«Χάσαμε τα πάντα»: Θυμός και απόγνωση στη Σικελία έπειτα από κατολίσθηση στην πόλη Νισκέμι

Εδώ και μέρες, οι 25.000 κάτοικοι της πόλης Νισκέμι στη Σικελία ζουν στην άκρη ενός γκρεμού 25 μέτρων. Στις 25 Ιανουαρίου, μετά από τις καταρρακτώδεις βροχές που έφερε ο κυκλώνας Χάρι, μια καταστροφική κατολίσθηση «έσβησε» ολόκληρη την πλαγιά της πόλης, δημιουργώντας ένα χάσμα μήκους 4 χιλιομέτρων. Δρόμοι κατέρρευσαν, αυτοκίνητα καταστράφηκαν και ολόκληρα τμήματα του αστικού ιστού βυθίστηκαν.

Δεκάδες σπίτια «κρέμονται» πάνω από την άκρη του γκρεμού, ενώ οχήματα και τμήματα του οδοστρώματος συνεχίζουν να υποχωρούν, ώρα με την ώρα, υπό την πίεση του ασταθούς εδάφους.

Οι αρχές έχουν εκκενώσει μέχρι στιγμής περισσότερους από 1.600 ανθρώπους. Ολόκληρα τμήματα του ιστορικού κέντρου βρίσκονται σε κίνδυνο, συμπεριλαμβανομένων εκκλησιών του 17ου αιώνα που μπορεί να γλιστρήσουν προς τα κάτω ανά πάσα στιγμή. Σύμφωνα με γεωλόγους και περιβαλλοντολόγους, η κατολίσθηση στο Νισκέμι είναι η τελευταία ένδειξη του πώς η κλιματική αλλαγή αναδιαμορφώνει τη Μεσόγειο.

«Όλα συνέβησαν σε λίγα λεπτά», είπε η 70χρονη Salvatrice Disca, κάτοικος της πόλης. Ζούσε σε ένα από τα σπίτια που βρίσκονται τώρα στην κόκκινη ζώνη που έχουν ορίσει οι αρχές ως επικίνδυνα για κατάρρευση. «Έπεσε το ρεύμα και λίγα λεπτά αργότερα η αστυνομία χτύπησε την πόρτα μας. Μας είπαν να φύγουμε αμέσως, να εγκαταλείψουμε τα πάντα και να πάρουμε μόνο τα απαραίτητα – μερικές κουβέρτες και τα φάρμακά μας. Για μια εβδομάδα δεν μπορούσαμε ούτε να πλυθούμε, ούτε να αλλάξουμε τα ρούχα που φορούσαμε».

Οι περισσότεροι από τους εκκενωθέντες μένουν με συγγενείς, ενώ οι ηλικιωμένοι έχουν μεταφερθεί σε οίκους ευγηρίας. Άλλοι έχουν μεταφερθεί προσωρινά σε μικρά ξενοδοχεία. Έξω από την κόκκινη ζώνη, πυροσβέστες έχουν στήσει μια σκηνή όπου οι κάτοικοι περιμένουν να συνοδευτούν από διασώστες για να πάρουν τα πράγματα που δεν μπόρεσαν να πάρουν μαζί τους όταν εγκατέλειψαν τα σπίτια τους.

«Τελείωσε. Χάσαμε τα πάντα»

Με την άδεια των ομάδων διάσωσης, ο Guardian συμμετείχε σε μια αποστολή μέσα στην κόκκινη ζώνη, συνοδεύοντας τους πυροσβέστες. Μεταξύ των κτιρίων που προορίζονται να εγκαταλειφθούν μόνιμα είναι η γνωστή πιτσαρία, A Barunissa. Η ιδιοκτήτριά της, η 41χρονη Μπενεντέτα Ραγκούσα, είχε μόνο λίγα λεπτά για να σώσει μηχανήματα και έπιπλα. «Τελείωσε. Χάσαμε τα πάντα», είπε η Ραγκούσα.

Μέχρι και σήμερα, το χώμα συνεχίζει να υποχωρεί. Την περασμένη εβδομάδα, ένα τριώροφο κτίριο αποκολλήθηκε από την άκρη του γκρεμού και έπεσε από την απότομη πλαγιά, αφού κρεμόταν στο χείλος για έξι ημέρες.

