Γιατί το Άρθρο 5 του Μνημονίου Κατανόησης Ιράν - ΗΠΑ απειλεί να «ανατινάξει» τα Στενά του Ορμούζ
Oι δύο πλευρές σύμφωνα με αναλυτές φαίνεται πως ερμηνεύουν διαφορετικά το κείμενο της μεταξύ τους συμφωνίας
Πλοία στα Στενά του Ορμούζ.
Snapshot
- Το Άρθρο 5 του Μνημονίου Κατανόησης Ιράν
- ΗΠΑ προβλέπει την ασφαλή διλευση εμπορικών πλοίων μέσω του Στενού του Ορμούζ και την άρση τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων από το Ιράν εντός 30 ημερών.
- Η διαφωνία για τον έλεγχο και τη διαχείριση του Στενού έχει προκαλέσει ανταποδοτικές επιθέσεις και απειλεί την εύθραυστη συμφωνία μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.
- Το Ιράν διατηρεί πλήρη εποπτεία του Στενού και απορρίπτει προσπάθειες των ΗΠΑ να δημιουργήσουν εναλλακτικές θαλάσσιες διαδρομές κοντά στην πλευρά του Ομάν.
- Οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν να σταματήσουν τις αμοιβαίες επιθέσεις και προγραμματίζουν συνάντηση στο Κατάρ για να επιλύσουν τη διαμάχη.
- Το Ιράν κατηγορεί τις ΗΠΑ για παραβίαση της συμφωνίας με τις επιθέσεις τους, ενώ οι ΗΠΑ απειλούν με στρατιωτική κλιμάκωση εάν η κατάσταση επιδεινωθεί.
Σημαντικό σημείο τριβής ανάμεσα σε Ιράν και ΗΠΑ εξακολουθούν να παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, ο έλεγχος των οποίων έχει πυροδοτήσει έναν κύκλο ανταποδοτικών επιθέσεων μεταξύ του χωρών, απειλώντας με ρήξη το ήδη εύθραυστο μνημόνιο συνεργασίας ή κατανόησης (MoU).
Οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορήθηκαν για παραβίαση των όρων του Μνημονίου, συμπεριλαμβανομένου του άρθρου 5, το οποίο προβλέπει την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων μέσω του Στενού του Ορμούζ, δικαιολογώντας τις ανταλλαγές πυρών του Σαββατοκύριακου – τις πρώτες από την υπογραφή του στις 17 Ιουνίου.
Αργά το βράδυ της Κυριακής το Axios μετέδωσε πως ΗΠΑ και Ιράν συμφώνησαν να σταματήσουν τις αμοιβαίες επιθέσεις, και πως σχεδιάζουν συνάντηση την Τρίτη στην πρωτεύουσα του Κατάρ, αντί της Ελβετίας, για να επιλύσουν τη διαμάχη τους σχετικά με το Στενό του Ορμούζ, συνεχίζοντας τις τεχνικές συνομιλίες.
Ο de facto αποκλεισμός του στενού από το Ιράν, μέσω του οποίου διέρχονταν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου πριν από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, προκάλεσε παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Η προσωρινή συμφωνία μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ προβλέπει το άνοιγμα του στενού, αλλά η Τεχεράνη αντιστάθηκε στην προσπάθεια της Ουάσιγκτον να δημιουργήσει εναλλακτικές διαδρομές πιο κοντά στην πλευρά του Ομάν.
Η τελευταία κλιμάκωση ξεκίνησε την Παρασκευή, όταν ένα πλοίο που προσπαθούσε να διέλθει από το Στενό του Ορμούζ χτυπήθηκε από βλήμα. Οι ΗΠΑ αντέδρασαν με επίθεση εναντίον του Ιράν, αν και η Τεχεράνη δεν ανέλαβε ποτέ την ευθύνη για την επίθεση.
