Τι γνωρίζουμε για τη Συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν: Ποιο ήταν το «αντίδωρο» Τραμπ

Σε διπλωματικό ποκερ για «δυνατούς παίκτες» εξελίσσεται τόσο το προσκήνιο όσο και το παρασκήνιο της ιστορικής συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου που συντάραξε μεταξύ άλλων και την παγκόσμια οικονομία. Την ώρα που οι δύο πλευρές επιδίδονται σε έναν πόλεμο εντυπώσεων με εντελώς αντικρουόμενες ερμηνείες για τους τελικούς όρους, κρίσιμες λεπτομέρειες για την επόμενη ημέρα. έρχονται στο φως από διεθνή μέσα ενημέρωσης. Ήδη Μέσα όπως το Al Arabiya έχουν δώσει στην δημοσιότητα και τους 14 όρους της Συμφωνίας, δίχως όμως το περιεχόμενο να έχει επιβεβαιωθεί από την πλευρά των ΗΠΑ.

Από τη μία πλευρά, οι Αμερικανοί φαίνεται πως ρίχνουν στο τραπέζι το βαρύ χαρτί του μαύρου χρυσού για να δελεάσουν την Τεχεράνη, ενώ από την άλλη, το μεγάλο αγκάθι των πυρηνικών, των πολεμικών αποζημιώσεων και του μετώπου στον Λίβανο απειλεί να τινάξει την 60ήμερη εκεχειρία στον αέρα πριν καν στεγνώσει το μελάνι των υπογραφών.

Η Wall Street Journal αναφέρει συγκεκριμένα ότι κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε να ρίξει στο τραπέζι το πιο ισχυρό της χαρτί για να τερματίσει τον πόλεμο, επιτρέποντας στο Ιράν να ξεκινήσει αμέσως την πώληση πετρελαίου και καυσίμων. Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του αμερικάνικου μέσου, η κίνηση αυτή αποτελεί ένα πρόωρο οικονομικό κίνητρο προκειμένου η Τεχεράνη να προχωρήσει στον τερματισμό της σύγκρουσης, με τις σχετικές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις να τίθενται σε ισχύ αμέσως μόλις υπογραφεί η συμφωνία μέσα στην εβδομάδα.

Η άρση των περιορισμών δεν αφορά μόνο το ίδιο το πετρέλαιο, αλλά επεκτείνεται άμεσα στις τραπεζικές, μεταφορικές και ασφαλιστικές υπηρεσίες που είναι απολύτως απαραίτητες για να πραγματοποιηθούν αυτές οι συναλλαγές.

Τα πρώτα δείγματα της συμφωνίας είναι ήδη ορατά στο πεδίο. Η οργάνωση United Against Nuclear Iran γνωστοποίησε ότι ένα ιρανικό supertanker φορτωμένο με αργό πετρέλαιο απέπλευσε από το λιμάνι του Τσαμπαχάρ, πέρασε τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό και έπλεε στον Κόλπο του Ομάν με ενεργοποιημένο τον πομπό εντοπισμού του. Πρόκειται για το πρώτο τέτοιο περιστατικό από τον περασμένο Απρίλιο, όταν οι ΗΠΑ επέβαλαν το πλήρες μπλόκο στα ιρανικά λιμάνια.

Το αγκάθι των παγωμένων δισεκατομμυρίων και η στρατηγική Τραμπ
Κι όμως, η αρχική αυτή οικονομική ανάσα δεν σημαίνει λευκή επιταγή για την Τεχεράνη. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ξεκαθάρισε ότι η διατήρηση της άρσης των κυρώσεων σε βάθος χρόνου θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από τη συμμόρφωση του Ιράν στα αμερικανικά αιτήματα, όπως το οριστικό άνοιγμα του στρατηγικού Στενού του Ορμούζ και οι δεσμεύσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα. Την ίδια στιγμή πάντως, η Ουάσινγκτον αρνείται να δώσει άμεση πρόσβαση στα δισεκατομμύρια δολάρια των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν παγωμένα σε ξένες τράπεζες.

Το ηλεκτρονικό μνημόνιο κατανόησης που υπογράφηκε την Κυριακή προβλέπει μια εκτεταμένη παύση των εχθροπραξιών, την άρση των εκατέρωθεν αποκλεισμών στο Στενό του Ορμούζ και την έναρξη διευρυμένων συνομιλιών για τα πυρηνικά. Στο εσωτερικό των ΗΠΑ αλλά και στο Ισραήλ, πολλοί νομοθέτες και πολιτικοί εκφράζουν έντονες αντιρρήσεις, θεωρώντας ότι η κυβέρνηση Τραμπ παραχωρεί ένα κρίσιμο μοχλό πίεσης πριν εξασφαλίσει ουσιαστικές υποχωρήσεις από το καθεστώς.

