Στίβεν Χόκινγκ: Οκτώ χρόνια από τον θάνατό του και δύο εβδομάδες από τη δολοφονία του χαρακτήρα του

Οκτώ χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τον θάνατο του Στίβεν Χόκινγκ, του ιδιοφυούς Βρετανού αστροφυσικού, του οποίου το όνομα βγήκε ξανά στο προσκήνιο, αυτή τη φορά για τους λάθος λόγους.

Στις 14 Μαρτίου του 2018 έγινε αστρική σκόνη, ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους επιστήμονες της σύγχρονης εποχής, ο άνθρωπος που μας... μύησε στις μαύρες τρύπες, την αρχή του σύμπαντος και τα βαθύτερα μυστήρια της κοσμολογίας, ενώ ταυτόχρονα έδινε μια καθημερινή μάχη με τη νόσο του κινητικού νευρώνα. Για πολλούς ο Στίβεν Χόκινγκ υπήρξε σύμβολο του θριάμβου του νου, στους περιορισμούς του σώματος, ένας επιστήμονας που κατάφερε να αποκωδικοποιήσει την επιστήμη, να την δώσει απλόχερα στον κόσμο και να την μετατρέψει ως μέρος της παγκόσμιας κουλτούρας.

Ωστόσο, τον τελευταίο καιρό το όνομά του ανασύρθηκε, όχι ενόψει της ημέρας μνήμης του, αλλά λόγω της εμπλοκής του ονόματός του στο σκάνδαλο Επστάιν. Η δημοσιοποίηση στοιχείων που σχετίζονται με τον παιδόφιλο χρηματιστή έφερε ξανά στο προσκήνιο επαφές και αναφορές στο όνομα του Χόκινγκ. Αν και δεν υπάρχει καμία αποδεδειγμένη κατηγορία εναντίον του, η παρουσία του στα αρχεία Επστάιν, υπενθυμίζει πόσο εύθραυστη μπορεί να γίνει η δημόσια εικόνα ακόμη κι αυτών που ο κόσμος έχει πλάσει μια εξιδανικευμένη εικόνα του.

Σαφώς και η ιστορία αυτή δεν αναιρεί το επιστημονικό του έργο, αφήνει όμως «σκιές» και υπενθυμίζει κάτι βαθύτερο. Ότι, πίσω από κάθε ιδιοφυΐα κρύβεται ένας άνθρωπος με αδυναμίες, σκοτάδια και καλά κρυμμένα μυστικά. Οι μεγάλες μορφές που έχουν κερδίσει τον θαυμασμό μας, δεν είναι μύθοι, αλλά σύνθετες προσωπικότητες. Κι όσο πιο ψηλά τις βάζουμε, τόσο πιο δύσκολο είναι να αποκαθηλωθούν στα μάτια μας και να «προδώσουν» την εικόνα του ιδεατού που χτίζαμε γι αυτούς.

Ίσως λοιπόν η επέτειος του θανάτου του να είναι όχι μόνο μια ευκαιρία να θυμηθούμε τη συμβολή του στην κατανόηση του σύμπαντος, αλλά και μια υπενθύμιση ότι η ανθρώπινη φύση, παραμένει εξίσου περίπλοκη, σκοτεινή κι απρόσιτη, όπως όσα προσπάθησε να κατανοήσει και να μεταδώσει ο ίδιος ο Χόκινγκ στον κόσμο γύρω του.

Ο επιστήμονας Χόκινγκ και οι 250 σελίδες που τον στιγματίζουν

Κατά τη διάρκεια της ζωής του, ο καθηγητής απέκτησε μια σπάνια θέση, αυτή του διάσημου θεωρητικού φυσικού. Ακόμα κι εκείνοι που δεν μπορούσαν να κατανοήσουν το έργο του, ούτε τι ακριβώς κάνει κι επαγγέλλεται, γνώριζαν το όνομά του κι αναγνώριζαν την εικόνα και την επεξεργασμένη μέσω υπολογιστή, φωνή του.