Τι προβλέπει το Άρθρο 5 του Μνημονίου Κατανόησης;
Το πέμπτο σημείο αφορούσε τη επαναλειτουργία του στενού και την άμεση επανέναρξη της εμπορικής κυκλοφορίας, όπου βρίσκονταν εγκλωβισμένα εκατοντάδες πλοία τους τελευταίους μήνες.
«Το Ιράν θα λάβει τα απαραίτητα μέτρα, καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια, για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς χρέωση για 60 ημέρες, αποκλειστικά από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα», αναφέρει το Άρθρο 5.
Προβλέπει επίσης την άρση των «τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων» και την αποναρκοθέτηση από το Ιράν εντός 30 ημερών.
Συνεχίζει αναφέροντας ότι «το Ιράν θα διεξάγει διάλογο με το Σουλτανάτο του Ομάν για να καθορίσει τη μελλοντική διαχείριση και τις ναυτιλιακές υπηρεσίες στο Στενό του Ορμούζ, σε συνεννόηση με άλλα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με το ισχύον διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών του Στενού του Ορμούζ».
Το ζήτημα του ελέγχου του στενού αποτελεί σημαντικό σημείο διαφωνίας στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Το Ιράν έχει επίσης αναφερθεί στην επιβολή διοδίων στα πλοία, αλλά οι ΗΠΑ και οι χώρες του Κόλπου, των οποίων οι εξαγωγές διέρχονται από τη θαλάσσια οδό, έχουν απορρίψει την πρόταση.
«Το Στενό του Ορμούζ παραμένει υπό την πλήρη εποπτεία και διαχείριση του Ιράν κατά τις επόμενες 30 ημέρες, και αφού αρθούν όλα τα εμπόδια, η πλήρης χωρητικότητα της θαλάσσιας οδού θα αποκατασταθεί. Σε αυτό εργαζόμαστε», δήλωσε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκί κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στη Βαγδάτη του Ιράκ.
«Η ευθύνη αυτή βαρύνει την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Δεν υπάρχει κανένα άλλο μέρος ή κράτος σε αυτό το θέμα. Αυτό είναι απολύτως σαφές βάσει του μνημονίου κατανόησης, και οποιαδήποτε παρέμβαση ή μονομερής ενέργεια θα οδηγήσει σε επιδείνωση της κατάστασης και θα καθυστερήσει επίσης την επαναλειτουργία του στενού».
Σύμφωνα με δηλώσεις αναλυτών στο Al Jazeera, εκτιμούν πώς οι δύο πλευρές ερμηνεύουν το μνημόνιο κατανόησης με διαφορετικό τρόπο.
Ο Χασάν Αχμαντιάν, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, αναφέρει ότι η Ουάσιγκτον υπαναχωρεί από τη συμφωνία που υπέγραψε.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιθυμούν να τεθούν σε εφαρμογή διαφορετικές ρυθμίσεις, σε αντίθεση με το μνημόνιο κατανόησης που οι ίδιες υπέγραψαν», είπε.
«Αυτό που βλέπουμε είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες να προσπαθούν να βρουν τρόπο να ξεφύγουν από αυτό το μνημόνιο κατανόησης, ενώ υποχρεώνουν το Ιράν να τηρήσει τους όρους του.»
Οι ΗΠΑ έχουν πράξει το ίδιο και στο Λίβανο, μεσολαβώντας για τη σύναψη μιας νέας συμφωνίας-πλαισίου μεταξύ του Ισραήλ και της λιβανικής κυβέρνησης, δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ο πολιτικός αναλυτής Αμπάς Ασλάνι, με έδρα την Τεχεράνη, δήλωσε ότι το Ιράν θεωρεί το Στενό του Ορμούζ ως αποτρεπτικό μέσο έναντι μελλοντικών επιθέσεων των ΗΠΑ.
«Το Ιράν θεωρεί [το Στενό] ως μέσο πίεσης για να αποτρέψει την επανάληψη οποιουδήποτε νέου κύκλου επιθετικότητας εναντίον της χώρας», προσθέτοντας ότι οποιαδήποτε απόπειρα αλλαγής της κατάστασης εκεί «με τη βία» είναι «απαράδεκτη για την Τεχεράνη».
