Το Ύψωμα 731: Ο άθλος του ελληνικού στρατού στη Βόρειο Ήπειρο τον Μάρτιο του 1941

Ο Ελληνικός Στρατός πέτυχε πολλές και σημαντικές νίκες στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο 1940-1941. Στη δεύτερη φάση του πολέμου, με την εαρινή αντεπίθεση των Ιταλών, τον Μάρτιο του 1941 ξεχωριστή θέση κατέχει αναμφίβολα η δεκαπενθήμερη μάχη για την κατάληψη του Υψώματος 731, στη Βόρειο Ήπειρο. Αν οι Ιταλοί περνούσαν από εκεί άνοιγε ο δρόμος για τα Ιωάννινα...

Πού βρίσκεται το Ύψωμα 731;

Το Ύψωμα 731 βρίσκεται στη Βόρειο Ήπειρο, 20 χλμ. βόρεια της Κλεισούρας. Είναι λόφος στρατηγικής σημασίας. Αποτελεί το «κλειδί» της αμυντικής τοποθεσίας, καθώς η κατάληψή του θα άνοιγε τον δρόμο στους Ιταλούς να περάσουν σε ελληνικό έδαφος, να κατακτήσουν τα Γιάννενα και να προελάσουν νοτιότερα.

Η ιταλική εαρινή αντεπίθεση (Μάρτιος 1941)

Με την κατάληψη της Κλεισούρας, στις 10 Ιανουαρίου 1941, σχεδόν ολόκληρη η Βόρεια Ήπειρος είχε περάσει σε ελληνικά χέρια. Έξαλλος ο Μουσολίνι απάλλαξε από τα καθήκοντά του τον Στρατηγό Σοντού επικεφαλής των στρατιωτικών τμημάτων στην Αλβανία και τον αντικατέστησε με τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Στρατάρχη Ούγκο Καβαλέρο. Παράλληλα ανέθεσε στα μέλη του Επιτελείου του να σχεδιάσουν την ιταλική αντεπίθεση εναντίον των Ελλήνων, που θα ξεκινούσε τον Μάρτιο του 1941 και στην οποία θα προΐστατο ο ίδιος ο Ντούτσε.

Ο Μουσολίνι είχε πληροφορηθεί ότι ο Χίτλερ θα έκανε επίθεση στην Ελλάδα και ήθελε να τον προλάβει. Μετά την αναδιάταξη των ιταλικών δυνάμεων στην Αλβανία, ο Μουσολίνι συγκέντρωσε 25 Μεραρχίες στο μέτωπο, διπλάσιες από τις ελληνικές (που ήταν δώδεκα). Ο Παπάγος δεν μπορούσε να δώσει εντολή για μεταφορά δυνάμεων από τη Μακεδονία, γιατί αναμενόταν γερμανική επίθεση. Πάντως, για τα σχέδια των Ιταλών είχε ενημερωθεί η ελληνική πλευρά από την Intelligence Service, που έκανε εξαιρετική «δουλειά».

Σύμφωνα με το ιταλικό σχέδιο, η κύρια προσπάθεια θα στρεφόταν κατά του τομέα της Ι Μεραρχίας. Ως κύριοι αντικειμενικοί σκοποί ορίστηκαν, πρώτα η γενική γραμμή Ποντγκοράνη - Σούκα και στη συνέχεια η γενική γραμμή Κλεισούρα-Φράταρι-Μάλι Κρέσοβας, με περαιτέρω προέλαση προς Λεσκοβίκι - Ιωάννινα. Ως ενδιάμεσοι αντικειμενικοί σκοποί ορίστηκαν: πρώτον, τα υψώματα Μπούμπεσι-731-1260 (επί της Τρεμπεσίνας), δεύτερον τα Μπρέγκου Μεμολάζιτ - Μπαλαμπάν - ύψωμα 1308 και τρίτον η γραμμή Ροντέν - Ποντγκοράνη.

