Gabor Maté: «Το οιδιπόδειο σύμπλεγμα είναι ανοησίες» - Τι είπε για το τραύμα και τη θεραπεία

Snapshot

• Ο Gabor Maté υποστηρίζει ότι το ψυχικό τραύμα προκύπτει από την απόσπαση από τον αυθεντικό εαυτό και μπορεί να θεραπευτεί μέσω της επανεύρεσής του σε ένα ασφαλές θεραπευτικό περιβάλλον.
• Ο ίδιος απορρίπτει την κλασική ψυχανάλυση και το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, θεωρώντας ότι ο Φρόυντ αρνήθηκε την πραγματικότητα της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης και χρησιμοποίησε την ψυχανάλυση ως μορφή εξουσίας.
• Ο Maté τόνισε πως ο φόβος των ανθρώπων να αντιμετωπίσουν τραύματα σχετίζεται με το παρελθόν τους και όχι με το μέλλον, καθώς έχουν ήδη βιώσει τον πόνο στην παιδική ηλικία.

Snapshot powered by AI

Ήταν λίγο μετά 19:00 το απόγευμα του Σαββάτου όταν ο Gabor Maté, ένας από τους πιο γνωστούς γιατρούς, ομιλητές και συγγραφείς στον κόσμο, ανέβηκε στη κεντρική σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση για να μιλήσει για αυτό που γνωρίζει καλύτερα και έχει αφιερώσει τη ζωή του: τα ψυχικά τραύματα.

Ο Gabor Maté ήταν ακριβώς όπως παρουσιάζεται σε πολύ γνωστά podcast και vicast των ΗΠΑ, ντοκιμαντέρ, διαδικτυακά σεμινάρια και ομιλίες. Ντυμένος με σκουρόχρωμα ρούχα, σακάκι, το χαρακτηριστικό ασημένιο δαχτυλίδι στο δεξί χέρι του, χαλαρός, με ήρεμη φωνή και αναλυτική ματιά.

Η αίθουσα ήταν γεμάτη με ψυχολόγους, ανθρώπους που έχουν διαβάσει τα βιβλία του και ήθελαν να του εκφράσουν τις ευχαριστίες τους για όσα έμαθαν αλλά και όσους αναζητούσαν απαντήσεις στο δικό τους προσωπικό ταξίδι ανάπτυξης. Ο Gabor Maté ήταν εκεί για να τους ακούσει.

«Είμαστε όλοι απλώς άνθρωποι»

Το ενδιαφέρον όταν παρακολουθείς έναν γιατρό, όπως ο Gabor Maté να μιλάει είναι η βαθιά γνώση που έχει αποκτήσει σε όλους τους ρόλους του: συγγραφέας, γιατρός, ερευνητής, θεραπευόμενος, πατέρας, σύζυγος, γιος. Έχει κάνει και ο ίδιος δεκαετίες ατομικής ψυχοθεραπείας και δεν διστάζει ποτέ να μιλήσει δημόσια για τις δικές του προσωπικές προκλήσεις.

Το Σάββατο αναφέρθηκε στο πώς ο γάμος του τον καλούσε να μεγαλώσει και να εξελιχθεί και ο ίδιος. Μίλησε και για τη σχέση του με τα τρία παιδιά του, τη δύσκολη παιδική ηλικία που είχαν και το βιβλίο που έγραψε με τον επίσης ψυχοθεραπευτή γιο του, Daniel Maté με τίτλο: «Hello Again: A Fresh Start For Parents and Their Adult Children» (Γεια και πάλι: Μία φρέσκια αρχή για γονείς και τα ενήλικα παιδιά τους), το οποίο θα κυκλοφορήσει του χρόνου και ήταν θεραπευτικό και για τους δύο.