Μια σιωπή έχει κατακλύσει την πόλη. Οι δρόμοι έχουν αδειάσει και ένα τοπίο που ήταν γεμάτο ζωή έχει πλέον μετατραπεί σε μια πόλη-φάντασμα μετά την κατολίσθηση.

Στημένη στην άκρη του γκρεμού, η Biblioteca Marsiano, μια δημόσια βιβλιοθήκη, κρέμεται πάνω από το κενό. Στο υπόγειό της φυλάσσονται περισσότερα από 4.000 σπάνια και ιστορικά πολύτιμα βιβλία. Συγγραφείς έχουν παροτρύνει τις αρχές να ανακτήσουν τη συλλογή, συμπεριλαμβανομένων σπάνιων εκδόσεων πριν από το 1830 για την ιστορία της Σικελίας, αλλά η βιβλιοθήκη βρίσκεται στην «μαύρη ζώνη», απαγορευμένη ακόμη και για τους πυροσβέστες – αφήνοντας την τύχη των βιβλίων, όπως και αυτή εκατοντάδων κατοίκων, αβέβαιη.

«Οι άνθρωποι είναι τραυματισμένοι», είπε ο 38χρονος Νταβίντε Κάσκιο, εθελοντής της οργάνωσης Outside, που παρέχει υποστήριξη στους εκτοπισμένους, μιλώντας στον Guardian. «Για πολλούς, η πόλη δεν ήταν απλώς ένα σπίτι: μέσα σε αυτούς τους τοίχους βρισκόταν ολόκληρη η ζωή τους, οι αναμνήσεις τους. Υπάρχει ένα μείγμα θυμού και απόγνωσης, επειδή γνωρίζουν ότι αυτή η καταστροφή θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί».

Είναι η τρίτη φορά που έγινε κατολίσθηση στην πόλη

Το ίδιο τμήμα της πόλης είχε καταρρεύσει ξανά το 1790, όταν μια κατολίσθηση ανάγκασε τους κατοίκους να εγκαταλείψουν τη γειτονιά Sante Croci. Πάνω από δύο αιώνες αργότερα, τον Οκτώβριο του 1997, το έδαφος υποχώρησε ξανά, προκαλώντας μαζικές εκκενώσεις. Παρά την ιστορία αυτή, πολλά κτίρια στην περιοχή χτίστηκαν δεκαετίες αργότερα, από τη δεκαετία του 1950 και του 1960 και μετά, δίπλα σε σπίτια του 17ου αιώνα.

«Η οικογένειά μου ζούσε σε αυτό το σπίτι για τρεις γενιές», είπε η 61χρονη Σοφία Σάλβο, δασκάλα δημοτικού σχολείου που δεν μπορεί να επιστρέψει στο σπίτι της μετά την κατολίσθηση. «Το ανακαινίσαμε για τη συνταξιοδότησή μου, αφού ο παππούς και ο πατέρας μου το έχτισαν νόμιμα. Τώρα έχει χαθεί και συνεχίζω να αναρωτιέμαι γιατί οι αρχές επέτρεψαν να χτιστεί εξαρχής σε μια τόσο επικίνδυνη περιοχή. Κάποιος πρέπει να αναλάβει την ευθύνη».

Η εισαγγελία της πόλης Τζέλα, λίγα χιλιόμετρα από το Νισκέμι, άνοιξε έρευνα για αμέλεια που οδήγησε σε καταστροφή.

«Εξετάζουμε ένα σημαντικό όγκο υλικού, συμπεριλαμβανομένων εικόνων που παρέχονται από την Ιταλική Διαστημική Υπηρεσία», δήλωσε ο Σαλβατόρε Βέλα, επικεφαλής εισαγγελέας της Τζέλα. «Θα ακολουθήσουν ακροάσεις μαρτύρων. Ένα είναι σίγουρο: κανείς δεν θα γλιτώσει από τον έλεγχο».

Αυτό που συνέβη στο Νισκέμι δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Σύμφωνα με γεωλόγους και περιβαλλοντολόγους, είναι το αποτέλεσμα δεκαετιών απερίσκεπτων πολιτικών στέγασης και χωροταξίας, οι οποίες, από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά, αγνόησαν σε μεγάλο βαθμό την οξεία υδρογεωλογική ευπάθεια της χώρας.

