να μελετήσει τη γενεαλογία της.
Η απάντηση του Φουκώ ήταν έντονη:
«Μη μου ζητάτε να κάνω τη δική σας δουλειά για την αρχαιολογία της γεωγραφίας. […] Εσείς, που συνδέεστε άμεσα με όσα συμβαίνουν στη γεωγραφία και βρίσκεστε αντιμέτωποι με όλες αυτές τις συγκρούσεις εξουσίας που περνούν μέσα από αυτήν, πρέπει να τις αντιμετωπίσετε. Να αποκτήσετε τα εργαλεία που θα σας επιτρέψουν να δώσετε εκεί τη μάχη. Αν σας χρησιμεύουν ένα ή δύο “τεχνάσματα”, μια προσέγγιση ή μια μέθοδος, που χρησιμοποίησα στην ψυχιατρική, στο πεδίο της τιμωρίας ή στη φυσική ιστορία, θα χαρώ πολύ».
Ο χρόνος, ο χώρος και η μεταστροφή
Ο Λακόστ δεν υποχωρούσε. Επανήλθε στη σημασία του χρόνου στο έργο του Φουκώ και στην αυστηρότητα με την οποία προσδιόριζε τις ιστορικές περιόδους.
Στον γεωγραφικό προσδιορισμό, αντίθετα, διέκρινε ασάφεια: οι χώροι που αναφέρονταν δεν αιτιολογούνταν ούτε οριοθετούνταν επαρκώς. Μίλησε για αβέβαιη χωρική οριοθέτηση στο έργο του.
Στην πραγματικότητα, τον ενδιέφερε ιδιαίτερα η φουκωική μέθοδος της περιοδολόγησης, την οποία πίστευε ότι θα μπορούσε να εφαρμόσει και στον χώρο.
«Κάθε περιοδολόγηση απομονώνει μέσα στην ιστορία ένα ορισμένο επίπεδο γεγονότων. Και, αντιστρόφως, κάθε στρώμα γεγονότων απαιτεί τη δική του περιοδολόγηση. Ανάλογα με το επίπεδο που επιλέγουμε, πρέπει να ορίσουμε διαφορετικές περιόδους· και ανάλογα με την περιοδολόγηση που υιοθετούμε, προσεγγίζουμε διαφορετικά επίπεδα. Έτσι φθάνουμε στη σύνθετη μεθοδολογία της ασυνέχειας».
Ο Λακόστ εξήγησε ότι μια αντίστοιχη μεθοδολογία της ασυνέχειας έπρεπε να σχεδιαστεί και για τον χώρο και τις χωρικές κλίμακες, με την ίδια αυστηρότητα που εφαρμοζόταν στην περιοδολόγηση.
Ο Φουκώ δικαιολόγησε την αβεβαιότητα της χωρικής οριοθέτησης λέγοντας ότι το έργο του ήταν δουλειά ενός ανθρώπου. Για μεγαλύτερη ακρίβεια θα χρειαζόταν συλλογική εργασία. Αισθανόμουν, ωστόσο, ότι δεν ήταν αυτό που τον ενδιέφερε.
Ο Λακόστ συνέχισε, επισημαίνοντας αυτή τη φορά την πληθώρα χωρικών μεταφορών στο έργο του: θέση, μετατόπιση, τόπος, πεδίο. Αλλά και γεωγραφικών: επικράτεια, περιοχή, έδαφος, ορίζοντας, αρχιπέλαγος, γεωπολιτική, όρος που αναφερόταν για πρώτη φορά στο Hérodote, περιφέρεια, τοπίο.
Τότε, τουλάχιστον όπως το θυμάμαι, ο Φουκώ ζωντάνεψε.
«Ας ξαναδούμε λίγο αυτές τις γεωγραφικές μεταφορές», είπε. Τις εξέτασε μία προς μία, υποστηρίζοντας ότι δεν ήταν ακριβώς γεωγραφικές. Εξαίρεση αποτελούσε το «σωφρονιστικό αρχιπέλαγος», που παρέπεμπε στο Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ του Σολζενίτσιν.
Και ρώτησε τον Λακόστ: «Είστε βέβαιος ότι δανείζομαι αυτές τις έννοιες από τη γεωγραφία και όχι από τα πεδία από τα οποία τις δανείστηκε η ίδια η γεωγραφία;»
Ο Λακόστ διευκρίνισε ότι οι χωρικές αυτές μεταφορές είναι εξίσου γεωγραφικές και στρατηγικές, καθώς η γεωγραφία αναπτύχθηκε στη σκιά του στρατού.
Από εκείνο το σημείο, η κλασική συνέντευξη ερωτήσεων και απαντήσεων άλλαξε χαρακτήρα. Έγινε πραγματικός διάλογος.
