Λαγοκέφαλος: Ο «μπαμπούλας» του καλοκαιριού που δεν επιβεβαιώθηκε – Τι συνέβη τελικά στις θάλασσες
Πώς ο φόβος για τις επιθέσεις σε λουόμενους αποδείχθηκε υπερβολικός - Τι δήλωσε στο Newsbomb ο ιχθυολόγος του ΕΛΚΕΘΕ
Snapshot
- Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού δεν καταγράφηκε καμία επιβεβαιωμένη επίθεση ή σοβαρό δάγκωμα από λαγοκέφαλο σε λουόμενους στις ελληνικές θάλασσες.
- Ο λαγοκέφαλος αποτελεί σοβαρό περιβαλλοντικό και αλιευτικό πρόβλημα, καθώς καταστρέφει εργαλεία ψαράδων και ανταγωνίζεται τα ντόπια είδη.
- Η κύρια απειλή από τον λαγοκέφαλο είναι η τοξίνη τετροδοτοξίνη που περιέχει και δεν εξουδετερώνεται με το μαγείρεμα, καθιστώντας την κατανάλωσή του επικίνδυνη.
- Ο λαγοκέφαλος δεν επιτίθεται σε ανθρώπους για τροφή και δαγκώνει μόνο αν νιώσει απειλή ή εγκλωβιστεί.
- Οι ψαράδες πρέπει να είναι προσεκτικοί στην αλίευση και να αποφεύγουν την επαφή και κατανάλωση του λαγοκέφαλου.
Από την άνοιξη και κυρίως από τους πρώτους καλοκαιρινούς μήνες, μόλις ξεκίνησε η κολυμβητική περίοδος, ένα ανησυχητικό σενάριο κατέκλυσε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τα κοινωνικά δίκτυα. Ο λόγος για τον λαγοκέφαλο, το εισβολικό είδος ψαριού που τα τελευταία χρόνια έχει κάνει αισθητή την παρουσία του στις ελληνικές θάλασσες.
Τίτλοι που προειδοποιούσαν για «εισβολέα στα ρηχά» και «κίνδυνο για τους λουόμενους» δημιουργούσαν ένα κλίμα διάχυτης ανησυχίας. Πολλοί ήταν εκείνοι που φοβούνταν ότι το φετινό καλοκαίρι οι βουτιές στα ελληνικά νησιά και τις ηπειρωτικές ακτές θα συνοδεύονταν από επικίνδυνες συναντήσεις, επιθέσεις και δαγκώματα.
Ωστόσο, τώρα που η θερινή σεζόν οδεύει προς το τέλος της και ο απολογισμός μπορεί να γίνει με μεγαλύτερη ψυχραιμία, η πραγματικότητα αποδείχθηκε εντελώς διαφορετική. Ο «μπαμπούλας» των ελληνικών θαλασσών δεν επιβεβαίωσε τα σενάρια τρόμου.
Μηδενικές οι επιθέσεις στις παραλίες
Κατά τη διάρκεια ολόκληρου του καλοκαιριού, οι εκατοντάδες χιλιάδες λουόμενοι, ντόπιοι και τουρίστες, απόλαυσαν τα μπάνια τους χωρίς τα δραματικά απρόοπτα που διαφαίνονταν ότι μπορεί να υπάρξουν. Στην πράξη, δεν καταγράφηκε καμία επιβεβαιωμένη επίθεση ή σοβαρό δάγκωμα από λαγοκέφαλο σε λουόμενο στις ελληνικές ακτές.
Κατά τη διάρκεια της σεζόν υπήρξαν ελάχιστες μεμονωμένες αναφορές -περί τις 2 με 3 σε ολόκληρη τη χώρα- για τραυματισμούς ή «τσιμπήματα» στη θάλασσα. Ωστόσο, σε καμία από αυτές τις περιπτώσεις δεν αποδείχθηκε ούτε επιβεβαιώθηκε ότι ο υπαίτιος ήταν πράγματι λαγοκέφαλος. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τέτοιου είδος περιστατικά αποδίδονται σε άλλα θαλάσσια είδη, όπως δράκαινες, μέδουσες, τσούχτρες, ή απλές εκδορές από βράχια.
