Πολική δίνη: Αποδυναμώνεται τον Νοέμβριο – Πώς μπορεί να επηρεαστεί ο καιρός στην Ελλάδα
Πού διαφωνούν τα GFS, GEFS, ECMWF και AIFS
Snapshot
- Τον Νοέμβριο προβλέπεται σημαντική εξασθένηση των δυτικών ανέμων στην πολική στρατόσφαιρα, με πιθανή προσωρινή αντιστροφή της φοράς τους μεταξύ 8-11 Νοεμβρίου.
- Η εξασθένηση της πολικής δίνης στα ανώτερα επίπεδα δεν σημαίνει αυτόματα επιβεβαίωση μεγάλης στρατοσφαιρικής θέρμανσης ή άμεσες καιρικές μεταβολές στην επιφάνεια.
- Η επίδραση στην Ελλάδα εξαρτάται από τη μετάδοση της διαταραχής στα χαμηλότερα ατμοσφαιρικά στρώματα και τη διάταξη των βαρομετρικών συστημάτων στη Μεσόγειο.
- Ενδεχόμενη αποδιοργάνωση της πολικής δίνης θα μπορούσε να προκαλέσει περισσότερα βαρομετρικά χαμηλά, ψυχρές εισβολές και χιονοπτώσεις στην Ελλάδα από τα μέσα Νοεμβρίου και μετά.
- Οι επόμενες προγνώσεις των μοντέλων GFS, GEFS και ECMWF είναι κρίσιμες για την επιβεβαίωση της διάρκειας και της έκτασης της διαταραχής της πολικής δίνης και των επιπτώσεών της.
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σήμα για την εξέλιξη της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας κατά το πρώτο μισό του Νοεμβρίου καταγράφουν τα τελευταία προγνωστικά μοντέλα, καθώς οι δυτικοί άνεμοι στην πολική στρατόσφαιρα αναμένεται να εξασθενήσουν σημαντικά. Η εξέλιξη αυτή έρχεται μετά την ενίσχυση που παρατηρήθηκε τον Οκτώβριο και επαναφέρει στο προσκήνιο την πιθανότητα διαταραχής της πολικής δίνης, ενός από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν τη χειμερινή ατμοσφαιρική κυκλοφορία στο βόρειο ημισφαίριο.
Η σύγκλιση των προγνωστικών στοιχείων εντοπίζεται κυρίως στα 10 hPa και στις 60 μοίρες βόρειου γεωγραφικού πλάτους, δηλαδή σε ένα ατμοσφαιρικό επίπεδο που χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση της πολικής δίνης και τον εντοπισμό πιθανής μεγάλης αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης. Ορισμένα σενάρια φέρνουν τη μέση ζωνική ταχύτητα του ανέμου κοντά στο μηδέν, ενώ για ένα σύντομο διάστημα, περίπου από τις 8 έως τις 11 Νοεμβρίου, προβλέπουν ακόμη και αντιστροφή της φοράς του.
Το σημαντικότερο εύρημα σε αυτή τη φάση δεν είναι ότι έχει επιβεβαιωθεί μια πραγματική αντιστροφή των ανέμων, αλλά ότι πολλά προγνωστικά μοντέλα συγκλίνουν στην εκτίμηση για σημαντική επιβράδυνση της κυκλοφορίας. Τα GFS, GEFS, ECMWF και AIFS περιγράφουν αξιοσημείωτη εξασθένηση της κυκλοφορίας στα ανώτερα επίπεδα της ατμόσφαιρας. Οι διαφορές μεταξύ τους γίνονται περισσότερο εμφανείς όταν επιχειρείται να εκτιμηθεί η διάρκεια της διαταραχής και η πορεία της επακόλουθης ανάκαμψης
.
Τι δείχνουν οι χάρτες των ζωνικών ανέμων
Οι χάρτες αποτυπώνουν την εξέλιξη της ζωνικής συνιστώσας του μέσου ανέμου, δηλαδή της κυκλοφορίας που κινείται από τα δυτικά προς τα ανατολικά, στις 60 μοίρες βόρειου γεωγραφικού πλάτους και σε τρία επίπεδα πίεσης: 10, 30 και 50 hPa.
Στην ατμόσφαιρα, όσο χαμηλότερη είναι η πίεση τόσο μεγαλύτερο είναι το υψόμετρο. Επομένως, η καμπύλη στα 10 hPa περιγράφει το υψηλότερο επίπεδο από αυτά που παρουσιάζονται, ενώ οι καμπύλες στα 30 και 50 hPa επιτρέπουν να διαπιστωθεί εάν η επιβράδυνση επεκτείνεται σταδιακά και χαμηλότερα επίπεδα της στρατόσφαιρας.