Από τους ενδιάμεσους στόχους ξεχώριζε η κατάληψη του υψώματος 731, που βρισκόταν 20 χλμ. βόρεια της Κλεισούρας, στο κέντρο της διάταξης του Ελληνικού Στρατού. Οι Ιταλοί σκόπευαν, μόλις διασπάσουν την αντίσταση της Ι Μεραρχίας, μέσω του οδικού κόμβου της Κλεισούρας, να προελάσουν μέσω της κοιλάδας του Αώου προς Πρεμετή - Λεσκοβίκι - Μέρτζανη αφού διαχωρίσουν το βόρειο από το νότιο μέτωπο, να κατευθυνθούν προς τα Ιωάννινα.

Οι αντίπαλες δυνάμεις - Το ξεκίνημα της επίθεσης

Οι Ιταλοί ανέπτυξαν τις δυνάμεις τους σε μέτωπο έξι χιλιομέτρων. Η επίθεση ανατέθηκε στο VIII Σώμα Στρατού υπό τον Στρατηγό Γκαμπάρα, με τις Μεραρχίες «Cagliari» (στην περιοχή Σιάλεσι), «Puglie» (στις περιοχές Σισκούτ και Μοναστέρο), «Pinerolo» (στην Τρεμπεσίνα) και «Bari» καθώς και δύο Τάγματα μελανοχιτώνων στον αυχένα Σισιπούτ. Το VIII Σώμα πλαισιωνόταν δεξιά από τη Μεραρχία «Sforzesca» του XXV Σώματος Στρατού και αριστερά από τη Μεραρχία «Cacciatori delle Alpi» («Κυνηγοί των Άλπεων») του IV Σώματος Στρατού.

Από ελληνικής πλευράς, το Β’ Σώμα Στρατού, στην περιοχή του οποίου θα διεξαγόταν η τελική επίθεση, διέθετε τις εξής δυνάμεις: στον δεξιό τομέα τη ΧΙ Μεραρχία, στον κεντρικό τη XV Μεραρχία και στον αριστερό, από το ύψωμα 710 μέχρι το ύψωμα 1308 (Τρεμπεσίνας) τη Ι Μεραρχία με έξι Τάγματα σε πρώτο κλιμάκιο και τρία σε εφεδρεία. Επειδή όμως αυτές οι Μεραρχίες πολεμούσαν ασταμάτητα, το Γενικό Στρατηγείο έστειλε στη ζώνη του Β’ Σώματος Στρατού, τη XVII και τη VΙ Μεραρχία για να αντικαταστήσουν τις I και XV Μεραρχίες.

Η ιταλική αεροπορία, τις μέρες πριν την επίθεση, χωρίς καμία παρενόχληση βομβάρδιζε τη γραμμή του μετώπου, τα μετόπισθεν και τις συγκοινωνίες. Το πρωί της 2/3/1941 ο Μουσολίνι μετέβη με αεροπλάνο από το Μπάρι στα Τίρανα για να αναλάβει ο ίδιος τη διεύθυνση της επιχείρησης. Τις επόμενες μέρες επισκέφθηκε όλες τις Μεραρχίες για να τονώσει το ηθικό των ανδρών. Έπειτα, πήγε στη θέση 34, που την αποτελούσε ένα συγκρότημα σπιτιών της Ατζίπ στα περίχωρα του αεροδρομίου του Ντεβόλι.

Στις 8 Μαρτίου η ιταλική αεροπορία ενέτεινε τις επιθέσεις, ενώ στις 4 π.μ. της 9/3/1941, ο Μουσολίνι βγήκε από το οίκημα όπου έμενε και με τη συνοδεία αυτοκινητοπομπής στο προκεχωρημένο παρατηρητήριο στη Ρεχόβα στις 4.30 π.μ. Εκεί έλαβε θέση για να παρακολουθήσει τις μάχες που θα ξεκινούσαν δύο ώρες αργότερα.

Το χρονικό των επιχειρήσεων (9-24 Μαρτίου 1941, συνοπτική περιγραφή)

Οι φιλόλογοι Παναγιώτης Μαυροκέφαλος και Χριστίνα Μαυροκεφάλου, σε εκτενές άρθρο τους στο τεύχος 151 του περιοδικού ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2009, περιγράφουν αναλυτικά τις σφοδρές μάχες στο ύψωμα 731. Είναι πρακτικά αδύνατο να γίνει κάτι ανάλογο εδώ. Θα καταγραφούν όμως τα σημαντικότερα γεγονότα από τις μάχες που διήρκεσαν 15 μέρες!