Θα ήταν ίσως άδικο να διαγράψει κανείς τον επιστήμονα Στίβεν Χόκινγκ λόγω της ανθρώπινης φύσης του και της εμπλοκής του ονόματός του στο σκάνδαλο Επστάιν, για το οποίο επισημαίνεται ότι δεν έχει έρθει ακόμα στο φως της δημοσιότητας -και ίσως δεν θα έρθει ποτέ- κάποια μελανή σελίδα για τα... πάρε-δώσε που είχε με τον παιδόφιλο.

Το όνομά του, ωστόσο, αναφέρεται τουλάχιστον 250 φορές στα αρχεία Επστάιν, ενώ εμφανίζεται σε φωτογραφίες και σε ανησυχητικά -μη επιβεβαιωμένα- αποσπάσματα.

Μία από τις τελευταίες εικόνες που δημοσιεύθηκαν δείχνει τον καθηγητή, που έζησε με την νόσο του κινητικού νευρώνα για σχεδόν μισό αιώνα- πλαισιωμένο από γυναίκες με μπικίνι και κοκτέιλ ανά χείρας.

Κι ενώ η οικογένειά του επιμένει ότι ήταν οι νοσοκόμες του και ότι δεν συνέβαινε τίποτα περίεργο, το γεγονός ότι η σεξουαλική του ζωή ήταν «χαντακωμένη» λόγω της σπάνιας νόσου του, προκαλεί συνειρμούς και για τους συνωμοσιολόγους κι αυτούς που ζουν για να αφορίζουν, ενώνει κομμάτια του παζλ.

Η (φανερή) σχέση με τον Επστάιν

Η σχέση του με τον Τζέφρι Επστάιν, δεν ήταν κρυφή. Άλλωστε, το 2015 κυκλοφόρησαν φωτογραφίες με τον Χόκινγκ να βρίσκεται στο νησί του χρηματιστή στην Καραϊβική τον Μάρτιο του 2006, στο πλαίσιο ενός επιστημονικού συνεδρίου.

Για κακή του τύχη, το συνέδριο στις Παρθένες Νήσους, στο οποίο μετείχε μια ομάδα 20 επιστημόνων και στο οποίο ο Χόκινγκ εκφώνησε μια ομιλία για την κβαντική κοσμολογία είχε χρηματοδοτηθεί από τον Επστάιν, ο οποίος τον Ιούλιο του ίδιου έτους, συνελήφθη για αδικήματα που αφορούσαν σε εξώθηση σε πορνεία.

Ο κορυφαίος φυσικός ο οποίος τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Φυσικής το 2019, ο Φίλιπ Πιμπλς, όταν κυκλοφόρησαν οι φωτογραφίες θυμήθηκε νεαρές γυναίκες να εμφανίζονται ξαφνικά σε κάποιο σημείο, κι ενώνοντας τα κομμάτια του παζλ, θεωρεί ότι είχαν πέσει θύματα του χρηματιστή. «Ανάμεσα στις συζητήσεις μαζευόμασταν για καφέ και συζητούσαμε, πράγμα πολύ συνηθισμένο», είπε στους Times. «Κάποια στιγμή εμφανίστηκαν όμορφες νεαρές γυναίκες που στέκονταν τριγύρω, χωρίς να λένε τίποτα. Δεν μπορούσα να φανταστώ τι έκαναν».

Εκτίμησε ότι υπήρχαν μεταξύ «έξι και δέκα» σε αριθμό και ήταν «νεότερες από οποιαδήποτε από τις γυναίκες (σ.σ.: επιστήμονες) που συμμετείχαν στο συνέδριο».

«Ήταν 25; Ήταν 15; Δεν είχα ιδέα». Πρόσθεσε: «Ήταν ασυνήθιστο. Δεν υπάρχει αμφιβολία γι' αυτό. Δεν σήμανε κανέναν συναγερμό. Ήταν περίεργο εκείνη τη στιγμή, αλλά μετά το ξέχασα λίγο πολύ».

