«Απόψε θα πεθάνει ένας πολιτισμός»-Αντίστροφη μέτρηση για τη λήξη της απειλής Τραμπ- Τα τρία σενάρια

Ο Ντόναλντ Τραμπ κρατά για ακόμη μία φορά τον κόσμο σε αγωνία: στις 03:00 π.μ. (ώρα Ελλάδας) τα ξημερώματα της Μεγάλης Τετάρτης λήγει η προθεσμία που έχει θέσει ο Αμερικανός πρόεδρος στον πόλεμο με το Ιράν. Αν μέχρι τότε δεν υπάρξει πρόοδος στις διαπραγματεύσεις, η χώρα στον Περσικό Κόλπο απειλείται με «πλήρη καταστροφή», δήλωσε ο Τραμπ τη Δευτέρα. Την Τρίτη επανήλθε μέσω του δικτύου Truth Social, γράφοντας ότι «ολόκληρος ένας πολιτισμός μπορεί να πεθάνει απόψε».

Ο Αμερικανός πρόεδρος προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να καταστρέψουν όλες τις γέφυρες και τα εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής του Ιράν, εάν η Τεχεράνη δεν αποδεχθεί το τελεσίγραφό του να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ. Όπως δήλωσε, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν μέσα σε τέσσερις ώρες να προκαλέσουν «πλήρη καταστροφή».
«Ολόκληρη η χώρα μπορεί να εξαφανιστεί εν μία νύχτα, και αυτό θα μπορούσε να συμβεί ήδη από αύριο το βράδυ», ανέφερε ο Τραμπ το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης.

Σενάριο Α: Οι ΗΠΑ εντείνουν τις επιθέσεις κατά του Ιράν

Σε συνέντευξη Τύπου τη Μεγάλη Δευτέρα στην Ουάσιγκτον, ο Τραμπ εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιθετικός.

«Το Ιράν μπορεί να εξουδετερωθεί μέσα σε μία νύχτα – και αυτή η νύχτα μπορεί να είναι η αυριανή», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, απειλώντας ακόμη και με πλήγματα σε πολιτικές υποδομές. Κάθε γέφυρα και κάθε εργοστάσιο ηλεκτρικής ενέργειας θα καταστραφεί εάν το καθεστώς της Τεχεράνης δεν προχωρήσει σε σημαντικές παραχωρήσεις. Όπως είπε, είναι έτοιμος να βομβαρδίσει τη χώρα «πίσω στη λίθινη εποχή».

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του αμερικανικού μέσου Axios, ο ίδιος ο πρόεδρος είναι εκείνος που πιέζει περισσότερο για την κλιμάκωση των επιθέσεων. «Είναι ο αιμοδιψής», φέρεται να δήλωσε ανώνυμη πηγή από τον Λευκό Οίκο. Στρατιωτικά, όλα είναι ήδη έτοιμα στον Περσικό Κόλπο για ένα μεγάλο κύμα επιθέσεων.

Ο γεωπολιτικός αναλυτής Klemens H. Fischer από το Πανεπιστήμιο της Κολωνίας θεωρεί αυτό το σενάριο το πιθανότερο. Κατά την άποψή του, ο Τραμπ και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ «έχουν κόψει όλες τις γέφυρες για μια ειρηνική λύση».

Ο Χέγκσεθ μάλιστα είχε παρομοιάσει την αμερικανική επέμβαση στο Ιράν με ιερό πόλεμο.

Σενάριο Β: Πρόοδος στις διαπραγματεύσεις

Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, ο Τραμπ ίσως υποτίμησε το Ιράν. Παρότι η Ισλαμική Δημοκρατία υστερεί στρατιωτικά, κατάφερε με απειλές και επιθέσεις σε πλοία να μπλοκάρει ουσιαστικά το Στενό του Ορμούζ.

Το πέρασμα αυτό αποτελεί ζωτικής σημασίας αρτηρία για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου. Για το καθεστώς της Τεχεράνης, η κατάσταση αυτή αποτελεί στρατηγική επιτυχία.