Σπίτια χτισμένα παράνομα σε ασταθείς πλαγιές

Η Ιταλία έχει χτίσει εκατοντάδες νέες γειτονιές και χιλιάδες σπίτια σε ευάλωτες περιοχές: κατά μήκος κοίτων ποταμών, σε ασταθείς πλαγιές, κοντά σε γκρεμούς και σε ζώνες που εκτίθενται σε κατολισθήσεις, πλημμύρες και σεισμούς. Εν ολίγοις, σε μέρη όπου δεν θα έπρεπε ποτέ να ενθαρρυνθεί η εγκατάσταση ανθρώπων.

Σύμφωνα με έκθεση της εθνικής στατιστικής υπηρεσίας Istat, που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Νοέμβριο, για κάθε 100 νέα σπίτια που χτίζονται στην Ιταλία, τα 15 δεν διαθέτουν τις απαραίτητες άδειες – σε μια χώρα που, σύμφωνα με την ιταλική περιβαλλοντική ένωση Legambiente, έχει καταγράψει περίπου 17.000 μεγάλες κατολισθήσεις σε περισσότερες από 14.000 τοποθεσίες σε περισσότερο από έναν αιώνα, με αποτέλεσμα σχεδόν 6.000 ακαριαίους θανάτους.

Το 1998, μία από τις πιο θανατηφόρες κατολισθήσεις της Ιταλίας έπληξε την πόλη Σάρνο στην νότια περιοχή της Καμπανίας. Μετά από ημέρες έντονων βροχοπτώσεων, ολόκληρες πλαγιές κατέρρευσαν, σκοτώνοντας 160 άτομα. Έρευνες που ακολούθησαν έδειξαν ότι πολλά σπίτια είχαν χτιστεί παράνομα σε ασταθείς πλαγιές.

«Τα τελευταία 70 χρόνια, μια σειρά από λανθασμένες επιλογές επιδείνωσε τη ζημιά», δήλωσε ο Κρίστιαν Μούλντερ, καθηγητής οικολογίας και κλιματικής αλλαγής στο Πανεπιστήμιο της Κατάνια στη Σικελία. «Τα χρήματα από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα ανάκαμψης, που ελήφθησαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, δαπανήθηκαν λανθασμένα στην Ιταλία, τροφοδοτώντας ένα απερίσκεπτο μοντέλο αστικοποίησης που αγνοούσε τους περιβαλλοντικούς κινδύνους».

Μεταξύ 1948 και 1952, η Ιταλία έλαβε περίπου 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια σε βοήθεια στο πλαίσιο του προγράμματος, γνωστού ως σχέδιο Μάρσαλ. Τα κεφάλαια αυτά τροφοδότησαν την ταχεία αστικοποίηση σε μια χώρα με αδύναμο σχεδιασμό και διαδεδομένο πελατειακό σύστημα, ειδικά στο νότο. Το αποτέλεσμα ήταν μια καταστροφή, που τώρα έχει καταστεί μη αναστρέψιμη λόγω της επιταχυνόμενης κλιματικής αλλαγής.

«Δεν πρόκειται για ήρεμες βροχές, αλλά για βίαιες καταιγίδες, που ρίχνουν το νερό ενός ολόκληρου έτους σε λίγες ώρες και προκαλούν κατολισθήσεις», προειδοποίησε ο Μούλντερ. «Με τη Μεσόγειο να βιώνει ένα από τα θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί το 2025, οι θερμότερες θάλασσες υπερθερμαίνουν την ατμόσφαιρα και τροφοδοτούν ακραία φαινόμενα όπως ο κυκλώνας Χάρι, που έπληξε το Νισκέμι και το υπόλοιπο νησί της Ιταλίας».

Η καταστροφική δύναμη του τυφώνα Χάρι, με ανέμους που ξεπερνούσαν τα 96 χιλιόμετρα/ώρα και κύματα που έφταναν τα 15 μέτρα, άφησε ένα μακρύ ίχνος καταστροφής στη Σικελία, καταστρέφοντας λιμάνια, προκαλώντας ζημιές σε σπίτια, διαλύοντας δρόμους και προκαλώντας ζημιές που εκτιμώνται σε 2 δισ. ευρώ.

Η Legambiente ανέφερε ότι μόνο το 2025, το νησί επλήγη από 45 ακραία καιρικά φαινόμενα, καθένα από τα οποία προκάλεσε σημαντικές ζημιές σε δημόσιες και ιδιωτικές υποδομές.

Διαβάστε επίσης