Αλλά μετά τη σύλληψη του Επστάιν, καθώς η κακοποίηση ανήλικων κοριτσιών και νεαρών γυναικών έγινε γνωστή, ο Πιμπλς ανέσυρε από τη μνήμη του το συμβάν και το επανεξέτασε από διαφορετική οπτική γωνία: «Θεωρώ δεδομένο ότι αυτές οι νεαρές γυναίκες ήταν μέρος της ομάδας των ανθρώπων που υπέφεραν», είπε στην αμερικανική εφημερίδα.

Η σχέση του Επστάιν με τα μαθηματικά και τη γενετική

Ο Επστάιν είχε χτίσει ένα δίκτυο με επιστήμονες μεταξύ των οποίων και ο Χόκινγκ, καθώς είναι γνωστό πλέον από τα αρχεία του, ότι τον γοήτευε ο «μετανθρωπισμός» και η πιθανότητα κλωνοποίησης για τη «γέννηση» επεξεργασμένων βρεφών. Κι εδώ θα πρέπει να επισημανθεί ότι για τον Χόκινγκ, δεν υπάρχει καμία κατηγορία για οποιαδήποτε εμπλοκή στα σχέδια του παιδόφιλου.

Ωστόσο, ορισμένα από τα αρχεία όπου εμφανίζεται είναι ανησυχητικά. Σε ένα email του Επστάιν, που συντάχθηκε το 2015, φέρεται να είπε στην Γκισλέιν Μάξουελ ότι θα μπορούσε να προσφέρει χρήματα σε φίλους της Βιρτζίνια Τζούφρε, της κύριας κατήγορου του Επστάιν, εάν μπορούσαν να «βοηθήσουν να αποδειχθεί» ότι ένας ισχυρισμός ότι ο καθηγητής Χόκινγκ είχε συμμετάσχει σε ένα «όργιο ανηλίκων» ήταν ψευδής.

Το email αναφέρει: «Μπορείτε να εκδώσετε μια αμοιβή σε οποιονδήποτε φίλο, γνωστό ή συγγενή της Βιρτζίνια που θα εμφανιστεί και θα βοηθήσει να αποδειχθεί ότι οι ισχυρισμοί της είναι ψευδείς. Η πιο ισχυρή είναι το δείπνο της Κλίντον και η νέα εκδοχή στις Παρθένες Νήσους ότι ο Στίβεν Χόκινγκ συμμετείχε σε όργιο ανηλίκων».

Η Γκισλέιν Μάξγουελ, που παραμένει προφυλακισμένη, φέρεται να απαντά ότι αυτό είναι μια «πολύ κακή ιδέα». Διακινείται, εξάλλου μια πληροφορία του FBI ότι ο Επστάιν και ο Χόκινγκ παρευρέθηκαν σε ένα «γκέι κλαμπ μόνο για άνδρες» το 2011, αν και αυτό δεν αποδείχθηκε ποτέ.

Μια διάνοια που δεν την αγγίζουν τα σκάνδαλα

Το μόνο σίγουρο είναι ότι ο καθηγητής Χόκινγκ, ο οποίος πέθανε το 2018 σε ηλικία 76 ετών, δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του έναντι οποιασδήποτε σιωπηρής εμπλοκής σε παράνομες ή ζοφερές πράξεις. Ο Χόκινγκ όχι μόνο συνέβαλε ουσιαστικά στο σύνολο της ανθρώπινης γνώσης, αλλά είχε ξεπεράσει και σοβαρές σωματικές προκλήσεις για να το κάνει. Και μόνο η ύπαρξή του, ήταν ένα θαύμα που αψηφούσε τις ιατρικές προσδοκίες.