9 Μαρτίου 1941: Κόλαση πυρός!

Από τις 6.30 π.μ. της 9/3/1941 το ιταλικό πυροβολικό βομβάρδιζε ανηλεώς τις ελληνικές θέσεις, κυρίως τον τομέα της Ι Μεραρχίας. Μέσα σε 2 ώρες, 300 πυροβόλα έριξαν 100.000 βλήματα και εκατοντάδες όλμους. Τα υψώματα 717 (Μπρέγκου Ραπίτ) και 731, μετά το τέλος των βομβαρδισμών θύμιζαν κρανίου τόπο. Τα πάντα είχαν ισοπεδωθεί. Οι τηλεφωνικές επικοινωνίες τέθηκαν εκτός λειτουργίας. Το προπέτασμα καπνού, οι πυκνοί καπνοί και οι φλόγες δυσκόλευαν κατά πολύ την ορατότητα.

Το ύψωμα 731, μέσα σε δύο ώρες απογυμνώθηκε από τα δέντρα ύψους 4-5 μέτρων που το κάλυπταν. Τα συρματοπλέγματα και τα αναχώματα των Ελλήνων διαλύθηκαν, όμως οι ηρωικοί μαχητές κατόρθωσαν να τα επισκευάσουν εν μέρει. Ιταλικές επιθέσεις στις 7.30 π.μ. εναντίον του αποσπάσματος Κετσέα στα υψώματα 709 και 710 αποκρούστηκαν. 24 Ιταλοί συνελήφθησαν αιχμάλωτοι, ενώ οι υπόλοιποι υποχώρησαν στη χαράδρα Πορόι Βέλες (800 μ. ΒΔ του υψώματος 731).

Νέες ιταλικές επιθέσεις εναντίον των υψωμάτων 1060 και 1308 αντιμετωπίστηκαν με επιτυχία από το Ελληνικό Πυροβολικό. Στις 7.30 π.μ., ο Ταγματάρχης Δημήτριος Κασλάς, διοικητής του 2ου Τάγματος του 5ου Συντάγματος Τρικάλων που υπερασπιζόταν το ύψωμα 731 (και οι Τρικαλινοί δίκαια είναι περήφανοι γι' αυτό) ενημέρωσε τους Συνταγματάρχες Κετσέα (Διοικητή Υποτομέα) και Γεωργούλα (Διοικητή του 5ου ΣΠ και του Συγκροτήματος), ότι οι άνδρες του κρατούν τις θέσεις τους στο ύψωμα 731.

Στις 9.00 π.μ. ο Κασλάς εξέδωσε διαταγή, στην οποία τόνιζε ότι μόνο αν σκοτωθούν όλοι οι Έλληνες, οι Ιταλοί θα καταλάβουν το ύψωμα 731. Στις 9.30 π.μ., οι εχθροί επιχείρησαν νέα επίθεση κατά του υψώματος, μετά από ανελέητο βομβαρδισμό του πυροβολικού τους. Και πάλι όμως απέτυχαν. Αναγκάστηκαν γύρω στις 10.15 π.μ. να υποχωρήσουν και πάλι στην χαράδρα Πρόι Βέλες. Κατάφεραν μόνο να καταλάβουν το ύψωμα 717, προκεχωρημένο σημείο επί της τοποθεσίας των προφυλακών.

Οι Έλληνες το ανακατέλαβαν προσωρινά, αλλά οι Ιταλοί πέρασαν στην αντεπίθεση και το κατέλαβαν εκ νέου. Η Διοίκηση του συγκροτήματος έκρινε ότι η κατοχή του ήταν ήσσονος σημασίας και δεν επιχείρησε ανακατάληψή του. Οι ιταλικές επιθέσεις επικεντρώθηκαν στα υψώματα 731, Μπρέγκου Ραπίτ και τον υψοδείκτη 1060, της φοβερής Τρεμπεσίνας, χωρίς όμως να πετύχουν κάτι. Ο ίδιος ο Μουσολίνι έγραψε αργότερα στον βασιλιά Βίκτωρ Εμμανουήλ Γ’: «Στις 12.00 εγώ, ο οποίος παρακολούθησα από παρατηρητήριο τη μάχη, είχα καθαρά την εντύπωση ότι η επίθεση είχε αποτύχει» .