Στο ιστορικό τμήμα των γραφημάτων, μέχρι το τέλος Οκτωβρίου, οι άνεμοι άρχισαν να ενισχύονται ξανά, μετά τις χαμηλότερες τιμές του Αυγούστου και του Σεπτεμβρίου. Η ενίσχυση ήταν ιδιαίτερα αισθητή στα 10 hPa, όπου καταγράφηκαν σημαντικά υψηλότερες τιμές σε σύγκριση με τα 30 και τα 50 hPa.
Οι επόμενες προγνωστικές εκτιμήσεις, ωστόσο, δείχνουν μια γρήγορη υποχώρηση. Η μπλε καμπύλη, που αντιστοιχεί στα 10 hPa, κατευθύνεται προς το μηδέν και σε ορισμένες προσομοιώσεις περνά προσωρινά κάτω από αυτό. Αντίθετα, οι κόκκινες και πράσινες καμπύλες, που αντιστοιχούν στα 30 και 50 hPa αντίστοιχα, εξασθενούν αλλά παραμένουν κυρίως σε θετικές τιμές, γεγονός που σημαίνει ότι εξακολουθούν να επικρατούν δυτικοί άνεμοι.
Η διαφορά ανάμεσα στα ατμοσφαιρικά επίπεδα έχει ιδιαίτερη σημασία για την ερμηνεία της εξέλιξης. Μια απότομη επιβράδυνση στην ανώτερη στρατόσφαιρα μπορεί να αποτελεί την πρώτη ένδειξη διαταραχής της πολικής δίνης. Για να διαπιστωθεί, όμως, εάν πρόκειται για βαθύτερη διαταραχή, πρέπει να εξεταστεί η αντίδραση των χαμηλότερων επιπέδων και κατά πόσο η ανωμαλία μπορεί να μεταδοθεί προς τα κάτω.
Συνεπώς, δεν αρκεί να παρατηρήσουμε το σημείο στο οποίο μια καμπύλη μηδενίζεται. Σημασία έχουν επίσης η διάρκεια ενδεχόμενης αντιστροφής, η συμφωνία μεταξύ των διαφορετικών ατμοσφαιρικών επιπέδων και η εξέλιξη της θερμοκρασίας και της συνολικής δομής της πολικής δίνης.
Η πιθανή αντιστροφή των ανέμων δεν σημαίνει ότι έχει επιβεβαιωθεί το φαινόμενο
Ένα από τα ευρύτερα χρησιμοποιούμενα κριτήρια για την αναγνώριση μιας μεγάλης αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης είναι η αντιστροφή των μέσων ζωνικών ανέμων από δυτικούς σε ανατολικούς στα 10 hPa και στις 60 μοίρες βόρειου γεωγραφικού πλάτους, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά που προβλέπει ο σχετικός επιστημονικός ορισμός.
Το μηδενικό όριο στους χάρτες αποτελεί, επομένως, σημαντικό σημείο αναφοράς. Ωστόσο, μια πρόγνωση που πλησιάζει ή ξεπερνά αυτό το όριο για λίγες ημέρες δεν αρκεί από μόνη της για να θεωρηθεί ότι το φαινόμενο έχει ήδη εκδηλωθεί. Απαιτείται επιβεβαίωση από τις πραγματικές μετρήσεις και εξέταση των συνολικών ατμοσφαιρικών συνθηκών, συμπεριλαμβανομένων των θερμοκρασιακών μεταβολών.
Επιπλέον, οι καμπύλες των γραφημάτων αποτυπώνουν μια προγνωστική εξέλιξη και όχι μια βεβαιότητα για τον καιρό στην Ιταλία ή σε οποιαδήποτε άλλη περιοχή. Οι εκτιμήσεις μπορεί να μεταβληθούν καθώς ενσωματώνονται νέες παρατηρήσεις και ανανεώνονται οι αρχικές συνθήκες των μοντέλων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν επιχειρείται να εκτιμηθεί εάν η διαταραχή θα παραμείνει σύντομη και περιορισμένη στα ανώτερα επίπεδα ή εάν θα έχει διάρκεια και θα επηρεάσει μεγαλύτερο τμήμα της στρατόσφαιρας.
Πού διαφωνούν τα GFS, GEFS, ECMWF και AIFS
Η σύγκριση των προγνωστικών μοντέλων δείχνει ότι η αρχική φάση της εξασθένησης περιγράφεται με αρκετά μεγάλη συνέπεια. Ωστόσο, η επακόλουθη ανάκαμψη δεν παρουσιάζεται με τον ίδιο τρόπο από όλα τα συστήματα.