Ο Φουκώ παρατήρησε:
«Μου έχουν αρκετά καταλογίσει αυτές τις χωρικές εμμονές, και πράγματι με απασχολούσαν επίμονα. Αλλά μέσα από αυτές πιστεύω ότι ανακάλυψα αυτό που κατά βάθος αναζητούσα: τις σχέσεις που μπορούν να υπάρχουν ανάμεσα στην εξουσία και τη γνώση».
Και πρόσθεσε:
«Η αποκρυπτογράφηση των μετασχηματισμών του λόγου μέσα από χωρικές και στρατηγικές μεταφορές επιτρέπει να εντοπίσουμε με ακρίβεια τα σημεία στα οποία οι λόγοι μετασχηματίζονται εντός, διά μέσου και με αφετηρία τις σχέσεις εξουσίας».
Η προσέγγιση της σκέψης του Φουκώ με εκείνη του Λακόστ είχε αρχίσει.
Η εξουσία πέρα από το κράτος
Η συζήτηση για το Επιτήρηση και τιμωρία στράφηκε τότε στον κρατικό μηχανισμό και στη διάχυση των μικροεξουσιών, σε ένα δίκτυο διάσπαρτων μηχανισμών.
Η εξουσία δεν εντοπίζεται αποκλειστικά στον κρατικό μηχανισμό. Κατά την άσκησή της φθάνει πολύ μακρύτερα, περνά μέσα από λεπτότερους διαύλους και είναι «πολύ πιο αμφίσημη, επειδή καθένας είναι, κατά βάθος, φορέας κάποιας εξουσίας».
Αυτό είχε περιγράψει ο Ελιζέ Ρεκλί ως ιεραρχία εξουσιών, η οποία ασκείται και διαχέεται από τους ισχυρότερους έως εκείνους που υφίστανται τη μεγαλύτερη κυριαρχία.
Ο Λακόστ παρέπεμψε τότε στο τέλος του Επιτήρηση και τιμωρία, όπου ο Φουκώ μιλά για τη «φαντασιακή γεωπολιτική» της σωφρονιστικής πόλης.
Για να είμαι ειλικρινής, δεν είμαι βέβαιη ότι είτε ο Λακόστ είτε ο Φουκώ είχαν εκείνη τη στιγμή σαφή αντίληψη του περιεχομένου που έδιναν στον όρο «γεωπολιτική».
Στη συνέχεια, ο Λακόστ επιχείρησε μια αναλογία. Η ψυχιατρική γνώση εμπεριείχε τον εγκλεισμό του ασύλου, η πειθαρχική γνώση το πρότυπο της φυλακής, η ιατρική του Μπισά τα όρια του νοσοκομείου και η πολιτική οικονομία εκείνα του εργοστασίου.
Μήπως, λοιπόν, η γεωγραφική γνώση εμπεριείχε την περίμετρο των συνόρων, είτε εθνικών είτε διοικητικών; Το έθεσε τόσο ως σκωπτική παρατήρηση όσο και ως υπόθεση εργασίας:
«Στις μορφές εγκλεισμού του τρελού, του παραβάτη, του ασθενούς, του προλετάριου, δεν πρέπει να προσθέσουμε και εκείνη του πολίτη-στρατιώτη; Ο χώρος του εγκλεισμού θα ήταν τότε απείρως μεγαλύτερος και λιγότερο στεγανός».
«Είναι πολύ ελκυστική ιδέα», απάντησε ο Φουκώ. Και πρόσθεσε
«Και, κατά τη γνώμη σας, θα επρόκειτο για τον άνθρωπο των εθνοτήτων; Διότι αυτός ο γεωγραφικός λόγος που δικαιολογεί τα σύνορα είναι ο λόγος του εθνικισμού».
Η γεωγραφική γνώση ως εργαλείο εξουσίας
Η συζήτηση στράφηκε κατόπιν στις τρεις τεχνικές που διέκρινε ο Φουκώ: τη μέτρηση στους αρχαίους Έλληνες, τη διερεύνηση στον Μεσαίωνα και την εξέταση στον 18ο αιώνα.
Εξέτασαν πώς οι τεχνικές αυτές επηρέασαν η μία την άλλη και, κυρίως, πώς η διερεύνηση και η εξέταση διασταυρώθηκαν και αλληλεπέδρασαν. Πώς, δηλαδή, οι φυσικές επιστήμες και οι επιστήμες του ανθρώπου συνδύασαν τις έννοιες, τις μεθόδους και τα αποτελέσματά τους.