Τι δήλωσε στο Newsbomb ο Γεράσιμος Κονδυλάτος
Για το θέμα αυτό, το Newsbomb επικοινώνησε με τον Γεράσιμο Κονδυλάτο, ιχθυολόγο και ενυδρειολόγο από το Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων (ΙΘΑΒΙΠΕΘ) του ΕΛΚΕΘΕ.
Ο κ. Κονδυλάτος, ο οποίος είχε υπό την άμεση επιστημονική του εποπτεία και παρακολούθηση καίριες περιοχές της χώρας, όπως η Ρόδος και η Λευκάδα, ήταν κατηγορηματικός: στις περιοχές αυτές δεν καταγράφηκε καμία επίθεση από λαγοκέφαλο σε λουόμενο.
Όπως εξήγησε ο ερευνητής στο Newsbomb, μπορεί να μην υπάρχει ένας κεντρικός, επίσημος μηχανισμός καταγραφής κάθε συμβάντος στη θάλασσα, «ωστόσο, αν είχε σημειωθεί κάποια επίθεση ή σοβαρός τραυματισμός από λαγοκέφαλο, είναι βέβαιο ότι θα είχε γίνει αμέσως γνωστό», τόσο στις λιμενικές αρχές όσο και στα μέσα ενημέρωσης.
Η εκτίμηση των ειδικών επιβεβαιώνει ότι η φοβία που καλλιεργήθηκε στις αρχές της σεζόν ήταν δυσανάλογη του πραγματικού κινδύνου για όσους απλά κολυμπούσαν στις ελληνικές θάλασσες.
Τι είναι ο λαγοκέφαλος: Ο τροπικός «εισβολέας» της Μεσογείου
Αν και ο φόβος για επιθέσεις αποδείχθηκε υπερβολικός, ο λαγοκέφαλος παραμένει ένα από τα πιο σοβαρά περιβαλλοντικά και αλιευτικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Μεσόγειος τα τελευταία χρόνια.
Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus) είναι ένα λεσσεψιανό μετανάστης. Πρόκειται για είδη που πέρασαν στη Μεσόγειο Θάλασσα από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Η αύξηση της θερμοκρασίας των υδάτων λόγω της κλιματικής αλλαγής δημιούργησε ιδανικές συνθήκες για την εξάπλωση και την αναπαραγωγή του στην Ανατολική Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένου του Αιγαίου και του Ιονίου.
Ο λαγοκέφαλος πήρε το όνομά του από το σχήμα του κεφαλιού του και τα χαρακτηριστικά δόντια του:
Διαθέτει τέσσερα πολύ ισχυρά, κοπτικά δόντια (δύο στην πάνω και δύο στη κάτω σιαγόνα) που μοιάζουν με αυτά των τρωκτικών ή των λαγών. Το σώμα του είναι ασημί στα πλαϊνά, με σκουρόχρωμη (γκρι-πράσινη) ράχη που φέρει μαύρες βούλες. Έχει την ικανότητα να φουσκώνει την κοιλιά του όταν απειλείται, γεμίζοντάς την με νερό ή αέρα.
Ο πραγματικός κίνδυνος: Η τοξίνη τετροδοτοξίνη
Ο μεγαλύτερος και πιο ουσιαστικός κίνδυνος που σχετίζεται με τον λαγοκέφαλο δεν είναι το δάγκωμα, αλλά η βρώση του.
Το ψάρι αυτό περιέχει στα σπλάχνα του (κυρίως στο συκώτι, τις ωοθήκες και το δέρμα) μια εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη, την τετροδοτοξίνη (TTX).