Όλο το βάρος των ιταλικών επιθέσεων την 9^η Μαρτίου 1941 «έπεσε» στο ύψωμα 731 και το Μπρέγκου Ράπιτ. Στον τομέα συγκροτήματος Γεωργούλα χρησιμοποιήθηκαν από ελληνικής πλευράς 2.025 βλήματα ορειβατικού πυροβολικού και 3.087 βλήματα πεδινού πυροβολικού για τις αποκρούσεις των επιθέσεων.

10 Μαρτίου 1941: νέες σφοδρές συγκρούσεις και ανδραγαθήματα της Ι Μεραρχίας

Από τις 6.00 π.μ. της 10^ης Μαρτίου 1941 ξεκίνησαν νέες ιταλικές επιθέσεις στο ύψωμα 1060 (Τρεμπεσίνα), οι οποίες στη συνέχεια επεκτάθηκαν στο 731, το Κιάφε Λούζιτ και το Μπρέγκου Ραπίτ. Οι βολές πυροβολικού κατέστρεψαν τις αμυντικές θέσεις των Ελλήνων, οι οποίοι όμως δεν πτοούνταν. Γύρω στις 8.50 π.μ. οι Ιταλοί έφτασαν σε απόσταση 100μ. από τους Έλληνες για να τους παραπλανήσουν ότι τάχα παραδίνονται. Οι Έλληνες δεν ξεγελάστηκαν και τους απώθησαν με χειροβομβίδες. Οι ιταλικές απώλειες ήταν βαρύτατες. Από τις 11.45 ως τις 19.00 (!), αλλεπάλληλες επιθέσεις των Ιταλών προς το ύψωμα 731 αποκρούστηκαν.

Το βράδυ σε μια κίνηση απελπισίας, τα ιταλικά αεροπλάνα έριξαν χιλιάδες προκηρύξεις προς τους Έλληνες να παραδοθούν, κάτι που έγινε δεκτό με γέλια από τους ηρωικούς μαχητές μας. Εκείνη την ημέρα η Ι Μεραρχία έγραψε λαμπρές σελίδες δόξας «αναγκάζοντας» τον Διοικητή του Β’ Σώματος Στρατού Υποστράτηγο Μπάκο να αποστείλει εγγράφως τα συγχαρητήριά του. Οι απώλειες της Ι Μεραρχίας ήταν 2 αξιωματικοί νεκροί και άλλοι 2 τραυματίες, 27 οπλίτες νεκροί και άλλοι 147 τραυματίες, 8 Έλληνες οπλίτες συνελήφθησαν αιχμάλωτοι, ενώ ρίχτηκαν 1.970 βλήματα.

Ο Μουσολίνι παρακολουθούσε κατηφής τη μάχη.

11 Μαρτίου 1941: οι Ιταλοί παραδίδονται πανικόβλητοι

Από τις 4.30 π.μ. της 11^ης Μαρτίου 1941 οι Ιταλοί ξεκίνησαν τις νέες επιχειρήσεις, που είχαν σαν στόχο την περικύκλωση του υψώματος 731 και την κατάληψη του Μπρέγκου Ραπίτ (ύψωμα 709). Οι σχεδιασμοί των Ιταλών όμως υποκλάπηκαν (συγκεκριμένα έγινε υποκλοπή τηλεφωνικής συνομιλίας από άνδρες του Β’ Σώματος Στρατού) και έτσι πρόλαβαν οι ελληνικές δυνάμεις να τοποθετηθούν έγκαιρα στην χαράδρα Πρόι Μαθ. Εκεί γύρω στις 9.00 π.μ. έγινε πραγματικό μακελειό.