Υποστήριξε ότι δεν είναι γενναίος όταν μιλάει ανοιχτά για τα τραύματα και τις προσωπικές δυσκολίες του ίδιου και της οικογένειάς του. «Δεν ανησυχώ όταν σας λέω για τις προκλήσεις μας, για τους μηχανισμούς αντιμετώπισης μας, ξέρετε γιατί; Δεν είναι προσωπικό για εμένα. Δεν υπάρχει τίποτα το ιδιαίτερο σε αυτά. Δεν υπάρχει κάτι για το οποίο πρέπει να νιώσω άσχημα ή να νιώσω ντροπή. Είμαστε όλοι απλώς άνθρωποι. Έχουμε όλοι τα ίδια θέματα οπότε όταν μιλάω για τον εαυτό μου δεν υπάρχει φόβος. (...) Είναι βοηθητικό για τους ανθρώπους να το γνωρίζουν αυτό. Δεν χρειάζεται κουράγιο από μέρους μου. Δεν υπάρχει φόβος. Είναι συνηθισμένα ανθρώπινα ζητήματα», εξομολογήθηκε.

Τι είναι το τραύμα

Ο Gabor Maté δούλεψε για δεκαετίες ως γιατρός στον Καναδά όπου εργαζόταν με ανθρώπους με ψυχικές ασθένειες και βαριές εξαρτήσεις από ναρκωτικά. Έχει δουλέψει με ανθρώπους που πάσχουν από καρκίνο, ανίατες ασθένειες, αυτόανοσα νοσήματα και υποφέρουν από μετατραυματικό στρες ή έχουν υποστεί βαριά σωματική και ψυχική κακοποίηση. Με λίγα λόγια έχει ασχοληθεί με το ψυχικό τραύμα σε πολλές μορφές του και την θεραπεία. Τι είναι λοιπόν το τραύμα;

Οι καλύτεροι θεραπευτές μπορούν να αφηγηθούν και τις καλύτερες και πιο διδακτικές ιστορίες. Συνήθως θέλουν να εξηγήσουν κάτι σύνθετο αλλά δεν θέλουν να χρησιμοποιήσουν επιστημονικούς όρους. Τότε προτιμούν το «εργαλείο» της ιστορίας. Αυτό έκανε και ο Γκαμπόρ Ματέ για να μας εξηγήσει με απλά λόγια τι είναι το ψυχικό τραύμα και πώς γίνεται η θεραπεία.

Χρησιμοποίησε, λοιπόν, το παραμύθι του Πινόκιο. Παρομοίασε τα ψυχικά τραύματα με τα σχοινιά που είχε ως μαριονέτα ο Πινόκιο. Όσο αντιμετωπίζει την αλήθεια και μαθαίνει για τα συναισθήματα τα σχοινιά αυτά χάνονται και γίνεται ένα πραγματικό παιδί. Έτσι κάποιος όταν αντιμετωπίζει την αλήθεια για αυτά που τον πόνεσαν, τον τρόμαξαν, τον στενοχώρησαν, «χάνει» σιγά σιγά αυτά τα σχοινιά και βρίσκει τον αυθεντικό εαυτό του.

«Αυτό που φοβόμαστε το έχουμε ήδη βιώσει ως παιδιά»

Μπορεί να επέλθει, λοιπόν, θεραπεία; Ο Gabor Maté εξήγησε ότι «είναι πιθανή η θεραπεία» αλλά υπό την προϋπόθεση ότι κάποιος θα είναι ανοιχτός, δεκτικός στην θεραπεία και θα λάβει καλή και κατάλληλη βοήθεια. Μας επέστησε την προσοχή, όμως, ότι η λέξη που χρησιμοποιεί για τη θεραπεία στα αγγλικά είναι το recovery, δηλαδή η ανάρρωση. Εξήγησε ότι η λέξη recovery σημαίνει και επανανακτώ, βρίσκω κάτι που έχω χάσει. Αυτό σημαίνει ότι με το τραύμα, όπως είπε, χάνουμε την επαφή μας με τον αυθεντικό εαυτό μας αλλά μπορούμε να τον επανανακτήσουμε, να τον ξαναβρούμε και αυτό είναι η θεραπεία.

