Ο «κουμπαράς Πιερρακάκη» και το μεγάλο στοίχημα της αποταμίευσης – Τι συμβαίνει σε άλλες χώρες
Από την Ελλάδα στη Γερμανία, την Ουγγαρία, τη Βρετανία και τη Σιγκαπούρη – Η ιδέα του Πιερρακάκη, τα δεκάδες χιλιάδες ευρώ στα 18 και το ερώτημα αν το μέτρο θα αντέξει στον χρόνο
Snapshot
- Ο «κουμπαράς Πιερρακάκη» προωθεί τη συστηματική αποταμίευση από την παιδική ηλικία με συμμετοχή του κράτους ως συνεπενδυτή της οικογένειας.
- Το πρόγραμμα στοχεύει στη δημιουργία κεφαλαίου για κάθε παιδί που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για σπουδές, επαγγελματική δραστηριότητα ή κατοικία στην ενηλικίωση.
- Παρόμοια προγράμματα εφαρμόζονται σε χώρες όπως η Γερμανία, η Ουγγαρία, η Βρετανία και η Σιγκαπούρη, με διαφορετικές μορφές κρατικής συνεισφοράς και χρηματοδότησης.
- Η βασική πρόκληση είναι η διατήρηση και η συνέχεια του μέτρου ανεξαρτήτως κυβερνητικών αλλαγών, με σταθερούς κανόνες και μακροπρόθεσμη δημοσιονομική πρόβλεψη.
- Το δημοσιονομικό κόστος του προγράμματος αναμένεται να φτάσει τα 500 εκατ. ευρώ ετησίως γύρω στο 2040, καθιστώντας σημαντική την ανάγκη αυστηρού σχεδιασμού και πολιτικής σταθερότητας.
Ο αποκαλούμενος «κουμπαράς Πιερρακάκη» δεν είναι ακόμη μία παροχή που θα καταναλωθεί μέσα σε λίγους μήνες. Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιδέας για τον «Κουμπαρά της Νέας Γενιάς» που προωθεί η κυβέρνηση και συνδέεται με τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη.
Για πρώτη φορά επιχειρείται να μπει πιο δυνατά στη δημόσια συζήτηση η έννοια της συστηματικής αποταμίευσης από την παιδική ηλικία, με το κράτος να λειτουργεί ως συνεπενδυτής της οικογένειας. Η λογική είναι απλή και πολιτικά έξυπνη: οι γονείς θα μπορούν να βάζουν έως 1.200 ευρώ τον χρόνο στον λογαριασμό του παιδιού και το κράτος θα προσθέτει ισόποσο ποσό. Δηλαδή, μέχρι 100 ευρώ τον μήνα από την οικογένεια και άλλα 100 ευρώ από το Δημόσιο. Το μήνυμα είναι σαφές: Μην καταναλώσεις όλο το εισόδημα σήμερα· δημιούργησε κεφάλαιο για το παιδί σου αύριο.
Μια διαφορετική φιλοσοφία κοινωνικής πολιτικής
Ακριβώς εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη αξία της σύλληψης Πιερρακάκη. Ανεξάρτητα από τις τεχνικές λεπτομέρειες που θα αποσαφηνιστούν στην εφαρμογή, η κατεύθυνση είναι ενδιαφέρουσα.
Η πολιτεία δεν δίνει απλώς ένα επίδομα για να καλύψει μια τρέχουσα ανάγκη. Προσπαθεί να δημιουργήσει περιουσιακό απόθεμα για τη νέα γενιά.Ένα παιδί που θα έχει στα 18 του ένα σημαντικό κεφάλαιο θα μπορεί να το χρησιμοποιήσει ως αφετηρία για σπουδές, επαγγελματική δραστηριότητα, κατοικία ή άλλες ανάγκες της ενήλικης ζωής του, ανάλογα με τους τελικούς κανόνες του προγράμματος. Και υπάρχει κάτι ακόμη σημαντικότερο: η προσπάθεια δημιουργίας κουλτούρας αποταμίευσης και επένδυσης.
Σε μια χώρα όπου η αποταμίευση των νοικοκυριών έχει παραδοσιακά αντιμετωπιστεί περισσότερο ως ανάγκη επιβίωσης παρά ως μακροχρόνια επενδυτική στρατηγική, η αλλαγή νοοτροπίας από μικρή ηλικία μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία από το ίδιο το ποσό.
Το δημογραφικό στο βάθος
Η ιδέα μπορεί να αποκτήσει και μία δεύτερη διάσταση: το δημογραφικό. Προφανώς ένας αποταμιευτικός λογαριασμός δεν πρόκειται από μόνος του να λύσει το πρόβλημα των γεννήσεων. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως τμήμα μιας ευρύτερης πολιτικής στήριξης της οικογένειας.