Η ομίχλη δυσκόλευε αφάνταστα τις κινήσεις των Ελλήνων. Όταν οι Ιταλοί μπήκαν στην χαράδρα δέχτηκαν τα πυρά του ελληνικού πυροβολικού και αποδεκατίστηκαν. Πανικόβλητοι κουνούσαν λευκά μαντίλια για να παραδοθούν (πραγματικά αυτή τη φορά!). Περισσότεροι από 250 Ιταλοί σκοτώθηκαν και 501 αιχμαλωτίστηκαν, ανάμεσά τους 20 αξιωματικοί (3 ήταν Ταγματάρχες). Οι Ιταλοί συνέχισαν τις επιθέσεις τους στο 731, το Μπρέγκου Ραπίτ, το 1060 και άλλα υψώματα.

Από τις 9.45 π.μ., ως τις 8.15 μ.μ. οι βομβαρδισμοί ήταν ανηλεείς, χωρίς όμως ουσιαστικό αποτέλεσμα. Εκείνη τη μέρα 2 Έλληνες αξιωματικοί σκοτώθηκαν και 3 τραυματίστηκαν. Επίσης 44 Έλληνες οπλίτες σκοτώθηκαν και 132 τραυματίστηκαν. Όταν ο Μουσολίνι ζήτησε τη γνώμη του Καβαλέρο για τα αποτελέσματα του πρώτου τριημέρου των επιχειρήσεων, αυτός απάντησε «μέτριος», για να τον αποστομώσει ο Ντούτσε: «μηδέν»!

12 Μαρτίου 1941: η απογοήτευση του Μουσολίνι.

Μετά την πανωλεθρία της, η Μεραρχία «Puglia», που έχασε το 60% της δύναμής της στις μάχες με τον Ελληνικό Στρατό αντικαταστάθηκε από την Μεραρχία «Bari», που παρέμενε αλώβητη καθώς δεν είχε λάβει μέρος σε επιχειρήσεις. Μάλιστα οι Ιταλοί επιτέθηκαν στις 00.45 π.μ. της 12^ης Μαρτίου 1941 εναντίον του υψώματος 731, του Μπρέγκου Ραπίτ και των υψωμάτων 709 και 710. Παρά τον αρχικό αιφνιδιασμό στις 2.10 π.μ. οι ελληνικές δυνάμεις απώθησαν τα εχθρικά τμήματα.

Οι Ιταλοί επιχείρησαν νέα επίθεση στις 5.30 π.μ., χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Στις 11.00 π.μ. οι Ιταλοί περιορίστηκαν σε σποραδικά πυρά, ενώ στις 9μ.μ. σε ολόκληρο το μέτωπο ανταλλάσσονταν πυρά όλων των όπλων. Εκείνο το βράδυ. το 19^ο Σ.Π. Σερρών της VI Μεραρχίας αντικατέστησε στην πρώτη γραμμή το 5^ο Σ.Π. Θεσσαλίας, το οποίο δεν είχε απωλέσει ούτε ένα εκατοστό από τις θέσεις του στο ύψωμα 731.

Εκείνη τη μέρα η Ι Μεραρχία είχε 6 νεκρούς αξιωματικούς και 93 νεκρούς οπλίτες, ενώ οι τραυματίες ήταν 6 αξιωματικοί και 307 οπλίτες. Επίσης, περισυνελέγησαν 28 Ιταλοί τραυματίες.

Σε σύσκεψη υπό τον Μουσολίνι, ο Ντούτσε τόνισε απογοητευμένος ότι η πρόοδος που σημειώνεται είναι μηδαμινή και ότι θέλει οπωσδήποτε να πετύχει νίκη επί των Ελλήνων ως το τέλος του μήνα, γιατί στη συνέχεια θα επιτεθούν οι Γερμανοί και εύλογα θα πουν ότι χάρη σ’ αυτούς οι Έλληνες υποχώρησαν.

13 Μαρτίου 1941: άκαρπη και η 13η ιταλική επίθεση εναντίον των Ελλήνων

Από τις 13.30 οι Ιταλοί ξεκίνησαν νέες επιθέσεις εναντίον της Ι Μεραρχίας. Στις 15.30 επιτέθηκαν στα υψώματα 731 και Μπρέγκου Ραπίτ και στη συνέχεια στο Κιαφέ Λούζιτ και στο ύψωμα 1060. 30 καταδιωκτικά αεροπλάνα και 20-25 βομβαρδιστικά πετούσαν πάνω από τις ελληνικές θέσεις άμυνας.

