Θαλάσσια πάρκα από την Τουρκία: Το πραγματικό πρόβλημα και η λύση που αποφεύγουμε
Η Άγκυρα ασφαλώς δεν αποκτά δικαιώματα επειδή τα αποτυπώνει σε έναν χάρτη ή τα εντάσσει σε ένα θαλάσσιο πάρκο. Το ίδιο, όμως, ισχύει και αντίστροφα...
Snapshot
- Η Τουρκία ανακήρυξε δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» σε περιοχές πέραν των χωρικών υδάτων, προκαλώντας ένταση με την Ελλάδα.
- Τα θαλάσσια πάρκα δεν αποτελούν Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη ούτε οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας, αλλά αποκτούν γεωπολιτική σημασία όταν εφαρμόζονται σε μη οριοθετημένες θαλάσσιες ζώνες.
- Το βασικό πρόβλημα είναι η μη οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, που οδηγεί σε συνεχή αντιπαράθεση και αμοιβαίες μονομερείς ενέργειες.
- Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχει στήριξη στην Ελλάδα, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη διμερή διαπραγμάτευση ή τη διεθνή Δικαιοσύνη για την επίλυση των διαφορών.
- Η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών πρέπει να γίνει μέσω διαπραγμάτευσης ή διεθνούς δικαστικής επίλυσης και όχι με μονομερείς ενέργειες.
Η νέα ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, με αφορμή την ανακήρυξη από την Τουρκία δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, είναι ένα ακόμη κομμάτι του παζλ του εμπεδωμένου πλέον καθεστώτος της αντιπαράθεσης, που κάθε άλλο παρά μοιάζει με «ήρεμα νερά».
«Δεν θα έπρεπε να εκπλήσσει. Τα όρια των δύο πάρκων εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, στα διεθνή ύδατα δηλαδή, στην περιοχή ανάμεσα στη Λήμνο και τη Σαμοθράκη και στην ευρύτερη περιοχή γύρω από το Καστελόριζο. Η Αθήνα ορθώς επισημαίνει ότι μια μονομερής τουρκική πράξη δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα σε περιοχές πέραν των χωρικών υδάτων, όπου δεν έχει υπάρξει συμφωνημένη οριοθέτηση μεταξύ των ενδιαφερόμενων κρατών», αναφέρει στο Newsbomb, o Θόδωρος Τσίκας, πολιτικός επιστήμων και διεθνολόγος.
Ωστόσο, το ενδιαφέρον βρίσκεται αλλού, σύμφωνα με τον ίδιο. «Τα θαλάσσια πάρκα δεν είναι Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ), ούτε συνιστούν από μόνα τους οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας. Αποτελούν, πρωτίστως, εργαλείο περιβαλλοντικής προστασίας. Όταν όμως γίνεται προσπάθεια να εφαρμοστούν σε περιοχές πέραν των χωρικών υδάτων και σε θαλάσσιες ζώνες που δεν έχουν οριοθετηθεί μεταξύ γειτονικών κρατών, αποκτούν αναπόφευκτα και γεωπολιτική σημασία. Και εδώ βρίσκεται το πρόβλημα», σχολιάζει ο επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ).
Στη συνέχεια αναλύει όλο το θέμα στο Newsbomb:
Από τους χάρτες στα θαλάσσια πάρκα
Πέρυσι, η Ελλάδα προχώρησε στον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, εκπληρώνοντας μια ευρωπαϊκή υποχρέωση που είχε καθυστερήσει σημαντικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση όμως δεν υποδεικνύει σε ποιες θαλάσσιες περιοχές το κάθε κράτος-μέλος θα εκτείνει τον χωροταξικό σχεδιασμό του. Ο ελληνικός σχεδιασμός δεν αποτελεί διεθνή Συμφωνία οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών. Περιλαμβάνει, ωστόσο, και περιοχές διεθνών υδάτων, αποτυπώνοντας μονομερώς την ελληνική αντίληψη για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στις μη οριοθετημένες περιοχές.
Η κίνηση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις όχι μόνο από την Τουρκία αλλά και από την Αίγυπτο, καθώς σε ορισμένες περιοχές οι υπό σχεδιασμό ζώνες επικαλύπτονται με αιγυπτιακές απόψεις για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ.
Ο Θόδωρος Τσίκας, πολιτικός επιστήμων - διεθνολόγος ,επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)
Η Τουρκία, από την πλευρά της, παρουσίασε τον δικό της Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και υποστήριξε ότι ο ελληνικός χάρτης παραβιάζει τουρκικές θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
Τώρα κάνει ένα ακόμη βήμα: περνά από τον χάρτη στην κανονιστική πράξη και ανακηρύσσει θαλάσσια πάρκα σε περιοχές που περιλαμβάνονται στη δική της αντίληψη για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: ο ένας χάρτης προκαλεί τον άλλο, η μία μονομερής ενέργεια οδηγεί στην επόμενη και οι θαλάσσιες περιοχές μετατρέπονται σταδιακά σε πεδίο ανταγωνισμού.
