«Η ανησυχία δεν λύνει τίποτα» - Πέντε μαθήματα μακροζωίας από τους γηραιότερους ανθρώπους στον κόσμο

Το «μυστικό» της μακροζωίας φαίνεται να το αναζητούν όλοι - από επιστήμονες και βιολόγους μέχρι δημιουργούς στα social media και life coaches. Το ντοκιμαντέρ The Oldest Person in the World του Σαμ Γκριν, που έκανε πρεμιέρα στο Sundance 2026, επιλέγει συνειδητά να κινηθεί σε άλλη κατεύθυνση.

Με μια κάμερα στο χέρι, ο σκηνοθέτης κατέγραψε στιγμές που δεν έμοιαζαν με κινηματογραφικό γεγονός: λόγους, χειροκροτήματα, μικρές καθημερινές κινήσεις που αποκάλυπταν την αλήθεια της ζωής στο πέρασμα του χρόνου.

Αντί να υπόσχεται τρόπους για να «ξεγελάσουμε» τον χρόνο, στρέφει το βλέμμα στον ίδιο τον άνθρωπο και στις ζωές όσων έφτασαν στα άκρα της ηλικίας. Μέσα από προσωπικές ιστορίες, απλές στιγμές και σιωπές, η ταινία δεν προσφέρει συνταγές αθανασίας, αλλά καταλήγει σε πέντε απλά - και απροσδόκητα - μαθήματα για το πώς και κυρίως, γιατί ζούμε.

Οι «σωστές» επιλογές δεν εγγυώνται τα πάντα

Η πιο συχνή ερώτηση προς κάθε γηραιότερο άνθρωπο στον κόσμο είναι μία: «Ποιο είναι το μυστικό σου;». Η απάντηση, όμως, σπάνια έχει να κάνει με αυστηρές δίαιτες ή τέλεια πειθαρχία.

Η Ζαν Καλμάν, η γηραιότερη επιβεβαιωμένα γυναίκα στην ιστορία, έπινε κρασί καθημερινά και κάπνιζε μέχρι τα 117 της χρόνια. Μία άλλη γυναίκα, η Σουζάνα λάτρευε το μπέικον. Η Ιταλίδα Έμμα Μοράνο έτρωγε τρία ωμά αυγά την ημέρα.

«Όλα αυτά πιθανότατα έχουν μικρότερη σημασία απ' όσο νομίζουμε», λέει ο Γκριν. Παρ' όλα αυτά, προσθέτει: «Νομίζω ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που έζησαν τόσο πολύ έκαναν μια ζωή με μέτρο. Στοιχηματίζω ότι η Ζαν Καλμάν δεν κάπνιζε ένα πακέτο την ημέρα - μάλλον κάπνιζε δύο τσιγάρα τη μέρα».

Ένας κορυφαίος γεροντολόγος τού είπε πως δεν υπάρχει κάποιο μυστικό: «Το μόνο μυστικό είναι να διαλέξεις σωστά τους γονείς και τους παππούδες σου», σημειώνοντας ξεκάθαρα στον ρόλο της κληρονομικότητας.

Βοηθά να είσαι γυναίκα - και ίσως να αποφεύγεις τους συζύγους

Ένα στοιχείο που γίνεται αμέσως εμφανές στην ταινία είναι ότι όλοι οι γηραιότεροι άνθρωποι στον κόσμο είναι γυναίκες. Όπως εξηγεί γεροντολόγος στον Γκριν, κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα τον λόγο, αν και μία πιθανή εξήγηση είναι ότι οι γυναίκες έχουν μικρότερο σωματικό μέγεθος. Ο ίδιος ο σκηνοθέτης παρατηρεί ότι, ως άνδρας, δεν θα μπορούσε ποτέ να φτάσει σε αυτό το ρεκόρ, καθώς το μέσο προσδόκιμο ζωής των ανδρών στις ΗΠΑ είναι τα 76 έτη.

Ωστόσο, δεν αρκεί μόνο να είναι κανείς γυναίκα. Πολλές από τις πρωταγωνίστριες της ταινίας δεν παντρεύτηκαν ποτέ. Η Έμμα Μοράνο, για παράδειγμα, εξαναγκάστηκε να παντρευτεί έναν γείτονα που την κακοποιούσε, απέκτησε ένα παιδί που πέθανε βρέφος και στη συνέχεια απομάκρυνε τον κακοποιητικό σύζυγο από τη ζωή της. Δύο από τις γυναίκες που εμφανίζονται στο φιλμ είναι μοναχές.