Ο συγγραφέας του βιβλίου «Το χρονικό του χρόνου» έγινε ένας διαχρονικός ήρωας κι όπως όλοι οι διαχρονικοί ήρωες, απαθανατίστηκε σε μια επιτυχημένη ταινία, με τον ηθοποιό που τον ενσάρκωσε να παίρνει λίγη από τη λάμψη του και να χαρίζει μια σπουδαία υποκριτική ερμηνεία.

Το γεγονός ότι η αφήγηση του Χόκινγκ είναι πασίγνωστη οφείλεται εν μέρει στην ταινία του 2014 «Η Θεωρία των Πάντων» , στην οποία ο Έντι Ρέντμεϊν αναλαμβάνει τον βραβευμένο με Όσκαρ ρόλο του επιστήμονα.

Γεννημένος στην Οξφόρδη το 1942, ο Στίβεν Χόκινγκ μετακόμισε στο Σεντ Όλμπανς του Χερτς στα οκτώ το χρόνια. Το μυαλό του ήταν κοφτερό και πολύ εύκολα κέρδισε υποτροφία για να σπουδάσει φυσική στο University College της Οξφόρδης, από όπου αποφοίτησε το 1962. Ακολούθως μετακόμισε στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ για να κάνει την μεταπτυχιακή έρευνα στην κοσμολογία, ενώ στη συνέχεια έγινε ερευνητής στο Gonville and Caius College του Κέιμπριτζ.

Ο καθηγητής Χόκινγκ έγινε περισσότερο γνωστός για το έργο του σχετικά με τις μαύρες τρύπες και για τη «θεωρία των πάντων» που προσπάθησε να εξηγήσειτο σύμπαν.

Ο Χόκινγκ ήταν ένα αληθινό σύμβολο του θριάμβου του νου επί της ύλης, όμως η προσωπική του ζωή ήταν ένας Γολγοθάς. Στα 21 του, διαγνώστηκε με μια μορφή νόσου του κινητικού νευρώνα που θα τον καθήλωνε σε αναπηρικό καροτσάκι μέχρι την ηλικία των 30 ετών. Οι γιατροί του είχαν δώσει 14 μήνες ζωής. Αν είχαν δίκιο, δεν θα είχε βγάλει καν τα 23 του χρόνια. Νίκησε όλους τους κανόνες και κατάφερε να «σβήσει» σχεδόν φυσιολογικά, σε προχωρημένη ηλικία. Κάθε δεκαετία που ξεγελούσε τον θάνατο, έκανε κι ένα μεγάλο πάρτι. Στα 60 του το γιόρτασε με τον The Edge των U2 και στα 70ά γενέθλιά του, έδωσε το «παρών» μεταξύ άλλων διασήμων, ο Ρίτσαρντ Μπράνσον, αν κι ο ίδιος ο Χόκινγκ δεν μπόρεσε να παραστεί, λόγω προβλημάτων υγείας.

Όταν πια έφτασε το πλήρωμα του χρόνου, η ακαδημαϊκή κοινότητα, απέτισε φόρο τιμής. Μεταξύ αυτών κι ο βραβευμένος με Νόμπελ μαθηματικός φυσικός Σερ Ρότζερ Πένροουζ που υποστήριξε ότι ο Χόκινγκ «προσέλκυσε τη φαντασία του κοινού ως ένα πραγματικό σύμβολο του θριάμβου του νου επί της ύλης», ότι ήταν ένας άνθρωπος του οποίου «η σωματική αναπηρία φαινόταν να αντισταθμίζεται από σχεδόν υπερφυσικά χαρίσματα». Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι αυτή η ρομαντικοποιημένη απεικόνιση αντιπροσώπευε μόνο ένα μέρος της αλήθειας. Ότι όσοι γνώριζαν τον καθηγητή Χόκινγκ εκτιμούσαν την «κυρίαρχη παρουσία ενός πραγματικού ανθρώπου με φυσιολογικές ανθρώπινες αδυναμίες, καθώς και τα πιο προφανή δυνατά του σημεία».