Το GFS εμφανίζεται πιο επιφυλακτικό και διατηρεί τους ανέμους σε χαμηλά επίπεδα ή κοντά στο μηδέν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αντίθετα, τα GEFS και AIFS υποδεικνύουν πιο αισθητή ανάκαμψη μέχρι τα μέσα Νοεμβρίου. Το ECMWF βρίσκεται σε ενδιάμεση θέση, προβλέποντας μια περίοδο σημαντικής εξασθένησης και στη συνέχεια σταδιακή αποκατάσταση των τιμών.
Οι διαφορές αυτές έχουν σημασία, καθώς η διάρκεια της επιβράδυνσης μπορεί να αλλάξει τη συνολική εκτίμηση για την εξέλιξη του φαινομένου. Μια γρήγορη εξασθένηση που ακολουθείται από ισχυρή ανάκαμψη θα μπορούσε να υποδηλώνει μια προσωρινή διαταραχή. Αντίθετα, εάν η κυκλοφορία παραμείνει πολύ εξασθενημένη για αρκετές ημέρες και εμφανίσει αντίστοιχα χαρακτηριστικά και στα 30 και 50 hPa, τότε θα υπάρχουν περισσότερες ενδείξεις για μια ευρύτερη αποδιοργάνωση της πολικής δίνης.
Προς το παρόν, οι χάρτες αναδεικνύουν με μεγαλύτερη σαφήνεια την έναρξη της επιβράδυνσης και όχι την πλήρη εξέλιξή της. Για αυτόν τον λόγο, η πρόγνωση της φάσης ανάκαμψης παραμένει ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που θα πρέπει να παρακολουθούνται στις επόμενες ανανεώσεις των μοντέλων.
Η καθοδική μεταφορά της διαταραχής είναι το κρίσιμο στοιχείο
Η επιβράδυνση της πολικής δίνης στη στρατόσφαιρα δεν προκαλεί αυτομάτως άμεση μεταβολή στην τροπόσφαιρα, δηλαδή στο χαμηλότερο ατμοσφαιρικό στρώμα όπου αναπτύσσονται τα περισσότερα καιρικά φαινόμενα που επηρεάζουν την επιφάνεια της Γης.
Για να αποκτήσει η διαταραχή πιο ουσιαστική και παρατεταμένη επίδραση στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία, πρέπει να εξεταστεί εάν και με ποιον τρόπο οι ανωμαλίες των ανέμων και των πιέσεων θα μεταφερθούν σταδιακά προς χαμηλότερα επίπεδα. Οι επιστημονικές μελέτες περιγράφουν χρόνους μεταφοράς που μπορεί να κυμαίνονται από μερικές ημέρες έως αρκετές εβδομάδες, ενώ η αντίδραση της ατμόσφαιρας δεν είναι ίδια σε κάθε περίπτωση.
Στην τρέχουσα εξέλιξη, το γεγονός ότι οι προβλεπόμενοι άνεμοι στα 30 και 50 hPa εξασθενούν αλλά παραμένουν κυρίως δυτικοί δείχνει ότι η καθοδική μεταφορά της διαταραχής δεν αποτελεί ακόμη το πιο ισχυρό στοιχείο της πρόγνωσης.
Το βασικό ερώτημα στις επόμενες ανανεώσεις των μοντέλων είναι εάν η εντονότερη αρχική εξασθένηση στα 10 hPa θα επεκταθεί και στα χαμηλότερα επίπεδα, εάν θα παραμείνει περιορισμένη στα ανώτερα ύψη ή εάν θα ακολουθηθεί από γρήγορη ανάκαμψη της κυκλοφορίας.
Πώς μπορεί να επηρεαστεί ο καιρός στην Ελλάδα
Το ενδιαφέρον για την Ελλάδα είναι μεγάλο, καθώς μια ενδεχόμενη σημαντική διαταραχή της πολικής δίνης θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να επηρεάσει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία και στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου.
Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η εξασθένηση της πολικής δίνης θα φέρει αυτομάτως ψυχρή εισβολή, χιόνια ή κατακόρυφη πτώση της θερμοκρασίας στη χώρα μας. Η Ελλάδα βρίσκεται στη νοτιοανατολική Ευρώπη και η επίδραση τέτοιων διαταραχών εξαρτάται από τη θέση των βαρομετρικών συστημάτων, την πορεία του αεροχειμάρρου και τη διάταξη των υψηλών και χαμηλών πιέσεων πάνω από την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Εφόσον η διαταραχή της στρατόσφαιρας μεταφερθεί προς τα χαμηλότερα ατμοσφαιρικά επίπεδα και διαμορφώσει ευνοϊκές συνθήκες, θα μπορούσε να αυξηθεί η πιθανότητα για:
Μεγαλύτερη κινητικότητα βαρομετρικών χαμηλών στη Μεσόγειο, με περισσότερα επεισόδια βροχοπτώσεων και καταιγίδων.
