Η μυστηριώδης κλοπή του Αντονέλο ντα Μεσίνα – Πώς άρπαξαν έργα ανεκτίμητης αξίας από μουσείο
Η κλοπή έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στις ιταλικές αρχές, καθώς πολλά από τα στοιχεία της υπόθεσης παραμένουν αναπάντητα
Snapshot
- Στις 15 Αυγούστου, κατά τη διάρκεια μεγάλης θρησκευτικής γιορτής στη Μεσσήνη, δύο άνδρες έκλεψαν από το Περιφερειακό Μουσείο τα πέντε σωζόμενα τμήματα του «Πολύπτυχου του Αγίου Γρηγορίου» του Αντονέλο ντα Μεσίνα και έναν διπλής όψης μικρό πίνακα.
- Οι δράστες εκμεταλλεύτηκαν την ερημιά στα προάστια λόγω της μεγάλης συγκέντρωσης κόσμου στο κέντρο και πέτυχαν να διαρρήξουν μια πλαϊνή πόρτα χωρίς συναγερμό, ολοκληρώνοντας την κλοπή μέσα σε 2-3 λεπτά.
- Παρά το ότι ο συναγερμός ενεργοποιήθηκε από το πολύπτυχο, ένας φύλακας τον απενεργοποίησε θεωρώντας τον ψευδή συναγερμό, ενώ δύο από τα πέντε τμήματα του έργου βρέθηκαν εγκαταλελειμμένα και προσεκτικά τοποθετημένα έξω από το μουσείο.
- Η πιθανότητα ύπαρξης εσωτερικής βοήθειας εξετάζεται από τις αρχές, αλλά δεν υπάρχει επίσημη έρευνα εναντίον εργαζομένου του μουσείου, ενώ το έργο θεωρείται δύσκολο προς πώληση λόγω της αναγνωρισιμότητάς του.
- Η κλοπή αποτελεί σημαντική απώλεια για τη Μεσσήνη, καθώς το πολύπτυχο έχει μεγάλη ιστορική και συμβολική αξία για την πόλη, που έχει πληγεί επανειλημμένα από καταστροφές.
Ήταν περίπου 20:47 το βράδυ της 15ης Αυγούστου, όταν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι βρίσκονταν στους δρόμους του κέντρου της Μεσσήνης στη Σικελία για τη μεγάλη θρησκευτική γιορτή της πόλης.
Την ίδια ώρα, λίγα χιλιόμετρα βορειότερα, τουλάχιστον δύο άνδρες έκοβαν την περίφραξη του Περιφερειακού Μουσείου, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι η περιοχή γύρω από το μουσείο ήταν σχεδόν έρημη.
Οι δράστες παραβίασαν με λοστό μια πλαϊνή πόρτα και βρέθηκαν μπροστά σε μία από τις σημαντικότερες συλλογές του μουσείου: τα πέντε σωζόμενα τμήματα του «Πολύπτυχου του Αγίου Γρηγορίου» του αναγεννησιακού ζωγράφου Αντονέλο ντα Μεσίνα, ενός από τα σημαντικότερα έργα του.
Από τον ίδιο χώρο αφαίρεσαν και έναν μικρό πίνακα ζωγραφισμένο και στις δύο πλευρές. Χωρίς να γίνουν αντιληπτοί, οι δράστες πήραν τα έργα και διέφυγαν.
Η κλοπή έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στις ιταλικές αρχές, καθώς πολλά από τα στοιχεία της υπόθεσης παραμένουν αναπάντητα. Οι ερευνητές κρατούν μέχρι στιγμής χαμηλούς τόνους, ενώ πηγές που γνωρίζουν την υπόθεση, αλλά και ειδικοί που έχουν γνώση του μουσείου, επισημαίνουν μια σειρά από ασυνήθιστες λεπτομέρειες.
Ένα στοιχείο, πάντως, φαίνεται να ήταν απολύτως υπολογισμένο: η ημερομηνία.
