Πότε προκαλείται θρόμβωση κατά την πλασμαφαίρεση – Σε τι ποσοστό ασθενών εκδηλώνεται
Θρόμβωση κατά τη διάρκεια πλασμαφαίρεσης: Πώς μπορεί να σχηματιστεί θρόμβος αίματος.
Η πλασμαφαίρεση ή, ακριβέστερα, η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, απομακρύνει από το πλάσμα του αίματος ουσίες που προκαλούν νόσο. Ωστόσο, ενδέχεται περιστασιακά να εμφανιστεί θρόμβωση κατά τη διάρκεια ή γύρω από τη χρονική περίοδο της καθαυτής θεραπείας στο μηχάνημα της πλασμαφαίρεσης.
Όταν συμβαίνει αυτό, η αιτία είναι συνήθως πολυπαραγοντική: η προϋπάρχουσα τάση του ασθενούς για θρόμβωση μπορεί να συνδυαστεί με την μέθοδο αγγειακής προσπέλασης, τις μεταβολές στις πρωτεΐνες πήξης και τις αλλαγές στα επίπεδα των αντιπηκτικών φαρμάκων.
Πώς μπορεί η πλασμαφαίρεση να μεταβάλει την ισορροπία πήξης του αίματος;
Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος απομακρύνει το πλάσμα του ασθενούς και το αντικαθιστά με αλβουμίνη, πλάσμα δότη ή άλλο υγρό. Αυτή η διαδικασία μπορεί να απομακρύνει όχι μόνο τα στοχευμένα αντισώματα ή πρωτεΐνες, αλλά και πρωτεΐνες πήξης καθώς και φυσικές αντιπηκτικές πρωτεΐνες.
Μια παλαιότερη μικρή μελέτη σε μόλις 7 ασθενείς, που υποβάλλονταν σε επαναλαμβανόμενες συνεδρίες ανταλλαγής πλάσματος, διαπίστωσε σημαντική μείωση της αντιθρομβίνης III (ΑΤ-ΙΙΙ), ενός σημαντικού φυσικού αντιπηκτικού. Τα επίπεδά της κατέστησαν μη ανιχνεύσιμα σε ορισμένους ασθενείς, ενώ σε δύο περιπτώσεις υπήρξε υποψία θρόμβωσης. Η μελέτη ήταν μικρής κλίμακας και χρονολογείται από το 1979, επομένως δεν μπορεί να εκτιμήσει τον σύγχρονο κίνδυνο, ωστόσο ανέδειξε έναν πιθανό μηχανισμό.
Σύγχρονες ανασκοπήσεις επιβεβαιώνουν, ότι η ανταλλαγή πλάσματος μεταβάλλει την αιμόσταση. Μπορεί να μειώσει τα επίπεδα του ινωδογόνου (μια πρωτεΐνη που παράγεται στο ήπαρ και βοηθά σημαντικά στην πήξη του αίματος) και άλλων παραγόντων πήξης, ευνοώντας ενδεχομένως την αιμορραγία, ενώ παράλληλα μειώνει τα φυσικά αντιπηκτικά. Το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από το υγρό αντικατάστασης, τη συχνότητα της θεραπείας και την υποκείμενη νόσο.
Γιατί μπορεί να αναπτυχθεί θρόμβωση κατά τη διάρκεια της θεραπείας;
Μπορεί να συντρέχουν διάφοροι παράγοντες, όπως:
- Απώλεια φυσικών αντιπηκτικών: Η μείωση της αντιθρομβίνης και σχετικών πρωτεϊνών μπορεί να ωθήσει έναν ασθενή υψηλού κινδύνου προς τη θρόμβωση.
- Κεντρικοί φλεβικοί καθετήρες: Οι καθετήρες μεγάλης διαμέτρου στον τράχηλο ή τη βουβωνική χώρα μπορούν να διαταράξουν τη φλεβική ροή του αίματος και να αυξήσουν τον κίνδυνο τοπικής θρόμβωσης.
- Υποκείμενη νόσος: Τυχόν καρκίνος, νεφρωσικό σύνδρομο, σοβαρή φλεγμονή και η ακινησία μπορούν από μόνα τους να δημιουργήσουν κατάσταση υπερπηκτικότητας.
- Μετατοπίσεις υγρών ή αιμοσυμπύκνωση: Η αφυδάτωση και η υπερδιήθηση μπορεί να προκαλέσουν συμπύκνωση του αίματος και να ευνοήσουν τον σχηματισμό θρόμβων σε ευάλωτους ασθενείς.
- Απομάκρυνση αντιπηκτικών φαρμάκων: Η πλασμαφαίρεση μπορεί να μειώσει τα επίπεδα ορισμένων ηπαρινών και των άμεσων από του στόματος χορηγούμενων αντιπηκτικών, ενδεχομένως εξασθενώντας την προστασία που κανονικά παρέχουν.
Μια συστηματική ανασκόπηση ασθενών, που λάμβαναν θεραπευτική αντιπηκτική αγωγή κατά τη διάρκεια πλασμαφαίρεσης, έδειξε ότι η δραστικότητα anti-Xa (μια εργαστηριακή εξέταση αίματος που μετρά πόσο καλά συγκεκριμένα αντιπηκτικά φάρμακα αναστέλλουν τον Παράγοντα Xa, μια πρωτεΐνη-κλειδί στον καταρράκτη της πήξης του αίματος) μειωνόταν συνήθως μετά τη θεραπεία.