Ο Φουκώ κατέληξε:
«Πιστεύω ότι στη γεωγραφία θα βρίσκαμε ένα εξαιρετικό παράδειγμα επιστημονικού κλάδου που χρησιμοποιεί συστηματικά τη διερεύνηση, τη μέτρηση και την εξέταση».
Οι δύο άνδρες συμφώνησαν στη σημασία των πληροφοριών που συγκέντρωναν ταξιδιώτες, έμποροι, εξερευνητές, γεωγράφοι και στρατηγιστές: πραγματικοί συλλέκτες πληροφοριών στην υπηρεσία των μηχανισμών εξουσίας.
Προς το τέλος της συνέντευξης, ο Λακόστ επέστρεψε στην απουσία έντονων θεωρητικών αντιπαραθέσεων στη γεωγραφία, την οποία απέδιδε στην περιορισμένη επιρροή του Μαρξ στους γεωγράφους.
Υποστήριξε ότι δεν υπάρχει μαρξιστική γεωγραφία, επειδή οι γεωγράφοι που επικαλούνται τον μαρξισμό στρέφονται ουσιαστικά προς την οικονομία ή την κοινωνιολογία και προκρίνουν την πλανητική και τη μεσαία κλίμακα ανάλυσης.
Η προτεραιότητα στον χρόνο, στα οικονομικά έργα όπως Το Κεφάλαιο, είχε πιθανότατα οδηγήσει στην παραμέληση της χωρικής διάστασης. Και οι δύο, ωστόσο, συμφώνησαν ότι ολόκληρα τμήματα του έργου του Μαρξ φανερώνουν ευαισθησία απέναντι στον χώρο.
«Άλλαξα γνώμη από την αρχή έως το τέλος»
Θα ολοκληρώσω τη μαρτυρία μου παραθέτοντας το τέλος αυτής της συζήτησης, όπου ο Μισέλ Φουκώ εξηγεί πόσα αποκόμισε από την ανταλλαγή με τον Ιβ Λακόστ:
«Μου άρεσε πολύ αυτή η συζήτηση μαζί σας, επειδή άλλαξα γνώμη από την αρχή έως το τέλος. Είναι αλήθεια ότι στην αρχή νόμιζα πως διεκδικούσατε τη θέση της γεωγραφίας όπως οι καθηγητές που διαμαρτύρονται όταν τους προτείνουν μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση: “Μειώσατε τις ώρες των φυσικών επιστημών ή της μουσικής…”
»Τότε σκέφτηκα: “Καλοί είναι που θέλουν να τους κάνουμε την αρχαιολογία τους, αλλά, στο κάτω κάτω, ας την κάνουν μόνοι τους”. Δεν είχα καθόλου αντιληφθεί το νόημα της ένστασής σας.
»Συνειδητοποιώ ότι τα προβλήματα που θέτετε σχετικά με τη γεωγραφία είναι ουσιώδη για μένα. Ανάμεσα σε ορισμένα πράγματα που συνέδεσα, υπήρχε η γεωγραφία ως υπόβαθρο, ως προϋπόθεση που επέτρεπε τη μετάβαση από το ένα στο άλλο. Άφησα ορισμένα ζητήματα μετέωρα ή δημιούργησα αυθαίρετες συνδέσεις.
»Όσο προχωρώ, τόσο περισσότερο μου φαίνεται ότι η συγκρότηση των λόγων και η γενεαλογία της γνώσης πρέπει να αναλύονται με αφετηρία όχι τους τύπους συνείδησης, τους τρόπους αντίληψης ή τις μορφές ιδεολογίας, αλλά τις τακτικές και τις στρατηγικές της εξουσίας.
»Τακτικές και στρατηγικές που αναπτύσσονται μέσα από εγκαταστάσεις, κατανομές, διαιρέσεις, ελέγχους εδαφών και οργανώσεις περιοχών. Αυτά θα μπορούσαν να συγκροτούν ένα είδος γεωπολιτικής, μέσα από το οποίο οι δικοί μου προβληματισμοί θα συναντούσαν τις δικές σας μεθόδους.
»Υπάρχει ένα θέμα που θα ήθελα να μελετήσω τα επόμενα χρόνια: ο στρατός ως μήτρα οργάνωσης και γνώσης, η ανάγκη να μελετήσουμε το φρούριο, την “εκστρατεία”, την “κίνηση”, την αποικία, την επικράτεια. Η γεωγραφία πρέπει πράγματι να βρίσκεται στην καρδιά όσων με απασχολούν».
Ο Φουκώ μιλά σαφώς για τη γεωγραφία και όχι για τη γεωπολιτική. Είναι χρήσιμο να το θυμόμαστε όταν αναλύουμε μια γεωπολιτική κατάσταση.
Πηγή: Le Grand Continent
