Προβλήτας 6: Όταν το δέντρο κρύβει το δάσος
Ζούμε, ομολογουμένως, σε μια εποχή μεγάλων πολιτικών και οικονομικών ανακατατάξεων. Τα τελευταία χρόνια, οι συγκρούσεις σε διάφορα σημεία του πλανήτη ανέτρεψαν δεδομένα δεκαετιών σε δύο από τους πιο κρίσιμους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας: τις ροές ενέργειας και εμπορευμάτων. Παραδοσιακά κέντρα και διαδρομές χάνουν μέρος της σημασίας τους, την ώρα που νέοι κόμβοι και διάδρομοι αποκτούν αναβαθμισμένο ρόλο. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να ενισχύσει τη θέση της τόσο στον ενεργειακό όσο και στον εμπορευματικό χάρτη της επόμενης ημέρας.
Στην ενέργεια, η αλλαγή είναι ήδη ορατή. Από το 2022 και μετά, η Ελλάδα έχει αναβαθμίσει τον ρόλο της ως πύλη εισόδου και διαμετακόμισης ενεργειακών ροών προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, αξιοποιώντας ενεργειακές υποδομές, τον αγωγό Ελλάδας–Βουλγαρίας και τον σχεδιασμό του Κάθετου Διαδρόμου.
Αντίστοιχες δυνατότητες ανοίγονται και στο διαμετακομιστικό εμπόριο. Οι αναταράξεις στην Ερυθρά Θάλασσα, οι κίνδυνοι στα Στενά του Ορμούζ και η αστάθεια στη Μέση Ανατολή έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο τη σημασία των θαλάσσιων περασμάτων και των εναλλακτικών διαδρομών. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα, καθώς βρίσκεται ανάμεσα σε τρεις ηπείρους, έχει εκτεταμένη μεσογειακή ακτογραμμή και ισχυρή ναυτιλιακή παρουσία.
Η Θεσσαλονίκη, ειδικότερα, μπορεί να αποκτήσει αναβαθμισμένο ρόλο στον νέο χάρτη των εμπορικών ροών. Η πόλη έχει ενταχθεί στον ευρωπαϊκό διάδρομο Baltic Sea–Black Sea–Aegean Sea, που συνδέει τα λιμάνια του Αιγαίου με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και, μέσω της ευρωπαϊκής ενδοχώρας, την Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη. Παράλληλα, η περιοχή εντάσσεται στον σχεδιασμό νέων εμπορικών συνδέσεων μεταξύ Ινδίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης (Διάδρομος IMEC), ενισχύοντας τη σημασία των λιμενικών υποδομών της Βόρειας Ελλάδας.
Σε αυτή την κατεύθυνση, ο ΟΛΘ υλοποιεί από το 2025 το μεγαλύτερο επενδυτικό πρόγραμμα στην ιστορία του, με κεντρικό έργο την επέκταση του Προβλήτα 6. Με την ολοκλήρωσή του, η δυναμικότητα του Σταθμού Εμπορευματοκιβωτίων θα αυξηθεί από 650.000 σε 1,5 εκατ. TEU, ενώ το λιμάνι θα μπορεί να εξυπηρετεί πλοία κύριων γραμμών έως 24.000 TEU. Η αλλαγή αυτή μπορεί να επιτρέψει στη Θεσσαλονίκη να διεκδικήσει μεγαλύτερο μερίδιο από τις εμπορευματικές ροές προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Η ευκαιρία αυτή δεν είναι ούτε δεδομένη ούτε απεριόριστη χρονικά. Τα λιμάνια της Νοτιοανατολικής Ευρώπης επενδύουν ήδη σε νέες υποδομές και συνδέσεις, διεκδικώντας μεγαλύτερο μερίδιο από τις εμπορευματικές ροές της περιοχής. Ο χρόνος, εν προκειμένω, έχει ιδιαίτερη σημασία. Η έγκαιρη ολοκλήρωση του Προβλήτα 6 αφορά όχι μόνο την πορεία ενός κατασκευαστικού έργου, αλλά και τη δυνατότητα της Θεσσαλονίκης να αξιοποιήσει τη σημερινή συγκυρία πριν οι νέες ισορροπίες παγιωθούν.
Την ίδια στιγμή, όμως, η επέκταση του Προβλήτα 6 έχει βρεθεί στο επίκεντρο μιας έντονης τοπικής αντιπαράθεσης, με αφορμή τις εργασίες αμμοληψίας στην περιοχή της Επανομής. Και ενώ σε ευρωπαϊκό και περιφερειακό επίπεδο σχεδιάζονται νέοι εμπορευματικοί διάδρομοι και κατευθύνονται σημαντικοί πόροι στην αναβάθμιση των μεταφορικών υποδομών, στη Θεσσαλονίκη ένα έργο αυτής της κλίμακας καλείται να ξεπεράσει μια ακόμη εκκρεμότητα που μπορεί να επηρεάσει το χρονοδιάγραμμά του.
Οι περιβαλλοντικές ανησυχίες του Δήμου Θερμαϊκού είναι εύλογες και οφείλουν να εξεταστούν με τα προβλεπόμενα επιστημονικά και θεσμικά εργαλεία. Αυτό όμως δεν αναιρεί την ανάγκη να εξετάζεται παράλληλα και η μεγάλη εικόνα: η διεθνής και περιφερειακή σημασία του έργου, οι εναλλακτικές λύσεις και οι συνέπειές τους, αλλά και το κόστος που μπορεί να έχει μια παρατεταμένη καθυστέρηση.
Ο Προβλήτας 6 δεν είναι μια επένδυση που αφορά μόνο τον ΟΛΘ ή ακόμη και μόνο τη Θεσσαλονίκη. Είναι μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να αποκτήσει η Βόρεια Ελλάδα μεγαλύτερο ρόλο στον νέο χάρτη των εμπορευματικών μεταφορών. Οι επιμέρους ενστάσεις πρέπει να απαντηθούν. Το ίδιο σημαντικό είναι, όμως, να μη χαθεί μέσα στην αντιπαράθεση η κλίμακα του διακυβεύματος. Πρόκειται για ένα project περιφερειακής και διεθνούς σημασίας, το οποίο αναμένεται να επηρεάσει τις εμπορευματικές κινήσεις στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, στα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη και δυστυχώς, η προοπτική του οριοθετείται από τοπικές δυναμικές και μικροπολιτικές αδυναμίες μιας περιοχής που δυσκολεύεται να ξεφύγει από τις παθογένειες του χθες. Οι παγκόσμιες ανακατατάξεις προσφέρουν στη Βόρεια Ελλάδα ένα ρόλο και ο σχεδιασμός της επέκτασης του 6ου Προβλήτα, ενσαρκώνει ακριβώς αυτή την αναβάθμιση της περιοχής. Η ανάλυση ενός ζητήματος περιφερειακής και ευρωπαϊκής σημασίας, σε όρους τόσο τοπικούς, είναι σαν να αρνείται η Θεσσαλονίκη να αναλάβει τον παγκόσμιο ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει.