Οι ελλείψεις ήδη οδηγούν σε άνοδο των τιμών διεθνώς, ακόμη και στα πρατήρια καυσίμων στις ΗΠΑ.

Η επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων θα απαιτούσε μια σημαντικά βελτιωμένη πρόταση από την πλευρά του Ιράν.

Τη Δευτέρα δημοσιοποιήθηκαν τμήματα ενός ιρανικού σχεδίου 10 σημείων, στο οποίο περιλαμβάνεται και η επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, με αντάλλαγμα τέλος δύο εκατομμυρίων δολαρίων ανά πλοίο.

Σενάριο Γ: Το τελεσίγραφο λήγει χωρίς συνέπειες

Στο παρελθόν, ο Τραμπ έχει επανειλημμένα διατυπώσει δραματικές απειλές και τελεσίγραφα χωρίς τελικά να προχωρήσει σε δράση.

Ο πολιτικός επιστήμονας Christian Lammert από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου εκτιμά ότι τα τελεσίγραφα του Τραμπ λειτουργούν συχνά ως διαπραγματευτική πίεση και πολιτική επίδειξη αποφασιστικότητας στο εσωτερικό των ΗΠΑ.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχει μάλιστα μια φράση γι’ αυτό:
«Trump always chickens out» — δηλαδή «ο Τραμπ τελικά πάντα κάνει πίσω».

Ωστόσο, ο Φίσερ θεωρεί αυτή την εκδοχή μάλλον απίθανη αυτή τη φορά.

«Με τη χθεσινή συνέντευξη Τύπου, ο Τραμπ ουσιαστικά απέκλεισε αυτή την επιλογή. Μια καθυστέρηση άνω των τεσσάρων ή πέντε ωρών στην αμερικανική αντίδραση θα οδηγούσε σε σχεδόν μη αναστρέψιμη απώλεια αξιοπιστίας».

Σύμφωνα και με το δημοσίευμα του Axios, πολλοί παρατηρητές στον Λευκό Οίκο πιστεύουν ότι αυτή τη φορά ο Τραμπ μιλά σοβαρά.

Πώς είναι οι υποδομές στο Ιράν;

Παρά τις σκληρές διεθνείς κυρώσεις, το Ιράν διαθέτει σχετικά ανεπτυγμένες και σύγχρονες υποδομές. Πολλές από αυτές οργανώνονται σε κρατικό επίπεδο και έχουν αναπτυχθεί περαιτέρω τις τελευταίες δεκαετίες, εν μέρει με κινεζική υποστήριξη.

Η χώρα, με περίπου 90 εκατομμύρια κατοίκους και έκταση περίπου τετραπλάσια της Γερμανίας, συνδέει μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές όπως η Τεχεράνη, η Ισφαχάν και η Μασχάντ με εκτεταμένες και συχνά δυσπρόσιτες περιοχές.

Στις μεγάλες πόλεις το δίκτυο μεταφορών αποτελείται από αυτοκινητόδρομους, περιφερειακές οδούς και μετρό. Στην ύπαιθρο οι υποδομές είναι πιο αραιές. Το σιδηροδρομικό δίκτυο συνδέει τις βασικές πόλεις και επεκτείνεται τα τελευταία χρόνια, μεταξύ άλλων για την ενίσχυση διεθνών εμπορικών διαδρομών.

Οι αερομεταφορές πλήττονται από τις κυρώσεις: πολλά αεροσκάφη είναι παλιά και τα ανταλλακτικά σπάνια.

Το Ιράν είναι επίσης από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο. Διαθέτει πυκνό δίκτυο ηλεκτροπαραγωγής, μεταξύ των οποίων μεγάλα εργοστάσια φυσικού αερίου, όπως αυτό στο Νταμαβάντ κοντά στην Τεχεράνη, καθώς και πολλά φράγματα. Αυτές οι εγκαταστάσεις εξασφαλίζουν την ενεργειακή επάρκεια, αλλά αποτελούν ταυτόχρονα ευάλωτους στόχους.