Τι πρέπει να γνωρίζουμε για την τετροδοτοξίνη
Δεν καταστρέφεται με το μαγείρεμα: Ούτε το ψήσιμο, ούτε το βράσιμο, ούτε η κατάψυξη μπορούν να εξουδετερώσουν την τοξίνη. Είναι θανατηφόρα: Η τετροδοτοξίνη προκαλεί παράλυση του νευρικού συστήματος και των μυών, συμπεριλαμβανομένων των αναπνευστικών μυών, οδηγώντας σε ασφυξία. Αστηστη απαγόρευση: Η αλιεία, η εμπορία και η κατανάλωση του λαγοκέφαλου απαγορεύονται αυστηρά από την ελληνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Γι' αυτόν τον λόγο, οι εκστρατείες ενημέρωσης εστιάζουν κυρίως στους ερασιτέχνες αλιείς. Ένας ερασιτέχνης ψαράς που δεν γνωρίζει το είδος μπορεί κατά λάθος να καταναλώσει ένα τέτοιο ψάρι, θέτοντας τη ζωή του σε άμεσο κίνδυνο.
Γιατί ο λαγοκέφαλος δεν «επιτίθεται» στους ανθρώπους
Η εικόνα του λαγοκέφαλου ως «επιθετικού θηρευτή» που κυνηγάει λουόμενους είναι επιστημονικά λανθασμένη.
Ο λαγοκέφαλος είναι ένα ψάρι που τρέφεται κυρίως με μαλάκια (χταπόδια, σουπιές) και άλλα ψάρια. Τα ισχυρά του δόντια είναι φτιαγμένα για να σπάνε σκληρά όστρακα και καβούρια, καθώς και να κόβουν τα πετονιές και τα δίχτυα των ψαράδων, κάτι που προκαλεί τεράστια οικονομική ζημιά στους επαγγελματίες αλιείς.
Όπως όλα τα θαλάσσια είδη, ο λαγοκέφαλος δεν βλέπει τον άνθρωπο ως τροφή. Τυχόν πλησίασμα στα ρηχά γίνεται συνήθως για αναζήτηση τροφής και όχι για να επιτεθεί. Δάγκωμα μπορεί να υπάρξει μόνο αν το ψάρι εγκλωβιστεί ή αν κάποιος προσπαθήσει να το πιάσει με γυμνά χέρια ενώ είναι ζωντανό.
Η καταστροφή του αλιευτικού κεφαλαίου
Αν υπάρχει ένα πεδίο στο οποίο ο λαγοκέφαλος προκαλεί ανυπολόγιστη ζημιά, αυτό είναι η παράκτια αλιεία.
Οι επαγγελματίες ψαράδες σε ολόκληρη τη χώρα, και ιδιαίτερα στη Νότια Ελλάδα και το Ανατολικό Αιγαίο, βρίσκονται σε απόγνωση. Και αυτό γιατί οι λαγοκέφαλοι καταστρέφουν τα δίχτυα και τα παραγάδια με τα κοφτερά τους δόντια, τρώνε τα αλιεύματα που έχουν πιαστεί στα εργαλεία των ψαράδων και ανταγωνίζονται τα ντόπια είδη ψαριών, διαταράσσοντας την ισορροπία του θαλάσσιου οικοσυστήματος.
Παρόλο που τα σενάρια κινδύνου για τους λουόμενους δεν επιβεβαιώθηκαν με το πέρας του καλοκαιριού, ο λαγοκέφαλος είναι εδώ και αποτελεί περιβαλλοντική πρόκληση. Αυτό που είναι χρήσιμο να κρατήσουμε είναι ότι για τους λουόμενους δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας, καθώς οι πιθανότητες να να δεχτεί κάποιος επίθεση από λαγοκέφαλο ενώ κολυμπά είναι πρακτικά μηδαμινές, ωστόσο οι ψαράδες πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί κατά την αλίευση και να μην αγγίζουν το ψάρι με γυμνά χέρια αν πιαστεί στο αγκίστρι και -κυρίως- να μην το καταναλώσουν ποτέ.
Δείτε εδώ τον διαδραστικό χάρτη των εμφανίσεων του λαγοκέφαλου και παρακολουθήστε αναλυτικά την πορεία του τοξικού αυτού είδους στην Ανατολική Μεσόγειο.