Το πραγματικό πρόβλημα
Το πραγματικό πρόβλημα είναι η μη οριοθέτηση, σύμφωνα με όσα ανέφερε στο Newsbomb o διεθνολόγος.
Συγκεκριμένα σημειώνει:
Εδώ χρειάζεται μια ψύχραιμη διαπίστωση. Η Ελλάδα είχε κάθε δικαίωμα να προχωρήσει στον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό στις περιοχές των χωρικών υδάτων της, καθώς και σε διεθνή ύδατα αλλά μόνο στις περιοχές όπου έχει συμφωνηθεί οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών με γειτονικά κράτη (στο Ιόνιο μετά τη Συμφωνία με την Ιταλία και σε τμήμα της Ανατολικής Μεσογείου μετά τη Συμφωνία μερικής οριοθέτησης με την Αίγυπτο). Όταν, όμως, ο σχεδιασμός επεκτείνεται σε μη οριοθετημένες περιοχές πέραν των χωρικών υδάτων, αποτυπώνει μονομερή ελληνική θέση και -φυσικά- δεν υποκαθιστά διεθνή συμφωνία οριοθέτησης.
Όταν η Ελλάδα ανακήρυξε τα δικά της θαλάσσια πάρκα το 2025, αυτά σωστά περιορίστηκαν στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Η Τουρκία έχει επίσης δικαίωμα να διατυπώνει τις δικές της θέσεις. Αυτό που δεν μπορεί να κάνει καμία από τις δύο χώρες είναι να μετατρέψει έναν εθνικό χάρτη ή μια μονομερή διοικητική πράξη σε υποκατάστατο της διεθνούς οριοθέτησης.
Η Άγκυρα ασφαλώς δεν αποκτά δικαιώματα επειδή τα αποτυπώνει σε έναν χάρτη ή τα εντάσσει σε ένα θαλάσσιο πάρκο. Το ίδιο, όμως, ισχύει και αντίστροφα: η Αθήνα δεν λύνει τις εκκρεμότητες αποτυπώνοντας τη δική της «μέγιστη θέση». Οι ελληνικές διαμαρτυρίες, οι επίσημες δηλώσεις και τα διπλωματικά διαβήματα που πρέπει ασφαλώς να υπάρξουν, αφορούν τα συμπτώματα και δεν αντιμετωπίζουν την αιτία.
Δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπίζουμε κάθε φορά το σύμπτωμα και να αφήνουμε άθικτη την αιτία.
Όσο οι θαλάσσιες ζώνες παραμένουν μη οριοθετημένες, θα προκύπτουν συνεχώς νέες αφορμές αντιπαράθεσης: περιβαλλοντικές ζώνες, ενεργειακές έρευνες, αλιεία, καλώδια, υποδομές, επιστημονικές έρευνες. Τα διεθνή ύδατα θα μετατρέπονται όλο και περισσότερο σε χώρο ελληνοτουρκικής τριβής.
Μια σημαντική λεπτομέρεια
Σύμφωνα με τον κ. Τσίκα, η Ευρώπη δεν μπορεί να υποκαταστήσει την επίλυση
Όπως τονίζει στο Newsbomb:
Η Ελλάδα ασφαλώς έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πρέπει να αξιοποιεί πλήρως το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Δεν πρέπει όμως να καλλιεργείται η ψευδαίσθηση ότι η ΕΕ θα λύσει για λογαριασμό μας μια διμερή διαφορά οριοθέτησης με την Τουρκία.
Η ευρωπαϊκή στήριξη είναι σημαντική. Δεν υποκαθιστά όμως τη διαπραγμάτευση, ούτε τη διεθνή Δικαιοσύνη.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι ποιος θα σχεδιάσει τον επόμενο χάρτη ή ποιος θα ανακηρύξει το επόμενο θαλάσσιο πάρκο. Είναι αν Ελλάδα και Τουρκία θα συνεχίσουν να προσθέτουν νέες διαφορές σε μια παλιά εκκρεμότητα ή θα επιχειρήσουν να λύσουν την ίδια την εκκρεμότητα.
Η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών δεν μπορεί να γίνει μονομερώς, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Μπορεί να γίνει μόνο με διαπραγμάτευση και Συμφωνία με τις άλλες παράκτιες χώρες. Αν αυτή δεν καταστεί δυνατή, υπάρχει η οδός της διεθνούς Δικαιοσύνης, με κοινή προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, στη βάση συνυποσχετικού.
Γιατί όσο δεν αποφασίζουμε να λύσουμε την αφετηριακή ελληνοτουρκική διαφορά, θα συνεχίσουμε να δημιουργούμε καινούργιες. Και τα «ήρεμα νερά» θα εξαρτώνται κάθε φορά από το αν θα αποφευχθεί η επόμενη αφορμή, αντί να στηρίζονται στην επίλυση της αιτίας.