Παραδέχθηκε ότι χρειάζεται θάρρος για να αντιμετωπίσει κανείς αυτά που του έχουν συμβεί, να ακούσει και να δει την αλήθεια. Έδωσε όμως μία αισιόδοξη εικόνα σε όσους προσπαθούν μέσω της ψυχοθεραπείας και μπορεί αρχικά να φοβούνται. «Να πω κάτι για αυτόν τον φόβο που έχουν κάποιοι άνθρωποι. Φοβούνται ότι μπορεί να βιώσουν κάτι που δεν μπορούν να διαχειριστούν, αλλά κοιτάξτε τι συμβαίνει: το έχουν ήδη αντιμετωπίσει όταν ήταν παιδιά. Ήδη το έχουν περάσει. Αυτό που φοβούνται βρίσκεται ήδη μέσα τους οπότε δεν φοβούνται το μέλλον. Φοβούνται το παρελθόν. Και όταν ήταν παιδιά δεν μπορούσαν να το διαχειριστούν. Έπρεπε να το καταπιέσουν. Έπρεπε να αποκοπούν (σ.σ. από τον εαυτό τους). Αυτό είναι το τραύμα, η καταπίεση, αυτή η αποσύνδεση από τον εαυτό σου».

Και πρόσθεσε: «Αυτοί είναι μηχανισμοί αντιμετώπισης. Δεν είναι λάθη. (...) Το θέμα είναι ότι ήδη έχουν περάσει τον πόνο οπότε αυτό που φοβούνται είναι αυτό που βρίσκεται ήδη μέσα τους. Φοβούνται ότι θα βιώσουν αυτό που βρίσκεται μέσα τους αλλά αν δεν το βιώσουν δεν θα θεραπευτούν ποτέ. Αλλά αυτός ο φόβος είναι άτοπος γιατί δεν είναι πια αβοήθητοι, δεν είναι πια μη ικανοί».

Οι σκληροί βαρυποινίτες έχουν το γονίδιο της ευαισθησίας

Όταν η συζήτηση στράφηκε στην ευαισθησία των ανθρώπων και αν πρόκειται για ψυχικό χάρισμα ή για κατάρα έδωσε ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον στοιχείο.

Ανέφερε ότι έγινε έρευνα προκειμένου να καθοριστεί εάν υπήρχε γονίδιο για τη βία. Αν δηλαδή κάποιοι άνθρωποι είχαν γενετική προδιάθεση στη βίαιη συμπεριφορά. Αυτό που βρήκαν οι επιστήμονες ήταν εντυπωσιακό. Οι άνθρωποι με την πιο επιθετική συμπεριφορά και οι άνθρωποι με την λιγότερο επιθετική συμπεριφορά είχαν το ίδιο γονίδιο.

«Οπότε το γονίδιο δεν έδειχνε την βίαιη συμπεριφορά αλλά την ευαισθησία. Και οι άνθρωποι που ήταν πιο επιθετικοί είχαν μεγαλώσει σε πολύ δύσκολα σπίτια. Όταν είσαι ευαίσθητος και υπάρχει δυσκολία σε ένα σπίτι θα υποφέρεις περισσότερο και πιθανώς θα γίνεις πιο επιθετικός. Αυτοί που ήταν οι λιγότεροι επιθετικοί είχαν μεγαλώσει σε πολύ σταθερά σπίτια οπότε είχαν επηρεαστεί με έναν ευχάριστο τρόπο και εξαιτίας της ευαισθησίας τους έγιναν λιγότερο επιθετικοί. Οπότε η ευαισθησία μπορεί να γίνει δώρο ή κατάρα ανάλογα με το περιβάλλον», σημείωσε.