Αναλυτές του Washington Institute επισημαίνουν ότι ο Λευκός Οίκος θεώρησε απαραίτητα αυτά τα «γλυκαντικά» για να κρατήσει το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, υπενθυμίζοντας ότι ο αμερικανικός στρατός διατηρεί τις δυνάμεις του στην περιοχή και μπορεί ανά πάσα στιγμή να επαναφέρει το μπλόκο.

Αν το Ιράν δεχτεί να καταστρέψει το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου και να διαλύσει το πυρηνικό του πρόγραμμα, η οικονομική ανακούφιση που θα λάβει θα είναι πολύ μεγαλύτερη.

Το οικονομικό παζάρι και τα «παγιδευμένα» κεφάλαια σε Κίνα και Ιράκ

Στο τραπέζι των συζητήσεων βρίσκεται ένα τεράστιο πακέτο που περιλαμβάνει την αποκατάσταση της πρόσβασης του Ιράν σε μέρος των παγωμένων κεφαλαίων του –τα οποία αγγίζουν συνολικά τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια– καθώς και ένα ταμείο ανοικοδόμησης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τις ζημιές του πολέμου.

Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκαθάρισε μέσω των social media ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να συνεισφέρουν οικονομικά σε αυτό το ταμείο των 300 δισεκατομμυρίων, καθώς το ζήτημα της χρηματοδότησης του Ιράν είναι πολιτικά εξαιρετικά ευαίσθητο για τον ίδιο, δεδομένης της σκληρής κριτικής που είχε ασκήσει στο παρελθόν στον Μπαράκ Ομπάμα για τη συμφωνία του 2015.

Η νομιμοποίηση των πωλήσεων πετρελαίου θεωρείται μια πιο εύπεπτη λύση για την Ουάσινγκτον, καθώς εκτιμάται ότι θα βοηθήσει και στη μείωση των παγκόσμιων τιμών ενέργειας. Σύμφωνα με πρώην κορυφαία στελέχη της ισραηλινής Μοσάντ, από τη στιγμή που η συμφωνία προέβλεπε την άρση του αποκλεισμού των λιμανιών, το Ιράν θα επέστρεφε έτσι κι αλλιώς στο εκτεταμένο λαθρεμπόριο πετρελαίου, οπότε η Ουάσινγκτον προτίμησε να το νομιμοποιήσει για να ελέγξει τη διαδικασία.

Σύμφωνα με τις διαρροές, η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν ενδέχεται να αποκτήσει πρόσβαση σε κάποια από τα παγωμένα κεφάλαια πριν καν ολοκληρωθεί η τελική συμφωνία για τα πυρηνικά. Η Τεχεράνη έχει ζητήσει 12 δισεκατομμύρια δολάρια προκαταβολικά και ακόμα 24 δισεκατομμύρια κατά τη διάρκεια των 60 ημερών που θα διαρκέσουν οι διαπραγματεύσεις. Αυτά τα χρήματα βρίσκονται διάσπαρτα σε όλο τον κόσμο:

Το μεγαλύτερο μέρος είναι εγκλωβισμένο στην Κίνα από παλαιότερες πωλήσεις πετρελαίου και δεν μπορεί να μεταφερθεί λόγω του αποκλεισμού του ιρανικού τραπεζικού συστήματος.

Περίπου 6 δισεκατομμύρια δολάρια βρίσκονται στο Κατάρ (από τη συμφωνία ανταλλαγής κρατουμένων του 2023) και 1 δισεκατομμύριο στο Ομάν, τα οποία είχαν δεσμευτεί ανεπίσημα μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου στο Ισραήλ.

Επιπλέον 15 δισεκατομμύρια δολάρια είναι «παγιδευμένα» σε τράπεζες του Ιράκ από πωλήσεις ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου.

SKYNEWS: Το θρίλερ των 14 σημείων, τα πυρηνικά και η εκεχειρία

Την ίδια ώρα, το τοπίο γύρω από το τι πραγματικά περιλαμβάνει το τελικό κείμενο παραμένει θολό. Το Sky News και διεθνή μέσα ενημέρωσης καταγράφουν ένα έντονο διπλωματικό θρίλερ, καθώς Ουάσινγκτον και Τεχεράνη προχωρούν σε εντελώς αντικρουόμενες δηλώσεις, με την κάθε πλευρά να παρουσιάζει τη δική της εκδοχή για τους όρους της 60ήμερης εκεχειρίας.