Όταν ο Γκριν ρώτησε την ανιψιά της Σουζάνα Μούσατ Τζόουνς - η οποία έζησε έως τα 116 της χρόνια - ποιο ήταν το «μυστικό» της μακροζωίας της, εκείνη απάντησε με χιούμορ: «Η δεσποινίς Σούζι δεν είχε τα δύο πράγματα που σε σκοτώνουν: σύζυγο και παιδιά».

Η κοινότητα μετρά περισσότερο απ' όλα

Η δεσποινίδα Σούζι μπορεί να μην απέκτησε ποτέ παιδιά, όμως περιβαλλόταν από μια μεγάλη και δεμένη οικογένεια, που τη φρόντιζε καθημερινά. Σύμφωνα με τον Σαμ Γκριν, το να είσαι μοναχή αποτελεί ίσως το «ιδανικό» σενάριο για να φτάσει κανείς σε πολύ μεγάλη ηλικία. «Είναι παντρεμένες με τον Θεό και έχουν γύρω τους μια ολόκληρη κοινότητα. Οι μοναχές βρίσκονται κάπως στο ιδανικό σημείο ισορροπίας», λέει χαρακτηριστικά.

«Δεν υπάρχει ταξική προκατάληψη»

Η σημασία της κοινότητας φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο, ενώ, όπως σημειώνει ο Σαμ Γκριν, η μακροζωία δεν γνωρίζει σύνορα ή κοινωνικές διακρίσεις. Στο ντοκιμαντέρ του, ο σκηνοθέτης ταξιδεύει από την Ιταλία και τη Γαλλία μέχρι την Τζαμάικα και την Ιαπωνία, καταγράφοντας ανθρώπους από διαφορετικά κοινωνικά και οικονομικά περιβάλλοντα.

«Δεν υπάρχει ταξική προκατάληψη. Πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους ήταν φτωχοί», αναφέρει χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι στη μακροζωία φαίνεται να επικρατεί μια ιδιότυπη ισότητα.

Η καταγραφή του γηραιότερου ανθρώπου στον κόσμο ευνοεί κυρίως τη Δύση, καθώς απαιτεί επίσημα έγγραφα που δεν ήταν διαθέσιμα σε πολλές χώρες στο παρελθόν. Έτσι, για πρώτη φορά μόλις το 2025 καταγράφηκε γηραιότερος άνθρωπος από τη Νότια Αμερική - η μοναχή Ινά Κανναμπάρο Λούκας από τη Βραζιλία, η οποία έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 116 ετών.

Όπως επισημαίνει ο Γκριν, το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι πότε θα καταγραφεί επίσημα ο γηραιότερος άνθρωπος στον κόσμο με καταγωγή από την Αφρική.

Θετική στάση και πνευματική εγρήγορση

Κανένας από τους υπεραιωνόβιους που συνάντησε ο Σαμ Γκριν δεν έμοιαζε να βαραίνεται από την ηλικία του. Όπως παρατηρεί, ίσως απλώς να είχαν αφήσει πίσω τους την εσωτερική φθορά που συχνά συνοδεύει το πέρασμα του χρόνου.

Όταν τους ρωτούσε για απωθημένα, φιλοδοξίες ή μεγάλες υπαρξιακές αγωνίες, συνειδητοποίησε ότι αυτά ήταν ερωτήματα που απασχολούσαν τον ίδιο - όχι εκείνους. «Εγώ ρωτούσα για τον θάνατο και την πίστη», λέει, «κι εκείνοι ήθελαν απλώς να σκέφτονται λουλούδια και όμορφες αναμνήσεις».

Άλλοι υπεραιωνόβιοι μιλούσαν την ίδια γλώσσα με διαφορετικούς τρόπους. Η Μαρία Μπρανιάς στην Ισπανία παρέμεινε πνευματικά ενεργή μέχρι το τέλος, ενώ η Κάνε Τανακά στην Ιαπωνία, στα 119 της χρόνια, έκανε καθημερινά μαθηματικές ασκήσεις και αντιμετώπιζε τη ζωή με ελαφρότητα. «Μην μένεις στα αρνητικά. Η μετάνοια δεν βοηθά και η ανησυχία δεν λύνει τίποτα, απλώς ζω χαρούμενα», είπε.

Για τον Γκριν, το κοινό νήμα όλων αυτών των ζωών ήταν ξεκάθαρο: θετική στάση, πνευματική εγρήγορση και αποδοχή της ζωής όπως είναι. «Μπορεί να ακούγεται απλό», λέει, «αλλά σε κάνει να θυμάσαι ότι, με όλα τα καλά και τα άσχημα, το να ζεις είναι από μόνο του ένα μικρό θαύμα».

Διαβάστε επίσης