Γι’ αυτό και ο Gabor Maté υποστήριξε ότι η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι όταν σε βαρυποινίτες, θανατοποινίτες στις ΗΠΑ έδειχναν υποστήριξη, κατανόηση και συμπόνια αυτοί οι σκληροί ποινικοί «γίνονταν οι πιο γλυκοί άνθρωποι που έχεις γνωρίσει ποτέ». «Όταν είσαι ευαίσθητος νιώθεις περισσότερο. Σημαίνει επίσης ότι όταν συμβαίνουν άσχημα πράγματα θα τα νιώσεις περισσότερο. Επίσης σημαίνει ότι θα είσαι πιο διαισθητικός και πιο δημιουργικός. Επομένως η ευαισθησία μπορεί να είναι κατάρα ή δώρο ή και τα δύο», ανέφερε ο Gabor Maté.

Και συνέχισε: «Οι ευαίσθητοι άνθρωποι τείνουν να είναι καλλιτέχνες κλπ και τείνουν να υποφέρουν περισσότερο. Όχι εξαιτίας της ευαισθησίας, αλλά εξαιτίας του περιβάλλοντος. Επειδή αν κάτι πάει στραβά το αισθάνονται περισσότερο».

«Το οιδιπόδειο σύμπλεγμα είναι ανοησίες»

Από μία τέτοια συζήτηση φυσικά δεν θα μπορούσε να λείπει και ο πατέρας της ψυχανάλυσης, Σίγκμουντ Φρόυντ και το οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Ο Gabor Maté ανέφερε ότι ο Φρόυντ είχε δικά του τραύματα τα οποία αρνήθηκε κατηγορηματικά να επεξεργαστεί και γι’ αυτό έβαλε τον ψυχαναλυτή σε μία θέση εξουσίας, σε μία απόσταση ασφαλείας από τον θεραπευόμενο.

«Όλη αυτή η τεχνική που ανέπτυξε με κάποιον να ξαπλώνει σε έναν καναπέ και απλά να μιλάει και μετά ο γιατρός, ο ειδικός, η μορφή εξουσίας θα αναλύσει τον ασθενή και αυτή η ανάλυση θα θεραπεύσει τον ασθενή είναι απολύτως ανοησίες. Εκείνος δεν θεράπευσε ποτέ κανέναν στην πραγματικότητα έβλαψε ανθρώπους. Στην πραγματικότητα εκείνος μισούσε τους ανθρώπους», είπε.

Για τον ίδιο η θεραπευτική σχέση, η οικειότητα, η εμπιστοσύνη, η ασφάλεια και ό,τι άλλο καλλιεργείται ανάμεσα σε θεραπευτή και θεραπευόμενο είναι που μπορεί να φέρει επούλωση των τραυμάτων. «Επομένως η κλασική ψυχανάλυση είναι μία τρομερή σπατάλη χρόνου και αρκετά συχνά τραυματική για τους ανθρώπους. Επειδή η θεραπεία δεν συμβαίνει όταν κάποιος ειδικός σε θεραπεύει. Η θεραπεία συμβαίνει επειδή βρίσκεις τον εαυτό σου αλλά για να βρεις τον εαυτό σου πρέπει να νιώσεις ασφαλής, να νιώσεις ότι σε καταλαβαίνουν», είπε.

Η ερμηνεία του Gabor Maté για τον Φρόυντ είναι ότι στην Αυστρία διαπίστωσε ότι η νεύρωση που είδε σε γυναίκες ασθενείς του προήλθε από την σεξουαλική κακοποίηση που υπέστησαν ως παιδιά. Ο ίδιος ο πατέρας της ψυχανάλυσης, κατά τον Maté, αν και έγραψε αρχικά μία επιστημονική εργασία για το θέμα αρνήθηκε τελικά να αποδεχθεί αυτές τις μαρτυρίες γιατί δεν θα μπορούσε να πετύχει επαγγελματικά και να καταξιωθεί σε μία αυστριακή κοινωνία, η οποία δεν δεχόταν να μιλήσει ανοιχτά για την σεξουαλική κακοποίηση.