Ο Βόλφγκανγκ Πούσταϊ, αναλυτής αμυντικών θεμάτων με έδρα τη Βιέννη, δήλωσε ότι το Ιράν επιμένει στον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, ενώ οι ΗΠΑ και τα αραβικά κράτη επιμένουν στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας μέσω του αυτού.
«Προκειμένου να υπογραμμίσει τη θέση του, το Ιράν έχει πλέον επιτεθεί δύο φορές σε πλοία, και δεν αποτελεί πραγματικά έκπληξη το γεγονός ότι οι ΗΠΑ αντέδρασαν», δήλωσε ο Πούσταϊ.
«Ωστόσο, η κλίμακα της αντίδρασης του Ιράν, αλλά και η κλίμακα των αμερικανικών επιθέσεων, δεν υποδηλώνουν ότι και οι δύο πλευρές επιδιώκουν πλήρη κλιμάκωση της σύγκρουσης. Επομένως, κατά τη γνώμη μου, φαίνεται ότι εξακολουθεί να υπάρχει πιθανότητα ειρηνικής επίλυσης του ζητήματος αυτού».
Η προσπάθεια των ΗΠΑ να προωθήσουν τη διέλευση πλοίων σε συντονισμό με το Ομάν και τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) δεν έγινε δεκτή ευνοϊκά από την Τεχεράνη, η οποία προειδοποίησε κατά της δημιουργίας νέων διαδρομών.
Ακολούθησαν οι απειλές και οι επιθέσεις που οδήγησαν σε μείωση της κυκλοφορίας από 70 διελεύσεις την Τετάρτη σε 54 την Πέμπτη. Το Σάββατο, ο αριθμός μειώθηκε περαιτέρω σε 40 διελεύσεις, ανέφερε η Windward AI.
Το Υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν καταδίκασε τις αμερικανικές επιθέσεις της Παρασκευής και του Σαββάτου, χαρακτηρίζοντάς τες «κατάφωρη παραβίαση» του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και «σαφή παραβίαση της παραγράφου 1 του μνημονίου κατανόησης».
«Αυτές οι βίαιες επιθέσεις… αποδεικνύουν ότι οι ΗΠΑ δεν αποδίδουν την παραμικρή αξία και αξιοπιστία στις δεσμεύσεις τους», ανέφερε το Υπουργείο Εξωτερικών.
Το IRGC δήλωσε ότι εκτόξευσε βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον αμερικανικών δυνάμεων στην αεροπορική βάση Ali Al Salem του Κουβέιτ και στο αρχηγείο του 5ου Στόλου των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν, ως αντίδραση στις αμερικανικές επιθέσεις σε πέντε παράκτιες περιοχές του Ιράν.
Το IRGC κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι παραβίασαν τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το μνημόνιο κατανόησης με τις τελευταίες επιθέσεις τους, προσθέτοντας ότι η συμφωνία παρέχει στην Τεχεράνη τον έλεγχο των πλοίων που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ.
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα «Truth Social», ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την Κυριακή ότι οι αμερικανικές δυνάμεις χτύπησαν «ιρανικές εγκαταστάσεις αποθήκευσης πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, καθώς και παράκτιες εγκαταστάσεις ραντάρ, για παραβίαση της Συμφωνίας Εκεχειρίας, ΓΙΑ ΑΚΟΜΑ ΜΙΑ ΦΟΡΑ!»
« Μπορεί να έρθει μια στιγμή που δεν θα μπορούμε πλέον να είμαστε λογικοί και θα αναγκαστούμε να ολοκληρώσουμε στρατιωτικά το έργο που ξεκινήσαμε με μεγάλη επιτυχία», έγραψε. «Αν συμβεί αυτό, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν δεν θα υπάρχει πλέον.»
Διαβάστε επίσης