Τι γνωρίζουμε για τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν και πώς την ερμηνεύει η κάθε πλευρά

• Το έγγραφο παρουσιάζεται ως μνημόνιο κατανόησης και ο JD Vance αναφέρει ότι πρόκειται για «ένα πολύ γενικό έγγραφο» μήκους «περίπου μιάμισης σελίδας». Σύμφωνα με το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Mehr, περιλαμβάνει 14 σημεία και θα επικυρωθεί με ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Για να κατανοήσουμε το πλαίσιο... Προηγούμενες ιρανικές αναφορές σχετικά με τους όρους της προκαταρκτικής συμφωνίας έτειναν να είναι έντονα διαστρεβλωμένες προς όφελος των δικών του επιθυμιών του Ιράν.
• Παύση των εχθροπραξιών – προς το παρόν: Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό του Πακιστάν, η συμφωνία προέβλεπε «την άμεση και μόνιμη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου». Η εκεχειρία αναμένεται να διαρκέσει 60 ημέρες, κατά τη διάρκεια των οποίων θα διαπραγματευτεί μια πιο ουσιαστική συμφωνία. Το Ισραήλ δήλωσε ότι θα διατηρήσει τα στρατεύματά του στο Λίβανο για όσο διάστημα είναι απαραίτητο. Ωστόσο, σύμφωνα με τη Χεζμπολάχ, το Ιράν δεν θα υπογράψει τελική συμφωνία μετά την παρέλευση των 60 ημερών, εάν το Ισραήλ παραμείνει στο Λίβανο.
• Επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ: Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η σημαντική ναυτιλιακή διαδρομή, την οποία το Ιράν έχει ουσιαστικά κλείσει εδώ και μήνες, θα ανοίξει την Παρασκευή και θα είναι «χωρίς διόδια». Ωστόσο, τα ιρανικά ΜΜΕ ανέφεραν ότι το άνοιγμα θα γίνει σύμφωνα με «ιρανικές ρυθμίσεις». Ο Τραμπ διέταξε επίσης να αρθεί τότε ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών.
• Άρση των κυρώσεων για το Ιράν: Αυτό είναι ένα από τα θέματα που απομένουν να διαπραγματευτούν κατά τη διάρκεια της 60ήμερης περιόδου εκεχειρίας. Η κυβέρνηση Τραμπ είχε δηλώσει προηγουμένως ότι τα ιρανικά κεφάλαια θα αποδεσμευθούν μόνο όταν το Ιράν εκπληρώσει ορισμένες προϋποθέσεις. Το Mehr ισχυρίζεται ότι 12 δισ. δολάρια θα αποδεσμευθούν πριν από την έναρξη των συνομιλιών και επανέλαβε επίσης τους ισχυρισμούς ότι οι ΗΠΑ έπρεπε να παρουσιάσουν σχέδια ανασυγκρότησης αξίας τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για το Ιράν. Ο Τραμπ χαρακτήρισε τις αναφορές για επενδύσεις των ΗΠΑ στο Ιράν ως «γελοίες» φήμες.
• Πυραυλικό πρόγραμμα: Λίγα είναι γνωστά σχετικά με αυτό, αλλά το Mehr ανέφερε ότι η συμφωνία το εξαιρεί από τις τελικές διαπραγματεύσεις.
• Το πυρηνικό πρόγραμμα σε εκκρεμότητα: Το απόθεμα του Ιράν σε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο θα εξεταστεί κατά τη διάρκεια της 60ήμερης εκεχειρίας. Οι απόψεις των ΗΠΑ και του Ιράν εξακολουθούν να αποκλίνουν: Ο Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι η συμφωνία «ορίζει ρητά» ότι οι ΗΠΑ και ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας θα βοηθήσουν το Ιράν να καταστρέψει τα αποθέματά του. Ένας υψηλόβαθμος Ιρανός αξιωματούχος ανέφερε ότι το σχέδιο συμφωνίας επιτρέπει στο Ιράν να αραιώσει το εμπλουτισμένο ουράνιό του εντός της χώρας. Ο Τραμπ δήλωσε την Κυριακή ότι, εάν το Ιράν δεν καταφέρει να καταλήξει σε πυρηνική συμφωνία, θα ξαναρχίσει τις στρατιωτικές επιθέσεις.