Ο άνθρωπος Χόκινγκ και οι αδυναμίες του

Οι «αδυναμίες» του είναι που αποτελούν ένα άλλο, λιγότερο γνωστό, σκέλος της ιστορίας του Χόκινγκ. Σε ένα ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε το 2021, με τίτλο Hawking: Can You Hear Me? (σ.σ.: Χόκινγκ: Μπορείς να με ακούσεις;), παρουσιάστηκε αυτή η αντίθετη αφήγηση όταν η κόρη του, Λούσι, περιέγραψε τη «βάναυση» στιγμή που άφησε την οικογένειά του ανήμερα των Χριστουγέννων του 1989 για μια νέα ζωή με τη φροντίστριά του, Ελέιν Μέισον.

Η οικογενειακή του ζωή ήταν, πράγματι, περίπλοκη. Η πρώτη του σύζυγος, η Τζέιν, είχε επίσης σχέση με έναν άλλο άντρα, τον Τζόναθαν Τζόουνς. Η Τζέιν μιλώντας στην ταινία του Sky Documentaries είπε ότι «ήταν προφανές ότι υπήρχε μια σχέση μεταξύ του Στίβεν και της Ελέιν. Δεν το έκρυψαν. Συγκριτικά, η σχέση μου με τον Τζόναθαν ήταν πολύ ήπια και αφοσιωμένη στη φροντίδα του Στίβεν και στη διατήρηση της οικογένειας».

Το 2015, η Τζέιν δήλωσε στην The Telegraph ότι «μερικές φορές η ζωή ήταν τόσο φρικτή, τόσο σωματικά και ψυχικά εξαντλητική, που ήθελα να ρίξω τον εαυτό μου στο ποτάμι - αν και φυσικά σταμάτησα τον εαυτό μου λόγω των παιδιών».

Ο καθηγητής Χόκινγκ, πατέρας τριών παιδιών, παντρεύτηκε την Μέισον το 1995. Αργότερα χώρισαν και φέρεται να ερωτεύτηκε μια άλλη από τις φροντίστριές του, την Νταϊάνα Κινγκ, η οποία ήταν 39 χρόνια μικρότερή του.

Στο βιβλίο του του 2020, Stephen Hawking: A Memoir of Friendship and Physics (σ.σ.: απομνημονεύματα φιλίας και Φυσικής), ο Leonard Mlodinow, θεωρητικός φυσικός και φίλος του Χόκινγκ, ισχυρίστηκε ότι η Μέισον σε μία παρέα φίλων κατά τη διάρκεια του δείπνου, έσπασε και είπε ότι ήταν «σκλάβα του καθηγητή Χόκινγκ για 20 χρόνια».

Εν τω μεταξύ, ο Πίτερ Στρίνγκφελοου, γνωστός επιχειρηματίας περιέγραψε κάποτε τον καθηγητή Χόκινγκ ως τον πιο «εντυπωσιακό» διάσημο επισκέπτη του στριπτιτζάδικού του. «Πήγα, συστήθηκα και είπα: "Κύριε Χόκινγκ, είναι τιμή μου που σας γνώρισα. Αν μπορούσατε να αφιερώσετε ένα ή δύο λεπτά, θα ήθελα πολύ να συνομιλήσω μαζί σας για το σύμπαν". Έπειτα σταμάτησα για λίγο και αστειεύτηκα: "Ή μήπως προτιμάτε να κοιτάξετε τα κορίτσια;" Ακολούθησε σιωπή για μια στιγμή και μετά απάντησε: "Τα κορίτσια"».

Υπάρχουν κι άλλοι... καλοί Σαμαρείτες που συνέβαλαν, με διακριτικό μεν τρόπο, να φωτιστεί ακόμα περισσότερο η εικόνα του ανθρώπου πίσω από τις θεωρίες. Ένας από τους γνωστούς του καθηγητή Χόκινγκ στο Κολέγιο Γκόνβιλ και Κάιους τον περιέγραψε ως «πολύ δύσκολο» και είπε ότι δεν ήταν ιδιαίτερα συμπαθής στους άλλους ακαδημαϊκούς στο κολέγιο, αλλά ήταν δύσκολο να τον επικρίνει κανείς.