Ωστόσο, η κλινικά εκδηλούμενη θρόμβωση ήταν σπάνια στα διαθέσιμα περιορισμένα δεδομένα, επομένως το πραγματικό μέγεθος αυτού του κινδύνου παραμένει αβέβαιο.
Τι καταδεικνύει ένα περιστατικό εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης κατά την πλασμαφαίρεση;
Σε σχετική δημοσιευμένη αναφορά περιστατικού περιγράφεται ασθενής με σοβαρό νεφρωσικό σύνδρομο, ο οποίος εμφάνισε αμφοτερόπλευρη εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (λαγονομηριαία) κατά τη διάρκεια τριών συνεδριών ανταλλαγής πλάσματος. Ο ασθενής παρουσίαζε ήδη έντονη απώλεια πρωτεϊνών, πολύ χαμηλά επίπεδα λευκωματίνης και υψηλό αρχικό κίνδυνο θρόμβωσης, ενώ χρησιμοποιούνταν και καθετήρας στην μηριαία φλέβα.
Κατά τη στιγμή της θρόμβωσης, τα επίπεδα της αντιθρομβίνης ΙΙΙ ήταν 49%. Οι συγγραφείς εκτίμησαν ότι το νεφρωσικό σύνδρομο, τα χαμηλά επίπεδα αντιθρομβίνης και η αιμοσυμπύκνωση πιθανότατα συνδυάστηκαν με παράγοντες, που σχετίζονταν με τη θεραπεία.
Συνεπώς, το περιστατικό καταδεικνύει πώς η πλασμαφαίρεση μπορεί να συμβάλει στη θρόμβωση σε έναν ευάλωτο ασθενή, χωρίς ωστόσο να αποδεικνύει ότι καθαυτή η διαδικασία προκάλεσε τον θρόμβο.
Αποτελεί η θρόμβωση συχνή επιπλοκή της πλασμαφαίρεσης;
Όχι. Οι περισσότερες αναφερόμενες επιπλοκές είναι ηπιότερες και περιλαμβάνουν:
- χαμηλή αρτηριακή πίεση
- παραισθησίες (μυρμήγκιασμα) λόγω χαμηλού ασβεστίου
- αλλεργικές αντιδράσεις και
- προβλήματα στην αγγειακή προσπέλαση
Σε μια δημοσιευμένη σειρά παιδιατρικών περιστατικών που αφορούσε 1.201 διαδικασίες πλασμαφαίρεσης, παρατηρήθηκαν επιπλοκές στο 12,7% των συνεδριών, αλλά η θρόμβωση δεν ήταν συχνό φαινόμενο.
Οι υπηρεσίες/κλινικές ανταλλαγής πλάσματος οφείλουν να αναγνωρίζουν τον σχηματισμό θρόμβων ως πιθανή επιπλοκή και, όπου κρίνεται σκόπιμο, να εφαρμόζουν προληπτική αντιπηκτική αγωγή.
Ποια συμπτώματα χρήζουν άμεσης ιατρικής φροντίδας;
Πιθανά σημάδια εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης ή πνευμονικής εμβολής:
- Εμφάνιση οιδήματος, πόνου, αισθήματος θερμότητας ή ερυθρότητας σε κάποιο άκρο (χέρι ή πόδι)
- Ξαφνική δύσπνοια
- Πόνος στο στήθος, ειδικά κατά την αναπνοή
- Αιμόπτυση (βήχας με αίμα)
- Λιποθυμία ή ανεξήγητη ταχυκαρδία
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί να συμβεί θρόμβωση παρά την προληπτική λήψη αντιπηκτικών φαρμάκων;
Ναι. Η αντιπηκτική αγωγή μειώνει τον κίνδυνο αλλά δεν τον εξαλείφει, ειδικά όταν συνυπάρχουν ισχυροί παράγοντες κινδύνου, όπως νεφρωσικό σύνδρομο, καρκίνος ή χρήση κεντρικού φλεβικού καθετήρα.
Είναι το ίδιο ο σχηματισμός θρόμβου εντός του μηχανήματος πλασμαφαίρεσης με τη θρόμβωση στο σώμα;
Όχι. Ο σχηματισμός θρόμβου στο εξωσωματικό κύκλωμα αποτελεί τεχνική επιπλοκή και διαφέρει από την εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση ή την πνευμονική εμβολή εντός του οργανισμού.
Συμπέρασμα
Η θρόμβωση κατά τη διάρκεια της πλασμαφαίρεσης είναι πιθανή αλλά σπάνια. Μεταβολές στα αντιπηκτικά πρωτεϊνικά στοιχεία, η χρήση αγγειακών καθετήρων, η υποκείμενη νόσος, οι μετατοπίσεις υγρών και η απομάκρυνση αντιπηκτικών φαρμάκων μπορούν να συνδυαστούν, αυξάνοντας τον κίνδυνο.
Όταν εκδηλώνεται θρόμβος, θεωρείται συνήθως πολυπαραγοντική επιπλοκή και όχι απλή, άμεση συνέπεια της ανταλλαγής πλάσματος.
Πηγές:
