Explainer: Γιατί ενδεχόμενα αντίποινα του Ιράν μπορεί να ρισκάρουν έναν πόλεμο στη Μέση Ανατολή

Στρατιωτικές ασκήσεις, αμερικανικά αεροπλανοφόρα στη Μεσόγειο και αεροσκάφη που ανιχνεύουν πυρηνικά στη Βρετανία. Την τελευταία εβδομάδα εντείνεται η προετοιμασία των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων για ένα πιθανό χτύπημα κατά του Ιράν εάν το επιλέξει ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ.

Το καθεστώς των μουλάδων στο Ιράν βρίσκεται σε μία μέγγενη ανάμεσα σε ένα μεγάλο κύμα διαδηλώσεων που πυροδοτείται από την οικονομική ανέχεια και τον πληθωρισμό και έναν Αμερικανό πρόεδρο, ο οποίος απειλεί, πιέζει αλλά δεν ξεκαθαρίζει τις προθέσεις του για το Ιράν.

Αυτό έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία τόσο στην Τεχεράνη όσο και σε ολόκληρη την περιοχή καθώς μία στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ ρισκάρει να σπρώξει την Μέση Ανατολή σε μία ένοπλη σύρραξη με αβέβαιο αποτέλεσμα.

Το βασικό ερώτημα τώρα είναι ποια θα μπορούσαν να είναι τα ενδεχόμενα αντίποινα της Τεχεράνης σε μία ενδεχόμενη αμερικανική επίθεση.

Η ιρανική στρατηγική

Τα τελευταία χρόνια το ιρανικό καθεστώς πάντα επιχειρεί να δώσει την δική του απάντηση στον δικό του χρόνο και γι’ αυτό αρκετές φορές καθυστερεί να αντεπιτεθεί. Αρκετές φορές μάλιστα τα αντίποινα ήταν περιορισμένα προκειμένου η Τεχεράνη να μην ρισκάρει να συρθεί σε μία πολεμική σύγκρουση αλλά να διασώσει το γόητρο του καθεστώτος.

Για παράδειγμα μετά τις αμερικανικές επιθέσεις εναντίον ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων Ιούνιο του 2025, το Ιράν απάντησε με πυραυλική επίθεση εναντίον της αμερικανικής αεροπορικής βάσης Αλ Ουντεΐντ στο Κατάρ την αμέσως επόμενη ημέρα.
Τότε ο πρόεδρος Τραμπ είχε αποκαλύψει ότι το Ιράν προειδοποίησε εκ των προτέρων για την επίθεση και επέτρεψε στην αεροπορική άμυνα των ΗΠΑ να αναχαιτίσει τους περισσότερους πυραύλους.

Ένα παρόμοιο μοτίβο εμφανίστηκε τον Ιανουάριο του 2020, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ στην αμερικανική προεδρία. Μετά τη δολοφονία του διοικητή της επίλεκτης Δύναμης Κουντς του Ιράν, Κασέμ Σολεϊμανί κοντά στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης στις 3 Ιανουαρίου, το Ιράν αντέδρασε πέντε ημέρες αργότερα εκτοξεύοντας πυραύλους κατά της αμερικανικής αεροπορικής βάσης Αλ Άσαντ στο Ιράκ.

Και σε αυτή την επίθεση το Ιράν έδωσε προειδοποίηση πριν το χτύπημα. Κανείς δεν τραυματίστηκε και το επεισόδιο ενίσχυσε την αντίληψη ότι η Τεχεράνη επεδίωκε να διαχειριστεί και να περιορίσει την κλιμάκωση.

Γιατί η παρούσα συγκυρία είναι διαφορετική

Μετά τον πόλεμο των 12 ημερών το καθεστώς του Ιράν είδε τον άξονα με τις σιιτικές πολιτοφυλακές και οργανώσεις του στην Μέση Ανατολή να καταρρέει. Αυτό επιτεύχθηκε κυρίως με την δολοφονία του αρχηγού της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, του Χασάν Νασράλα και την αποδυνάμωση της σιιτικής οργάνωσης.

Τώρα οι μουλάδες της Τεχεράνης λαμβάνουν πολύ σοβαρά υπόψη τους και την εσωτερική αναταραχή. Οι διαμαρτυρίες που ξέσπασαν στα τέλη Δεκεμβρίου και στις αρχές Ιανουαρίου αντιμετωπίστηκαν με μεγάλη βία. Αν και οι συγκρούσεις έχουν σταματήσει ο βασικός λόγος που οδήγησε τόσους Ιρανούς στους δρόμους παραμένει. Η ιρανική οικονομία αντιμετωπίζει πολύ σοβαρά προβλήματα και η άνοδος των τιμών φέρνει απελπισία στους Ιρανούς. Το χάσμα μεταξύ μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας και του κυβερνώντος συστήματος σπάνια δείχνει να είναι τόσο μεγάλο.

Στις 8 και 9 Ιανουαρίου, οι δυνάμεις ασφαλείας φέρεται να έχασαν τον έλεγχο τμημάτων σε αρκετές μεγάλες πόλεις προτού επανακτήσουν την εξουσία με τη χρήση ακραίας βίας.

Αυτή η σύντομη απώλεια ελέγχου φαίνεται ότι έχει κλονίσει το καθεστώς, το οποίο γνωρίζει ότι η σημερινή ηρεμία επιβλήθηκε και δεν είναι αποτέλεσμα συμβιβασμού. Με άλλα λόγια γνωρίζει ότι η κατάσταση να παραμένει εκρηκτική.

Σκληρή ρητορική

Αυτός είναι και ο λόγος που το Ιράν αντιλαμβάνεται την κρισιμότητα της κατάστασης και επενδύει σε μία στρατηγική με δύο άξονες. Δηλώνει ότι θα απαντήσει με σκληρά αντίποινα σε οποιαδήποτε επίθεση αλλά αφήνει ανοιχτό το παράθυρο του διαλόγου για το πυρηνικό πρόγραμμά του.

Εάν ένα ενδεχόμενο αμερικανικό χτύπημα είναι συμβολικό κατά κάποιον στόχων του καθεστώτος ενέχει τον κίνδυνο νέας καταστολής και μαζικών συλλήψεων στο εσωτερικό αλλά και σκληρών αντιποίνων στο εξωτερικό.

Ανώτεροι διοικητές τόσο του επίλεκτου σώματος των Φρουρών της Επανάστασης όσο και των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, μαζί με ανώτερους πολιτικούς αξιωματούχους, έχουν προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε επίθεση των ΗΠΑ – ανεξάρτητα από την κλίμακα της – θα αντιμετωπιστεί ως πράξη πολέμου.

Τέτοιες δηλώσεις έχουν αναστατώσει τις γειτονικές χώρες και ιδιαίτερα τα κράτη του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις. Μια γρήγορη στρατιωτική απάντηση του Ιράν θα έθετε αυτές τις χώρες, όπως και το Ισραήλ, σε άμεσο κίνδυνο και θα αύξανε κατακόρυφα τον κίνδυνο ενός περιφερειακού πολέμου.

Επιπλέον το ιρανικό καθεστώς έχει προειδοποιήσει τα κράτη της Μέσης Ανατολής ότι θα πλήξει πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και άλλες κρίσιμες υποδομές τους εάν συμμετέχουν με οποιοδήποτε τρόπο σε μία αμερικανική επίθεση εναντίον του Ιράν.

Ο κίνδυνος να «διαβάσουν» λάθος τον αντίπαλο

Ο Τραμπ γνωρίζει ότι το καθεστώς είναι πιο αδύναμο στρατιωτικά σήμερα από ό,τι ήταν πριν τον πόλεμο του περασμένου καλοκαιριού. Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι ο Τραμπ δεν έχει καμία διάθεση για έναν πόλεμο μεγάλης κλίμακας με άγνωστο ημερομηνία λήξης.

Αυτή η αμοιβαία συνειδητοποίηση μπορεί να προσφέρει κάποια ασφάλεια, αλλά μπορεί επίσης να δημιουργήσει επικίνδυνες παρερμηνείες. Με απλά λόγια μπορεί η κάθε πλευρά να υπερεκτιμήσει την επιρροή της ή να παρερμηνεύσει τις πραγματικές προθέσεις του αντιπάλου της.

Για τον Τραμπ, η εξεύρεση ισορροπίας, όποια και αν είναι αυτή, είναι ζωτικής σημασίας. Χρειάζεται ένα αποτέλεσμα που να μπορεί να παρουσιάσει ως νίκη, χωρίς να οδηγήσει το Ιράν σε έναν νέο κύκλο καταστολής ή μέσα από μία κατάρρευση στο χάος.

Για την Τεχεράνη ο κίνδυνος κρύβεται στο χρονοδιάγραμμα και στην αντίληψη. Το προηγούμενο μοντέλο αντιποίνων του Ιράν, που βασιζόταν σε καθυστερημένη και συμβολική αντίδραση, ενδέχεται να μην είναι πλέον επαρκές στη παρούσα συγκυρία.

Εάν οι Ιρανοί ηγέτες ποντάρουν ότι η ταχύτητα αυτή τη φορά είναι απαραίτητη για να επαναβεβαιώσουν την δύναμη τους στο εξωτερικό και τον έλεγχο τους στο εσωτερικό της χώρας, τότε η κατάσταση γίνεται επικίνδυνη.

Μία ταχεία ιρανική αντίδραση θα αύξανε σημαντικά τον κίνδυνο να γίνουν λανθασμένες εκτιμήσεις, να εμπλακούν και άλλες περιφερειακές δυνάμεις και η σύγκρουση να επεκταθεί.

Διαβάστε επίσης