Η 15η Αυγούστου δεν ήταν τυχαία
«Αν ένας κλέφτης στη Μεσσήνη έπρεπε να επιλέξει μία ημέρα από τις 365 του χρόνου για να κάνει μια ληστεία, θα επέλεγε την 15η Αυγούστου», ανέφερε ερευνητής που βρίσκεται κοντά στην υπόθεση.
Εκείνη την ημέρα πραγματοποιείται στη Μεσσήνη η περίφημη πομπή της Vara, μια θρησκευτική παράδοση που χρονολογείται από το 1535 και πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις 15 Αυγούστου, ημέρα του Ferragosto, της μεγάλης θερινής αργίας στην Ιταλία.
Στο επίκεντρο των εκδηλώσεων βρίσκεται μια τεράστια πυραμιδοειδής κατασκευή ύψους περίπου 14 μέτρων, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου.
Περισσότεροι από 150.000 άνθρωποι κατακλύζουν το κέντρο της πόλης, εκατοντάδες αστυνομικοί αναπτύσσονται στους δρόμους, ενώ σημαντικές οδικές αρτηρίες και πλατείες κλείνουν για την πομπή.
Στα προάστια, όμως, η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. «Τα περίχωρα της πόλης είναι σχεδόν έρημα εκείνη την ημέρα», ανέφερε ο Λέλιο Μπονακόρσο, γραφίστας, εικονογράφος και ειδικός σε θέματα τέχνης από τη Μεσσήνη, ο οποίος έχει συνεργαστεί με το περιφερειακό μουσείο.
Όπως εξήγησε, όσοι παραμένουν στην περιοχή είναι κυρίως ηλικιωμένοι, για τους οποίους η ζέστη του Αυγούστου και το πλήθος στο κέντρο της πόλης μπορεί να είναι αποτρεπτικοί παράγοντες.
Η εισβολή διήρκεσε μόλις λίγα λεπτά
Σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν μεταδοθεί από ιταλικά μέσα ενημέρωσης, δύο άνδρες με καλυμμένα πρόσωπα και κράνη μοτοσικλέτας μπήκαν στον χώρο του μουσείου. Οι αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο να υπήρχαν ακόμη δύο συνεργοί, οι οποίοι παρέμειναν έξω λειτουργώντας ως τσιλιαδόροι.
Ο τρόπος με τον οποίο οι δράστες κατάφεραν να μπουν στον περίβολο παραμένει υπό διερεύνηση. Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται είναι ότι πέρασαν από γειτονικό συγκρότημα κατοικιών.
Αφού έκοψαν την περίφραξη, κατευθύνθηκαν προς μια πλαϊνή πόρτα του μουσείου. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ήταν μία από τις ελάχιστες εισόδους που δεν διέθεταν σύστημα συναγερμού.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα της υπόθεσης.
«Αυτό είναι ένα από τα πρώτα μυστήρια», δήλωσε η ιστορικός τέχνης Βαλεντίνα Τσέρτο, που συνδέεται με το Πανεπιστήμιο της Μεσσήνης.
Σύμφωνα με την ίδια, οι κάμερες ασφαλείας δείχνουν ότι η επιχείρηση των δραστών διήρκεσε μόλις δύο έως τρία λεπτά.
«Πώς κατάφεραν να αφαιρέσουν και τα πέντε τμήματα τόσο γρήγορα; Και πώς γνώριζαν ότι η συγκεκριμένη πόρτα δεν διέθετε συναγερμό;»
Στο μικροσκόπιο οι υπεύθυνοι ασφαλείας
Οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο οι δράστες να είχαν βοήθεια από άτομο που γνώριζε καλά τους χώρους και τα συστήματα ασφαλείας του μουσείου.
Το ιταλικό πρακτορείο Ansa μετέδωσε ότι ένας υπάλληλος του μουσείου βρέθηκε στο επίκεντρο της έρευνας λόγω φερόμενων αντιφάσεων σχετικά με το σύστημα συναγερμού. Ωστόσο, αστυνομικές πηγές διέψευσαν ότι υπάρχει συγκεκριμένη έρευνα σε βάρος εργαζομένου για τον λόγο αυτό.