Γι’ αυτό κατά τον Maté ο Φρόυντ υποστήριξε ότι κατά βάθος όλες οι γυναίκες θέλουν να κοιμηθούν με τον πατέρα τους και όλοι οι άνδρες με την μητέρα τους. «Ολόκληρο το οιδιπόδειο σύμπλεγμα ήταν ο τρόπος του Φρόυντ να αρνηθεί το τραύμα (...) Οι γυναίκες του έλεγαν ότι είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά από τους πατεράδες τους ή τους παππούδες τους και ο Φρόυντ αρχικά τις πίστεψε και μετά το καταπίεσε και είπε "όχι, φαντασιώνονται ότι κοιμούνται με τους πατεράδες τους". Αυτό είναι ανοησίες για το οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Ήταν ο τρόπος του Φρόυντ να αρνηθεί την πραγματικότητα».

Ο Gabor Maté δέχθηκε, όμως, ότι οι άνδρες μη συνειδητά ζητούν από τις συντρόφους και τις συζύγους τους να καλύψουν τις συναισθηματικές ανάγκες που δεν κάλυψε η μητέρα τους όταν ήταν παιδιά. Αυτό, όπως εξήγησε, μπορεί να κάνει πολύ μεγάλη ζημιά στην σεξουαλική σχέση ενός ζευγαριού. Σε αυτό το σημείο έκανε την παραδοχή ότι και εκείνος είχε λειτουργήσει με αντίστοιχο τρόπο στον γάμο του. Μάλιστα κάλεσε την σύζυγό του, Rae Maté να ανέβει μαζί του στη κεντρική σκηνή και να μιλήσει για την γυναικεία πλευρά στο θέμα, όπως και έγινε.

Ο θυμός για την Παλαιστίνη

Είναι σπάνιο να βλέπεις έναν θεραπευτή να θυμώνει. Όταν η συζήτηση περιστράφηκε γύρω από την Παλαιστίνη και τον πόλεμο στη Γάζα ο Gabor Maté, όμως, είπε ακριβώς αυτά που σκεφτόταν και ένιωθε χωρίς φίλτρα.

Μας επανέλαβε ότι οι παππούδες του είχαν δολοφονηθεί στο στρατόπεδο συγκέντρωση του Άουσβιτς το οποίο επισκέφθηκε μόλις πέρσι σε ηλικία 81 ετών. Λίγο έλειψε να βρεθεί στο στρατόπεδο και ο ίδιος όταν είχε μόλις γεννηθεί και η μητέρα του. Σε άλλες συνεντεύξεις του έχει περιγράψει πώς τραυματίστηκε ψυχικά από το γεγονός ότι τις πρώτες ημέρες της γέννησης του χρειάστηκε να αποχωριστεί την μητέρα του για να μείνουν κρυμμένοι για να γλιτώσουν.

Μετά από αυτό εξήγησε ότι και ο ίδιος ως νέος ήταν σιωνιστής και υποστήριζε ότι οι Εβραίοι πρέπει να έχουν πατρίδα, στρατό και να προστατευθούν για να μην ζήσουν ξανά ένα Ολοκαύτωμα. Ανέφερε ότι κανείς τότε δεν του είπε για τους Παλαιστίνιους και ότι η γη που ήθελε το Ισραήλ ανήκε σε αυτούς και θα έδιναν μάχη για να μην την χάσουν.

Μας αποκάλυψε ότι επισκέφθηκε πολλές φορές τα παλαιστινιακά εδάφη και είδε από κοντά το μετατραυματικό στρες σε Παλαιστίνιες σε ισραηλινές φυλακές μετά τα βασανιστήρια και τους βιασμούς που υπέστησαν. Η τελευταία φορά που επισκέφθηκε την περιοχή ήταν το 2022 λίγο πριν τον τελευταίο πόλεμο Ισραήλ - Χαμάς.
Τώρα μας είπε ότι το σύνθημα «ποτέ ξανά» των Εβραίων για το Ολοκαύτωμα με το οποίο συμφωνεί πρέπει να ισχύει για όλους τους λαούς και καταχειροκροτήθηκε.