Υπήρξαν και αερομαχίες με ελληνικά και βρετανικά αεροπλάνα. Οι Ιταλοί επιτέθηκαν στο ύψωμα 731 και στο 717 (Μπρέγκου Μπαρίτ). Δόθηκαν σκληρές μάχες σώμα με σώμα, ως τις 7 μ.μ. Νέα ιταλική επίθεση στις 7.30 μ.μ. αντιμετωπίστηκε με επιτυχία. Οι ελληνικές δυνάμεις είχαν εκείνη τη μέρα ένα νεκρό και δέκα τραυματίες αξιωματικούς και 67 νεκρούς και 209 τραυματίες οπλίτες.

14 Μαρτίου 1941: οι Ιταλοί «πάτησαν» για λίγο το ύψωμα 731, αλλά εκδιώχθηκαν

Νέα ιταλική επίθεση στα υψώματα 709,710 και 717 ξεκίνησε στις 4.30 π.μ. της 14/3/1941. Στις 6.15 π.μ. άρχισε η δράση και του ιταλικού πυροβολικού, με επίθεση στο ύψωμα 731. Οι επιθέσεις στο 731 γίνονταν από άνδρες της Μεραρχίας «Bari» (139ο Σύνταγμα) και στο Μπρέγκου Ραπίτ, από τη Μεραρχία «Cagliari» (640ο Σύνταγμα). Ως τις 12.30 μ.μ. οι επιθέσεις αποκρούστηκαν. Στις 15.00 έγινε η 15η επίθεση εναντίον του υψώματος 731 που διήρκεσε ως τις 17.00. Οι Ιταλοί πάτησαν το ύψωμα 717 και τις προκεχωρημένες θέσεις του υψώματος 731.

Γύρω στις 6 μ.μ. ακολούθησε η 16η επίθεση εναντίον του υψώματος 731. Αυτή τη φορά, οι Ιταλοί προσέγγισαν τα χαρακώματα των Ελλήνων και έπεσαν μέσα σε ορύγματα. Δόθηκαν σκληρές μάχες σώμα με σώμα και ως τις 10 μ.μ. οι Ιταλοί οπισθοχώρησαν. Η ιταλική αεροπορία βομβάρδισε το ύψωμα 717, το οποίο ισοπεδώθηκε και το ύψωμα 731, με αποτέλεσμα να εξαφανιστεί το δάσος που το κάλυπτε.

Εκείνη τη μέρα η Ι Μεραρχία είχε 5 νεκρούς και 14 τραυματίες αξιωματικούς και 135 νεκρούς, 289 τραυματίες και 19 εξαφανισθέντες οπλίτες. Οι ιταλικές απώλειες ήταν μεγάλες και ο Καβαλέρο πρότεινε στον Μουσολίνι αναστολή των ενεργειών.

15 Μαρτίου 1941: η τελευταία μεγάλη ιταλική επίθεση και η νέα αποτυχία

Οι τελευταίες σφοδρές επιθέσεις των Ιταλών στο ύψωμα 731 και στο Μπρέγκου Ραπίτ ξεκίνησαν στη 1.00 μ.μ. της 15/3/1941 και συνεχίστηκαν ανεπιτυχώς ως τις 6.30 μ.μ. Στις 8.00 μ.μ. έγινε η 17η ιταλική επίθεση στο 731 που αποκρούστηκε ως τις 9.00 μ.μ. 4 Έλληνες αξιωματικοί σκοτώθηκαν και 10 τραυματίστηκαν εκείνη τη μέρα, ενώ 48 οπλίτες έχασαν τη ζωή τους και άλλοι 366 τραυματίστηκαν.