Ο Κρίστοφερ Μαρινέλο, δικηγόρος και διευθύνων σύμβουλος της Art Recovery International, σημείωσε ότι η πιθανότητα ύπαρξης εσωτερικής βοήθειας εξετάζεται σχεδόν πάντα σε μεγάλες κλοπές έργων τέχνης.
«Πώς κατάφεραν να περάσουν από τους φρουρούς, τους συναγερμούς και τις κάμερες; Υπάρχει πάντα η υπόθεση ότι οι δράστες είχαν εσωτερική βοήθεια, ακόμη κι αν τελικά αποδειχθεί ότι δεν συνέβη κάτι τέτοιο», ανέφερε.
Το παράδοξο είναι ότι, ενώ η πλαϊνή πόρτα φέρεται να μην ήταν συνδεδεμένη με συναγερμό, το πολύπτυχο του Αντονέλο ντα Μεσίνα διέθετε ξεχωριστό σύστημα προστασίας, σχεδιασμένο να ενεργοποιείται ακόμη και με την παραμικρή μετακίνηση.
Και πράγματι, σύμφωνα με πληροφορίες των ερευνητών, ο συναγερμός ενεργοποιήθηκε.
Πηγές της αστυνομίας που μίλησαν σε ιταλικό τηλεοπτικό πρόγραμμα ανέφεραν ότι ένας φύλακας φέρεται να άκουσε τον συναγερμό και να τον απενεργοποίησε, θεωρώντας ότι επρόκειτο για λανθασμένη ενεργοποίηση.
Τα δύο έργα που εγκατέλειψαν στον δρόμο
Η κλοπή αποκαλύφθηκε περίπου δέκα λεπτά αργότερα, όταν μια γυναίκα παρατήρησε κάτι ασυνήθιστο πάνω σε έναν χαμηλό τοίχο έξω από το μουσείο.
Τα έργα βρίσκονταν εκεί, εγκαταλελειμμένα. «Υπάρχουν πίνακες του μουσείου στον δρόμο, σαν να τους έκλεψε κάποιος και να τους άφησε εδώ. Είναι μεγάλοι και έχουν μεγάλη αξία», φέρεται να είπε στην αστυνομία.
Το ακόμη πιο παράξενο στοιχείο ήταν ότι οι δράστες είχαν αφήσει πίσω δύο από τα πέντε τμήματα του πολύπτυχου.
Δεν φαίνεται να τα πέταξαν βιαστικά. Σύμφωνα με τον Μπονακόρσο, είχαν τοποθετηθεί προσεκτικά πάνω στον τοίχο.
«Γιατί να μπουν στη διαδικασία να αποσυναρμολογήσουν ένα έργο πέντε τμημάτων και στη συνέχεια να εγκαταλείψουν δύο από αυτά έξω από το κτίριο;» διερωτήθηκε.
Το μουσείο με τους Καραβάτζιο και η βαριά ιστορία του
Το Περιφερειακό Διεπιστημονικό Μουσείο της Μεσσήνης, γνωστό ως MuMe, φιλοξενεί σημαντικά αρχαιολογικά και έργα της Αναγέννησης και του μπαρόκ.
Ανάμεσά τους βρίσκονται και δύο έργα του Καραβάτζιο, ο οποίος πέρασε αρκετούς μήνες στη Μεσσήνη το 1609.
Πρόκειται για τους πίνακες «Η Ανάσταση του Λαζάρου» και «Η Προσκύνηση των Ποιμένων».
Η ιστορία του μουσείου συνδέεται και με μία από τις διασημότερες κλοπές έργου τέχνης στην Ιταλία. Το 1969, ο πίνακας «Η Γέννηση με τον Άγιο Φραγκίσκο και τον Άγιο Λαυρέντιο» του Καραβάτζιο εκλάπη από το Ορατόριο του Αγίου Λαυρεντίου και δεν έχει βρεθεί μέχρι σήμερα.