Ποιο είναι το κλίμα στον πληθυσμό του Ιράν;

Ο Τραμπ είχε ήδη απειλήσει την προηγούμενη εβδομάδα ότι θα «επιστρέψει τους Ιρανούς στη Λίθινη Εποχή, εκεί όπου ανήκουν». Η δήλωση αυτή προκάλεσε μεγάλη οργή σε πολλούς πολίτες, ακόμη και σε αντιπάλους της κυβέρνησης.

Σήμερα όμως κυριαρχούν κυρίως η ανησυχία και η αβεβαιότητα.

Ο Μπεχσάντ, οδηγός ταξί, λέει ότι ζει πλέον καθημερινά με φόβο. Η αρχική του ικανοποίηση για την αποδυνάμωση της πολιτικής ηγεσίας μετατράπηκε σε απογοήτευση απέναντι στον Τραμπ.

«Ένα πράγμα δεν θα του συγχωρήσω ποτέ. Τώρα φοβάμαι τόσο πολύ τις γέφυρες που αποφεύγω να περνάω από αυτές, ακόμη κι αν πρέπει να κάνω παράκαμψη 100 χιλιομέτρων».

Παρόμοια μιλά και ο Μοσταφά, περίπου 70 ετών συνταξιούχος:
«Είμαστε ευγνώμονες στον Τραμπ επειδή ήθελε την πτώση του καθεστώτος», λέει ο πρώην λογιστής του υπουργείου Πετρελαίου. «Αλλά τώρα χτυπάει κυρίως εμάς. Μας έκανε πρόσφυγες μέσα στη δική μας χώρα».

Μια συνταξιούχος δασκάλα από τη δυτική Τεχεράνη αποφάσισε να εγκαταλείψει την πόλη: «Φεύγουμε για να σώσουμε τη ζωή μας», λέει. «Βόμβες και πύραυλοι, οι τιμές που ανεβαίνουν, και από αύριο ίσως χωρίς ρεύμα και νερό».

Είναι εγκλήματα πολέμου οι επιθέσεις σε εργοστάσια ηλεκτρικής ενέργειας και γέφυρες;

Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο υποχρεώνει τα εμπλεκόμενα μέρη να διακρίνουν πάντοτε μεταξύ στρατιωτικών και πολιτικών στόχων.

Ακόμη κι αν ορισμένες πολιτικές υποδομές θα μπορούσαν να θεωρηθούν στρατιωτικοί στόχοι, επιθέσεις εναντίον τους απαγορεύονται όταν αναμένεται «υπερβολική» ζημιά στον άμαχο πληθυσμό, σύμφωνα με εκπρόσωπο του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ António Guterres.

Οι στοχευμένες επιθέσεις σε πολιτικές υποδομές απαγορεύονται, εκτός εάν αυτές χρησιμοποιούνται και για στρατιωτικούς σκοπούς, όπως γέφυρες μέσω των οποίων μετακινούνται στρατεύματα ή στρατιωτικός εξοπλισμός. Ακόμη όμως και τότε, το στρατιωτικό όφελος πρέπει να είναι ανάλογο με τις πιθανές απώλειες αμάχων.

Εάν οι ΗΠΑ χτυπούσαν, για παράδειγμα, το εργοστάσιο φυσικού αερίου στο Νταμαβάντ κοντά στην Τεχεράνη, οι συνέπειες για τον άμαχο πληθυσμό θα ήταν εξαιρετικά σοβαρές. Εάν ο Τραμπ εννοεί κυριολεκτικά τις απειλές του, τότε ουσιαστικά απειλεί με εγκλήματα πολέμου.

Είναι εφικτό ένα τόσο μαζικό πλήγμα κατά του Ιράν;

Η Ρωσία δεν κατάφερε, παρά τις συνεχείς επιθέσεις στην ενεργειακή υποδομή της Ουκρανία, να προκαλέσει γενικό μπλακ άουτ.