Ενίσχυση των ψυχρών εισβολών από τα βόρεια ή τα βορειοανατολικά Βαλκάνια, εφόσον διαμορφωθεί κατάλληλη διάταξη των βαρομετρικών συστημάτων.
Περισσότερες πιθανότητες για χιονοπτώσεις στα ορεινά και, υπό ευνοϊκότερες συνθήκες, σε χαμηλότερα υψόμετρα της βόρειας και κεντρικής Ελλάδας.
Παρατεταμένες περιόδους κακοκαιρίας, εάν η ατμοσφαιρική κυκλοφορία ευνοήσει την παραμονή βαρομετρικών χαμηλών στην κεντρική και ανατολική Μεσόγειο.
Από την άλλη πλευρά, μια διαφορετική διάταξη των συστημάτων θα μπορούσε να διατηρήσει τη χώρα σε πιο ήπιες και σχετικά θερμές αέριες μάζες, ακόμη και αν η πολική δίνη παρουσιάσει σημαντική αποδιοργάνωση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο χρόνος εκδήλωσης πιθανών επιπτώσεων. Εάν η στρατοσφαιρική διαταραχή επιβεβαιωθεί στις αρχές Νοεμβρίου και καταφέρει να επηρεάσει την τροπόσφαιρα, οι πιο ουσιαστικές αλλαγές στην ευρωπαϊκή κυκλοφορία θα μπορούσαν να εμφανιστούν προς το δεύτερο μισό του μήνα ή ακόμη και στις αρχές Δεκεμβρίου. Πρόκειται, όμως, για ενδεχόμενο και όχι για συγκεκριμένη πρόγνωση καιρού για την Ελλάδα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο της προσοχής των προγνωστικών μοντέλων για τα βροχομετρικά επεισόδια των πρώτων ημερών του Νοεμβρίου. Οι τρέχουσες βροχές και καταιγίδες στη χώρα συνδέονται με τη μεσογειακή ατμοσφαιρική κυκλοφορία και τα βαρομετρικά συστήματα που κινούνται προς την περιοχή μας, δεν αποτελούν άμεση συνέπεια της επικείμενης στρατοσφαιρικής διαταραχής.
Τι πρέπει να παρακολουθήσουμε τις επόμενες ημέρες
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η πολική δίνη ενδέχεται να παρουσιάσει μια ασυνήθιστα πρώιμη και σημαντική εξασθένηση για την εποχή. Το ενδεχόμενο αντιστροφής των δυτικών ανέμων στις αρχές Νοεμβρίου αποτελεί ένα ιδιαίτερα αξιοσημείωτο προγνωστικό στοιχείο, το οποίο χρειάζεται επιβεβαίωση από τις επόμενες αναλύσεις.
Για την Ελλάδα, το ενδιαφέρον θα επικεντρωθεί κυρίως στην εξέλιξη της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας από τα μέσα προς τα τέλη Νοεμβρίου. Εάν η διαταραχή μεταφερθεί προς την τροπόσφαιρα, θα μπορούσε να δημιουργήσει προϋποθέσεις για πιο χειμερινές συνθήκες, ψυχρές εισβολές και αυξημένη συχνότητα κακοκαιριών στη Μεσόγειο.
Δεν υπάρχουν, ωστόσο, αυτή τη στιγμή επαρκή στοιχεία για να γίνει λόγος για επερχόμενο χιονιά στην Ελλάδα. Τα τρία βασικά στοιχεία που θα καθορίσουν την εξέλιξη είναι η διάρκεια της εξασθένησης, η ένταση της επακόλουθης ανάκαμψης και κυρίως το κατά πόσο η διαταραχή θα επηρεάσει τα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας.
Οι επόμενες ανανεώσεις των GFS, GEFS και ECMWF θα έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα δείξουν εάν βρισκόμαστε μπροστά σε μια προσωρινή διαταραχή ή στην έναρξη μιας ευρύτερης αποδιοργάνωσης της πολικής δίνης, με πιθανές επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή και τη μεσογειακή κυκλοφορία κατά την έναρξη του χειμώνα.