Ο Λόρενς ΜακΓκίντι, πρώην επιστημονικός και ιατρικός συντάκτης στο ITV News, του πήρε συνέντευξη αρκετές φορές και είχε μόνο καλά λόγια να πει γι αυτόν, τονίζοντας χαρακτηριστικά ότι επρόκειτο για έναν «τύπο με πολύ χιούμορ».

Ο μύθος του Χόκινγκ

Όντας, ωστόσο, ένας σπουδαίος άνδρας με ένα λαμπρό μυαλό, αλλά σε ένα σακατεμένο σώμα, υπήρχε άραγε κάτι που να έκρυβε αυτό που πραγματικά ήταν; «Ο Στίβεν Χόκινγκ ενσαρκώνει τη μυθική φιγούρα της μοναχικής ιδιοφυΐας», αναφέρει σε σχετικό βιβλίο (Hawking Incorporated - 2012) η ιστορικός και φιλόσοφος της επιστήμης Ελέν Μιαλέ, το οποίο επιδιώκει να αμφισβητήσει τον μύθο του «ατομικού, ασώματου, ορθολογικού δρώντος» στην επιστήμη. «Εκπροσωπεί επίσης τον "τέλειο επιστήμονα"... τον άνθρωπο που δεν μπορεί να κάνει τίποτα άλλο από το να "κάθεται εκεί και να σκέφτεται τα μυστήρια του σύμπαντος"».

«Νομίζω ότι απέτρεψε, όχι από εμένα αλλά από άλλους, ερωτήματα σχετικά με την προσωπική του ζωή, κάτι που είναι αρκετά δίκαιο ως τακτική αν βρίσκεστε στη θέση του», λέει ο ΜακΓκίντι. «Δεν νομίζω ότι ένιωθε ότι ήταν σχετικό με οτιδήποτε έκανε επιστημονικά. Δεν νομίζω ότι αναγνώριζε ότι οι άνθρωποι θα ήθελαν να μάθουν κάτι περισσότερο γι' αυτόν από το ότι ήταν καθηγητής στο Cambridge».

Εκπρόσωπος της οικογένειάς του, έσπευσε να απλώσει πέπλο προστασίας γύρω από τον καθηγητή, λέγοντας τα πράγματα -πιθανότατα- ως είχαν. «Ο καθηγητής Χόκινγκ έκανε μερικές από τις μεγαλύτερες συνεισφορές στη φυσική τον 20ό αιώνα, ενώ ταυτόχρονα ήταν ο μακροβιότερος γνωστός επιζών της νόσου του κινητικού νευρώνα, μιας εξουθενωτικής πάθησης που τον άφησε εξαρτημένο από αναπνευστήρα, συνθεσάιζερ φωνής, αναπηρικό αμαξίδιο και ιατρική περίθαλψη όλο το 24ωρο. Οποιοσδήποτε υπαινιγμός για ακατάλληλη συμπεριφορά εκ μέρους του είναι λανθασμένος και εξαιρετικά απίθανος».

Ωστόσο, αν κάτι μας έχουν διδάξει τα σκάνδαλα και οι αποκαλύψεις των τελευταίων ετών, είναι ότι ακόμη και οι μεγαλύτεροι ήρωες δεν ορίζονται μόνο από το ταλέντο και τα επιτεύγματά τους. Η ιδεατή εικόνα που χτίζουμε για αυτούς είναι συχνά πιο εύθραυστη απ’ όσο νομίζουμε. Κι όσο πιο έντονα εξιδανικεύουμε κάποιον, τόσο πιο οδυνηρό είναι όταν αυτή η εικόνα καταρρέει μπροστά στα μάτια μας —ή απλώς η σκιά της— αρχίζει να ραγίζει τον μύθο του.

Διαβάστε επίσης