Τρώμε τα σκουπίδια μας; Πώς τα πλαστικά της μίας χρήσης καταλήγουν στη θάλασσα και στο πιάτο μας

Η κουλτούρα του «το χρησιμοποιώ και το πετάω» έχει αφήσει πλέον ανεξίτηλο αποτύπωμα στις θάλασσες και στους ωκεανούς του πλανήτη. Τα πλαστικά, υλικά σχεδιασμένα για ανθεκτικότητα και μακροχρόνια χρήση, μετατράπηκαν σε σύμβολα της υπερκατανάλωσης και της αδυναμίας μας να διαχειριστούμε τα απόβλητά μας. Το αποτέλεσμα είναι σήμερα ορατό όχι μόνο στις ακτές, αλλά και στα βάθη των θαλασσών και στην τροφική αλυσίδα.

Σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις, αν δεν αλλάξει δραστικά ο τρόπος παραγωγής και κατανάλωσης πλαστικών, έως το 2050 οι θάλασσες θα περιέχουν περισσότερα πλαστικά απορρίμματα από ψάρια σε βάρος. Πρόκειται για μια πρόβλεψη που δεν αποτελεί σχήμα λόγου, αλλά επιστημονικό καμπανάκι κινδύνου για τα θαλάσσια οικοσυστήματα, την αλιεία και τελικά τον ίδιο τον άνθρωπο.

Η Μεσόγειος Θάλασσα συγκαταλέγεται πλέον στις πιο επιβαρυμένες περιοχές του πλανήτη από θαλάσσια απορρίμματα. Η ημίκλειστη γεωγραφία της, ο υψηλός πληθυσμός στις ακτές, ο τουρισμός, η ναυσιπλοΐα και η έντονη παράκτια δραστηριότητα τη μετατρέπουν σε «παγίδα» πλαστικών.

Υπολογίζεται ότι περίπου 730 τόνοι αποβλήτων απορρίπτονται καθημερινά στη Μεσόγειο, με σημαντικό ποσοστό να αφορά πλαστικά αντικείμενα και αλιευτικό εξοπλισμό. Τα απορρίμματα αυτά δεν παραμένουν στατικά: διασπώνται, μεταφέρονται από τα ρεύματα και εισχωρούν σε όλα τα επίπεδα των οικοσυστημάτων.

Πώς τα πλαστικά πλήττουν τη θαλάσσια ζωή

Τα πλαστικά απορρίμματα προκαλούν άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις στους θαλάσσιους οργανισμούς. Μεγάλα κομμάτια πλαστικού τραυματίζουν ζώα που μπλέκονται σε αυτά, όπως θαλάσσιες χελώνες, θηλαστικά και ψάρια. Τα μικρότερα θραύσματα συχνά εκλαμβάνονται ως τροφή.

Η κατάποση πλαστικών μπορεί:

• να εμποδίσει τη φυσιολογική πέψη
• να μειώσει την πρόσληψη πραγματικής τροφής
• να προκαλέσει εσωτερικούς τραυματισμούς
• να μεταφέρει τοξικές χημικές ουσίες στον οργανισμό

Με τη διάσπασή τους, τα πλαστικά μετατρέπονται σε μικροπλαστικά, τα οποία εντοπίζονται πλέον σε όλα τα επίπεδα της τροφικής αλυσίδας από το πλαγκτόν έως τα μεγάλα ψάρια.

Τα πλαστικά επιστρέφουν στον άνθρωπο

Μέσω της τροφικής αλυσίδας, τα μικροπλαστικά φτάνουν τελικά και στον άνθρωπο. Παρότι η επιστημονική έρευνα συνεχίζεται και δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως οι επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη υγεία, είναι πλέον σαφές ότι καταναλώνουμε πλαστικό μέσω της διατροφής μας. Η αβεβαιότητα γύρω από τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις καθιστά το πρόβλημα ακόμη πιο σοβαρό, καθώς η έκθεση είναι συνεχής και σωρευτική.

Τα θαλάσσια απορρίμματα δεν επηρεάζουν μόνο το περιβάλλον. Προκαλούν ζημιές σε τομείς και κοινότητες που εξαρτώνται άμεσα από τη θάλασσα, όπως η αλιεία, η υδατοκαλλιέργεια και ο τουρισμός. Χαρακτηριστικό είναι ότι μόλις το 5% της αξίας των πλαστικών συσκευασιών παραμένει στην οικονομία, ενώ το υπόλοιπο χάνεται ως απόβλητο. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει την ανάγκη για μια ριζικά διαφορετική, κυκλική προσέγγιση στη χρήση των πλαστικών.

Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οι πλαστικές ύλες αποτελούν έναν από τους επτά κρίσιμους τομείς που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει ως προτεραιότητα για την επίτευξη μιας κυκλικής οικονομίας έως το 2050. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ έχει υιοθετήσει στρατηγικές και νομοθετικές πρωτοβουλίες για τον περιορισμό των πλαστικών αποβλήτων και ιδιαίτερα των μικροπλαστικών.

Απαγόρευση πλαστικών μίας χρήσης και νέα μέτρα

Τα πλαστικά μίας χρήσης αποτελούν τη μεγαλύτερη ομάδα απορριμμάτων στις ακτές. Προϊόντα όπως πλαστικά μαχαιροπίρουνα, μπουκάλια, καλαμάκια, μπατονέτες και γόπες τσιγάρων αντιστοιχούν σχεδόν στο 50% των απορριμμάτων στη θάλασσα.

Η ΕΕ έχει προχωρήσει:

• σε πλήρη απαγόρευση πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης για τα οποία υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις
• σε περιορισμό της χρήσης πλαστικών δοχείων τροφίμων και ποτηριών
• σε υποχρέωση συμμετοχής των κατασκευαστών στο κόστος διαχείρισης και καθαρισμού
• σε στόχο συλλογής του 90% των πλαστικών μπουκαλιών έως το 2025
• σε υποχρεωτική, σαφή επισήμανση για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των προϊόντων

Αλιευτικά εργαλεία και «φαντάσματα» στη θάλασσα

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στα αλιευτικά εργαλεία, τα οποία αντιπροσωπεύουν το 27% των απορριμμάτων στις παραλίες. Οι νέοι κανόνες υποχρεώνουν τους κατασκευαστές να καλύπτουν το κόστος συλλογής, μεταφοράς και επεξεργασίας των απολεσθέντων εργαλείων, ενώ τα κράτη μέλη οφείλουν να συλλέγουν τουλάχιστον το 50% αυτών κάθε χρόνο. Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά επενδύσεις στην έρευνα για βιώσιμα, περιβαλλοντικά φιλικά αλιευτικά υλικά και ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας στην αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια.

Η κρίση των πλαστικών δεν είναι μόνο τεχνικό ή νομοθετικό ζήτημα. Είναι βαθιά πολιτισμικό. Όσο συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε το πλαστικό ως αναλώσιμο υλικό χωρίς κόστος, τόσο οι συνέπειες θα επιστρέφουν σε εμάς μέσω της θάλασσας, της τροφής και της οικονομίας. Η μετάβαση σε μια πραγματικά κυκλική οικονομία δεν είναι επιλογή πολυτέλειας. Είναι αναγκαιότητα για τη διατήρηση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και της ίδιας μας της ποιότητας ζωής.

Διαβάστε επίσης