Η δίαιτα που «φρενάρει» τη γήρανση του εγκεφάλου κατά 2,5 χρόνια: Οι τροφές-ασπίδα και η ανατροπή

Snapshot

• Η τήρηση της διατροφής MIND συνδέεται με επιβράδυνση της απώλειας φαιάς ουσίας και καθυστέρηση της εγκεφαλικής γήρανσης κατά περίπου 2,5 χρόνια σε μεσήλικες και ηλικιωμένους.
• Η δίαιτα MIND προωθεί την κατανάλωση πράσινων φυλλωδών λαχανικών, μούρων, ξηρών καρπών, ψαριού και ελαιολάδου, ενώ περιορίζει βούτυρο, κόκκινο κρέας, γλυκά και τηγανητά φαγητά.
• Μελέτη σε 1.647 ενηλίκους έδειξε ότι υψηλή συμμόρφωση στη διατροφή MIND σχετίζεται με μειωμένη εγκεφαλική ατροφία και περιορισμένη διεύρυνση των εγκεφαλικών κοιλιών.
• Η κατανάλωση μούρων και πουλερικών ωφέλησε τον εγκέφαλο, ενώ τα γλυκίσματα και τα τηγανητά γεύματα επιτάχυναν την εγκεφαλική φθορά.
• Η μελέτη παρατήρησης έχει περιορισμούς, όπως πιθανές ανακρίβειες στα ερωτηματολόγια και μη γενίκευση των αποτελεσμάτων σε άλλες εθνοτικές ομάδες.

Snapshot powered by AI

Η συστηματική υιοθέτηση ενός διατροφικού προτύπου που συνδυάζει επιλεγμένα στοιχεία της μεσογειακής διατροφής με τη δίαιτα DASH για τη ρύθμιση της πίεσης φαίνεται ικανή να επιβραδύνει ορισμένες ανατομικές αλλοιώσεις που συνοδεύουν το πέρασμα των δεκαετιών. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Neurology Neurosurgery & Psychiatry από τον όμιλο BMJ Group, η υψηλή συμμόρφωση στη δίαιτα MIND συσχετίστηκε με αισθητά μικρότερη απώλεια εγκεφαλικού ιστού, ιδιαίτερα στη φαιά ουσία.

Πρόκειται για τη δομή που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη μνήμη, τη μάθηση, τη λήψη αποφάσεων και την ανάλυση πληροφοριών. Την ίδια ώρα, η συγκεκριμένη διατροφή συνδέθηκε με συγκρατημένη διεύρυνση των εγκεφαλικών κοιλιών, των κοιλοτήτων δηλαδή που περιέχουν εγκεφαλονωτιαίο υγρό και είθισται να μεγαλώνουν καθώς ο εγκεφαλικός ιστός υποχωρεί.

Τι περιλαμβάνει το πρότυπο MIND

Το πλήρες όνομα του σχήματος είναι Mediterranean-Dietary Approaches to Stop Hypertension Diet Intervention for Neurodegenerative Delay. Στο παρελθόν είχε ήδη συνδεθεί με καλύτερες γνωστικές επιδόσεις. Το μοντέλο αυτό δίνει προτεραιότητα στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα υπόλοιπα κηπευτικά, τα μούρα, τους ξηρούς καρπούς, το ψάρι, τα όσπρια, το ελαιόλαδο και τα πουλερικά, επιτρέποντας μέτρια κατανάλωση κρασιού.

Αντίθετα, προβλέπει αυστηρό περιορισμό στο βούτυρο, τη μαργαρίνη, τα τυριά, το κόκκινο κρέας, τα γλυκά και τα τηγανητά φαγητά ταχείας εστίασης. Παρότι η βιβλιογραφία είχε καταγράψει νοητικά οφέλη, η σύνδεση της διατροφής με τις φυσικές μεταβολές στη δομή του εγκεφάλου παρέμενε ασαφής, παρότι οι αλλοιώσεις αυτές συνδέονται άμεσα με ασθένειες όπως το Αλτσχάιμερ και το Πάρκινσον.

Πολυετής παρακολούθηση 1.647 ενηλίκων

Για να εξετάσουν τη σχέση αυτή, οι ερευνητές μελέτησαν 1.647 άτομα μέσης και τρίτης ηλικίας, με μέση αρχική ηλικία τα 60 έτη, προερχόμενα από την κοόρτη Framingham Heart Study Offspring cohort (FOS). Οι συμμετέχοντες περνούσαν από ιατρικές εξετάσεις κάθε 4 με 8 χρόνια, ενώ από το 1999 υποβάλλονταν σε μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου ανά 2 έως 6 έτη.

Η αξιολόγηση της διατροφής έγινε μέσω ερωτηματολογίων συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων (FFQ) που συμπληρώθηκαν στα διαστήματα 1991-1995, 1995-1998 ή 1998-2001. Κάθε εθελοντής υποβλήθηκε σε τουλάχιστον δύο μαγνητικές τομογραφίες μεταξύ 1999 και 2019, χωρίς να έχει υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο ή να εμφανίζει άνοια κατά την πρώτη απεικόνιση.

Η μέση βαθμολογία συμμόρφωσης διαμορφώθηκε λίγο κάτω από το 7, σε κλίμακα με ανώτατη τιμή το 15. Όσοι κατέλαβαν το ανώτερο τρίτο της βαθμολογίας ήταν κυρίως γυναίκες με πανεπιστημιακή μόρφωση, χαμηλότερα ποσοστά καπνίσματος και λιγότερες πιθανότητες παχυσαρκίας, διαβήτη τύπου 2, υπέρτασης ή καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Επιβράδυνση της φθοράς και καθυστέρηση της γήρανσης κατά 2,5 χρόνια

Μέσα σε μια μέση περίοδο παρακολούθησης 12 ετών, οι απεικονίσεις κατέγραψαν τις αναμενόμενες φθορές: μειώσεις στον συνολικό όγκο του εγκεφάλου, στη φαιά ουσία, στη λευκή ουσία και στον ιππόκαμπο. Ταυτόχρονα, αυξήθηκαν το εγκεφαλονωτιαίο υγρό, οι κοιλίες και οι υπερεντάσεις της λευκής ουσίας, οι φωτεινές κηλίδες που αποτυπώνουν ιστική βλάβη.

Κι όμως, τα άτομα με υψηλότερη προσκόλληση στη δίαιτα MIND εμφάνισαν σαφώς βραδύτερη απώλεια φαιάς ουσίας. Κάθε αύξηση της βαθμολογίας κατά 3 μονάδες συνδέθηκε με επιβράδυνση της ετήσιας απώλειας κατά 0,279 κυβικά εκατοστά. Σύμφωνα με τους συντάκτες της μελέτης, αυτό αντιστοιχεί σε 20% μικρότερη φθορά λόγω ηλικίας, μεταβολή ισοδύναμη με καθυστέρηση της εγκεφαλικής γήρανσης κατά 2,5 έτη.

Αντίστοιχο μοτίβο παρατηρήθηκε και στις κοιλίες, όπου η άνοδος κατά 3 μονάδες περιόρισε την ετήσια διεύρυνση κατά -0,071 cm³, ποσοστό που ισοδυναμεί με 8% λιγότερη απώλεια ιστού και καθυστέρηση περίπου ενός έτους.

Τα τρόφιμα που ωφέλησαν και οι ανατροπές

Ορισμένες τροφές έδειξαν ιδιαίτερα θετική επίδραση. Η μεγαλύτερη κατανάλωση μούρων συνδέθηκε με βραδύτερη διεύρυνση των κοιλιών, ενώ τα πουλερικά συσχετίστηκαν τόσο με μικρότερη διεύρυνση των κοιλιών όσο και με βραδύτερη συρρίκνωση της φαιάς ουσίας. Αντίθετα, τα γλυκίσματα επιτάχυναν την αύξηση των κοιλιών και την ατροφία του ιπποκάμπου, ενώ τα τηγανητά γρήγορα γεύματα συνδέθηκαν επίσης με μεγαλύτερη απώλεια ιστού στον ιππόκαμπο. Όπως τονίζουν οι ερευνητές, τα πλούσια σε αντιοξειδωτικά τρόφιμα και οι καθαρές πηγές πρωτεΐνης ίσως μειώνουν το οξειδωτικό στρες, ενώ τα τρανς λιπαρά και τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης εντείνουν τη φλεγμονή και την αγγειακή φθορά.

Η έρευνα περιλάμβανε και απρόσμενα αποτελέσματα. Τα δημητριακά ολικής άλεσης συνδέθηκαν με επιταχυνόμενη απώλεια φαιάς ουσίας και όγκου του ιπποκάμπου. Αντίστροφα, η μεγαλύτερη κατανάλωση τυριού συσχετίστηκε με πιο αργή μείωση στη φαιά ουσία και τον ιππόκαμπο, μικρότερη κοιλιακή διάταση και λιγότερες βλάβες λευκής ουσίας.

Περιορισμοί και συμπεράσματα

Η προστατευτική συσχέτιση ήταν ισχυρότερη στους ηλικιωμένους, στα άτομα με συχνή σωματική δραστηριότητα και σε όσους δεν ήταν υπέρβαροι, στοιχείο που υποδεικνύει ότι οι διατροφικές παρεμβάσεις λειτουργούν καλύτερα όταν πλαισιώνονται από γενικότερες υγιεινές συνήθειες.

Παραμένει δεδομένο ότι πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, επομένως δεν μπορεί να αποδειχθεί σχέση αιτίου και αποτελέσματος. Τα ερωτηματολόγια τροφίμων ενέχουν σφάλματα ανάκλησης μνήμης, ενώ δεν ήταν εφικτό να αποκλειστούν πλήρως πρώιμες γνωστικές διαταραχές στην έναρξη της έρευνας, μετέπειτα αλλαγές στο διαιτολόγιο ή γενετικοί παράγοντες. Καθώς το δείγμα αποτελούνταν σχεδόν αποκλειστικά από λευκούς συμμετέχοντες, τα συμπεράσματα δεν γενικεύονται εύκολα σε άλλες εθνοτικές ομάδες. Οι ερευνητές καταλήγουν πως τα δεδομένα ενισχύουν τη δυναμική που έχει η δίαιτα MIND στην καθυστέρηση του νευροεκφυλισμού στον γηράσκοντα πληθυσμό.

Διαβάστε επίσης