Παράλληλα αιχμαλωτίστηκαν 8 Ιταλοί στρατιώτες. Ο Αρχιστράτηγος Παπάγος με ημερησία διαταγή του στις 15/3/1941 έδινε τα θερμά του συγχαρητήρια στις ελληνικές δυνάμεις. Την ίδια ώρα οι Ιταλοί αντιλήφθηκαν ότι απέτυχαν αποφάσισαν να επιχειρήσουν κατάληψη της Κλεισούρας στο άμεσο μέλλον. Στις 16 Μαρτίου αποφασίστηκε ο τερματισμός της επίθεσης.

Την ίδια μέρα ο Καβαλέρο δήλωνε: «Σώσαμε την Ιταλία από την καταστροφή, τώρα θα τη σώσουμε από τη γελοιοποίηση». Ο Μουσολίνι απογοητευμένος επέστρεψε στη Ρώμη στις 21 Μαρτίου.

16-26 Μαρτίου 1941: οι τελευταίες αψιμαχίες - Ο τερματισμός των ιταλικών επιχειρήσεων

Από τις 16 ως τις 18 Μαρτίου δεν υπήρχε κάποια αξιόλογη δράση. Στις 19 Μαρτίου έγινε η 18η ιταλική επίθεση στο ύψωμα 731 με άρματα μάχης και έναν λόχο που αποδεκατίστηκε (100 νεκροί και αρκετοί αιχμάλωτοι, μόλις σε μια ώρα!).

Από τις 9.45 π.μ. ως τις 11.00 π.μ. ακολούθησαν σφοδροί βομβαρδισμοί από τους Ιταλούς. 1 αξιωματικός και 28 Έλληνες οπλίτες σκοτώθηκαν, 2 αξιωματικοί και 119 οπλίτες τραυματίστηκαν, ενώ υπήρχαν και 4 αγνοούμενοι οπλίτες. Η τελευταία ιταλική επίθεση ξεκίνησε στις 3.30 π.μ. της 24/3/1941 και αποκρούστηκε στις 4.50 π.μ..

Στις 25 και 26 Μαρτίου 1941 υπήρξαν μόνο αραιές βολές πυροβολικού εκατέρωθεν, ενώ οι αντιμαχόμενες πλευρές ασχολήθηκαν κυρίως με την οργάνωση του εδάφους.

Συμπέρασμα

Έτσι έλαβαν τέλος οι ιταλικές επιχειρήσεις. Ο Μουσολίνι είχε εναποθέσει τις ελπίδες του στη Γιουγκοσλαβία, η οποία όμως με τη «μεταπολίτευση» τάχθηκε στο πλευρό των Συμμάχων. Κάθε ελπίδα του Μουσολίνι για να πετύχει μια σημαντική νίκη επί των Ελλήνων έσβησε με τη γερμανική επίθεση στη χώρα μας στις 6 Απριλίου 1914.

Οι Ιταλοί πίστεψαν ότι με πληθώρα ανδρών και στρατιωτικού υλικού θα επικρατούσαν των Ελλήνων.

Οι Έλληνες στο σύνολο τους θεωρούσαν σίγουρη τη νίκη και δεν πτοήθηκαν ούτε και από τους, συχνά παράτολμους, ιταλικούς βομβαρδισμούς. Κι όταν οι Ιταλοί έφταναν μπροστά στα χαρακώματα αντιμετωπίζονταν από τους Έλληνες με τις λόγχες στα όπλα. Οι Ιταλοί γεμάτοι τρόμο και απόγνωση τρέπονταν σε άτακτη φυγή ή έπεφταν στο έδαφος και αποδεκατίζονταν από τα ελληνικά πυρά.

«Νέες Θερμοπύλες» χαρακτηρίστηκε το ύψωμα 731, όχι άδικα. Μόνο που ο εχθρός αυτή τη φορά δεν πέρασε. Δεν υπήρχαν Λεωνίδας, Σπαρτιάτες και Θεσπιείς στο 731.

Υπήρχαν όμως οι Βασίλειος Βραχνός και Δημήτριος Κασλάς και δυτικοθεσσαλοί, κυρίως Τρικαλινοί, οπλίτες που έγραψαν εκεί σελίδες δόξας και πρόσθεσαν τα ονόματά τους στον μακρύ κατάλογο των Ελλήνων ηρώων.

Διαβάστε επίσης