Ωστόσο στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ιράν βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση. Οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν σε μεγάλο βαθμό χάσει την αεροπορική κυριαρχία πάνω από τη χώρα, γεγονός που τις καθιστά πιο ευάλωτες στην ισραηλινο-αμερικανική υπεροχή, αν και μπορούν ακόμη να πραγματοποιήσουν επώδυνα αντίποινα.

Είναι δυνατή «πλήρης καταστροφή» μέσα σε λίγες ώρες;

Για επιθέσεις μεγάλης κλίμακας απαιτούνται ακριβείς πληροφορίες για τις ευάλωτες υποδομές του αντιπάλου. Τα λεγόμενα «υψηλής αξίας» στρατιωτικά και στρατηγικά σημεία καταγράφονται και αξιολογούνται συνεχώς μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται targeting.

Σε αυτήν περιλαμβάνονται οι συντεταγμένες των στόχων και οι καλύτερες διαδρομές προσέγγισης για πυραύλους ή πυραύλους κρουζ. Εάν υπάρχει επαρκής ισχύς πυρός και η αεράμυνα έχει ήδη αποδυναμωθεί, μπορούν να προκληθούν σοβαρές ζημιές σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Ποιο θα ήταν το στρατιωτικό αποτέλεσμα;

Σύμφωνα με τον ειδικό σε θέματα ενέργειας Joseph Webster από το Atlantic Council, μια επίθεση στις ενεργειακές και υδροδοτικές υποδομές του Ιράν θα είχε περιορισμένες στρατιωτικές συνέπειες.

Ενώ ο άμαχος πληθυσμός θα αντιμετώπιζε σοβαρούς κινδύνους από την καταστροφή του ηλεκτρικού δικτύου, των υποδομών ύδρευσης και των διυλιστηρίων, ο στρατός θα είχε «ελάχιστες άμεσες απώλειες».

Οι περισσότερες ένοπλες δυνάμεις, και το Ιράν, χρησιμοποιούν κυρίως καύσιμα όπως το ντίζελ, το οποίο αποθηκεύεται εύκολα. «Οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις θα συνεχίσουν σχεδόν σίγουρα να έχουν επαρκή πρόσβαση σε ντίζελ για στρατιωτικές επιχειρήσεις και θα μπορούν να συνεχίσουν να πολεμούν», σημειώνει.

Ο αναλυτής Danny Citrinowicz εκτιμά επίσης ότι ακόμη και βαριές επιθέσεις στις υποδομές του Ιράν «δεν θα οδηγήσουν σε συνθηκολόγηση». Αντίθετα, θα προκαλέσουν αντίποινα, θα ενισχύσουν την αποφασιστικότητα της ιρανικής ηγεσίας και πιθανότατα θα οδηγήσουν σε κλιμάκωση σε ολόκληρη την περιοχή.

«Η υπόθεση ότι μόνο η πίεση μπορεί να σπάσει την Τεχεράνη δεν είναι στρατηγική, είναι ευσεβής πόθος», έγραψε.

Ποιους στόχους θα μπορούσε να πλήξει το Ιράν;

Στις χώρες του Κόλπου, πιθανός στόχος θα μπορούσαν να είναι οι εγκαταστάσεις αφαλάτωσης θαλασσινού νερού. Η υδροδότηση εκατομμυρίων ανθρώπων εξαρτάται από αυτές.

Σε κράτη όπως το Κατάρ και το Μπαχρέιν, πάνω από το 90% του πόσιμου νερού προέρχεται από τέτοιες μονάδες. Πολλές βρίσκονται στις ακτές του Περσικός Κόλπος, σε απόσταση λίγων εκατοντάδων χιλιομέτρων από το Ιράν.

Επιθέσεις έχουν ήδη σημειωθεί σε εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ στο στόχαστρο θα μπορούσαν να βρεθούν επίσης τεχνολογικά κέντρα και κέντρα δεδομένων, εάν η κρίση κλιμακωθεί περαιτέρω.

Διαβάστε επίσης