Οι αρχές έχουν εξετάσει εδώ και χρόνια το ενδεχόμενο εμπλοκής της μαφίας, ενώ το έργο εξακολουθεί να βρίσκεται στη λίστα του FBI με τα πλέον καταζητούμενα κλεμμένα έργα τέχνης.
Λίγο μετά την κλοπή του έργου του Αντονέλο, ο εισαγγελέας της Μεσσήνης δήλωσε στη Rai ότι το ενδεχόμενο εμπλοκής της μαφίας δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Ωστόσο, ειδικοί στην ανάκτηση κλεμμένων έργων τέχνης εμφανίζονται περισσότερο επιφυλακτικοί.
«Καταλαβαίνω γιατί, δεδομένης της τοποθεσίας και των στερεοτύπων γύρω από τη Σικελία, εξετάζεται και αυτό το ενδεχόμενο», δήλωσε ο Μαρινέλο. «Όμως, κατά τη γνώμη μου, ακόμη και ο πιο σκληρός τοπικός μαφιόζος δεν θα αντιμετώπιζε με αυτόν τον τρόπο τη Μεσσήνη».
Ένα έργο που δύσκολα μπορεί να πουληθεί
Το «Πολύπτυχο του Αγίου Γρηγορίου» δεν είναι ένα ακόμη έργο τέχνης. Αρχικά αποτελούνταν από έξι τμήματα και δημιουργήθηκε για το μοναστήρι του Αγίου Γρηγορίου. Είναι το μοναδικό έργο του Αντονέλο ντα Μεσίνα που δεν έφυγε ποτέ από την πόλη του.
Το έργο επέζησε από τον καταστροφικό σεισμό του 1908, ο οποίος ισοπέδωσε μεγάλο μέρος της Μεσσήνης και κόστισε τη ζωή σε περίπου τον μισό πληθυσμό της πόλης.
Για πολλούς κατοίκους, το πολύπτυχο είχε αποκτήσει συμβολική σημασία, καθώς συνδεόταν με την ιστορία μιας πόλης που έχει καταστραφεί επανειλημμένα από σεισμούς και, αργότερα, από τους βομβαρδισμούς του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι ερευνητές εξετάζουν διάφορα πιθανά σενάρια για την κλοπή, μεταξύ των οποίων μια οργανωμένη παραγγελία, μια απόπειρα εκβιασμού ή ακόμη και διαφυγή με ταχύπλοο προς την απέναντι ακτή της Καλαβρίας.
Υπάρχει, όμως, ένα βασικό πρόβλημα για τους δράστες: ένα τόσο αναγνωρίσιμο και ελλιπές έργο είναι εξαιρετικά δύσκολο να πουληθεί.
«Πώς θα μπορούσε ένας συλλέκτης να το εκθέσει;» σχολίασε ο Μαρινέλο. «Θα έπρεπε να παραμείνει κρυμμένο. Πολύ σύντομα οι δράστες θα καταλάβουν ότι αυτά τα έργα είναι ουσιαστικά “ραδιενεργά” και ότι δεν πρόκειται να τους αποφέρουν τα εκατομμύρια που πιθανώς περίμεναν».
Μια ακόμη πληγή για τη Μεσσήνη
Σήμερα, το σημείο όπου βρισκόταν το πολύπτυχο έχει καλυφθεί με μαύρα πάνελ. Η απουσία του έργου είναι πλέον εμφανής σε έναν χώρο που για χρόνια αποτελούσε σημείο αναφοράς για το μουσείο και την πόλη.
Για τον Μπονακόρσο, η κλοπή αποτελεί ακόμη μία πληγή για τη Μεσσήνη. «Εδώ έχουμε μια παροιμία: είμαστε σαν τον φοίνικα. Πάντα αναγεννιόμαστε από τις στάχτες των καταστροφών που έχουν χτυπήσει την πόλη μας», είπε.
«Αυτή η κλοπή δεν είναι μια τραγωδία όπως ένας σεισμός. Είναι, όμως, ακόμη μία πληγή για τη Μεσσήνη. Και αυτή τη φορά θα ξανασηκωθούμε».