Η δημιουργία ενός κεφαλαίου για κάθε παιδί στέλνει ένα διαφορετικό μήνυμα στους νέους γονείς: η απόκτηση παιδιού δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως μία άμεση οικονομική επιβάρυνση, αλλά και ως μία επένδυση για το μέλλον, στην οποία συμμετέχει και το κράτος.
Αυτό είναι ίσως το πιο φιλόδοξο κομμάτι της ιδέας.
Δεν είναι ελληνική πρωτοτυπία – και αυτό είναι καλό
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η Ελλάδα δεν κινείται σε άγνωστα νερά.
Στη Γερμανία, το σχέδιο της Frühstart-Rente προβλέπει κρατική εισφορά 10 ευρώ τον μήνα για κάθε παιδί από τα 6 έως τα 18 χρόνια του, σε ατομικό επενδυτικό λογαριασμό για τη μελλοντική συνταξιοδότηση.
Το γερμανικό μοντέλο, επομένως, δεν απαιτεί αντίστοιχη κατάθεση από τους γονείς: το κράτος βάζει έως 1.440 ευρώ συνολικά και η οικογένεια μπορεί να προσθέσει επιπλέον χρήματα. Η Ουγγαρία έχει ένα ακόμη πιο κοντινό παράδειγμα. Μέσω του Baby Bond και του Start Account, το κράτος επιδοτεί τις καταθέσεις των ιδιωτών με ποσοστό 10%, μέχρι συγκεκριμένο ετήσιο όριο. Τα χρήματα επενδύονται σε ειδικό κρατικό τίτλο και δημιουργούν κεφάλαιο για το παιδί. Και υπάρχει το πιο εντυπωσιακό διεθνές παράδειγμα, η Σιγκαπούρη, όπου στο πλαίσιο του Baby Bonus το κράτος βάζει αρχική ενίσχυση και στη συνέχεια συγχρηματοδοτεί τις καταθέσεις των γονέων στους Child Development Accounts. Δηλαδή η λογική της κρατικής «αντιστοίχισης» της οικογενειακής αποταμίευσης δεν είναι καθόλου άγνωστη διεθνώς.
Το βρετανικό μάθημα
Το πιο χρήσιμο, όμως, μάθημα για την Ελλάδα ίσως έρχεται από τη Βρετανία. Το Child Trust Fund δημιουργήθηκε για παιδιά που γεννήθηκαν από τον Σεπτέμβριο του 2002 έως τον Ιανουάριο του 2011. Το κράτος έδινε αρχικό κεφάλαιο και οι γονείς μπορούσαν να προσθέτουν χρήματα. Τα κεφάλαια μπορούσαν να επενδύονται και παρέμεναν μέχρι την ενηλικίωση.
Το πρόγραμμα όμως σταμάτησε να δέχεται νέες εγγραφές το 2011. Η τότε κυβέρνηση περιόρισε και στη συνέχεια σταμάτησε τις κρατικές πληρωμές, στο πλαίσιο της προσπάθειας περιορισμού του δημοσιονομικού ελλείμματος. Αυτό είναι το σημείο που πρέπει να προσέξει η Ελλάδα. Μια τέτοια πολιτική δεν κρίνεται μόνο όταν ανακοινώνεται. Κρίνεται μετά από δέκα, δεκαπέντε και είκοσι χρόνια. Γι’ αυτό η πρώιμη κριτική είναι μάλλον βιαστική.
Το στοίχημα των 500 εκατ. ευρώ
Όσο περισσότεροι λογαριασμοί θα συσσωρεύονται, τόσο θα αυξάνεται και η κρατική δαπάνη. Σύμφωνα με τους κυβερνητικούς υπολογισμούς που συνοδεύουν το ελληνικό σχέδιο, το δημοσιονομικό αποτύπωμα αναμένεται να αυξάνεται σταδιακά και να προσεγγίσει τα 500 εκατ. ευρώ τον χρόνο γύρω στο 2040. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση. Το μέτρο μπορεί να είναι εξαιρετικό ως πολιτική ιδέα και ταυτόχρονα να χρειάζεται πολύ αυστηρό σχεδιασμό ώστε να μην εξελιχθεί σε μια υποχρέωση που κάποια μελλοντική κυβέρνηση θα θελήσει να περιορίσει. Η Βρετανία είναι η προειδοποίηση. Η Γερμανία και η Ουγγαρία δείχνουν ότι η λογική μπορεί να εφαρμοστεί με διαφορετικούς τρόπους. Η Σιγκαπούρη δείχνει πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ένα κράτος όταν αντιμετωπίζει την αποταμίευση των παιδιών ως μακροχρόνια εθνική πολιτική.
Το μεγάλο ερώτημα: Θα αντέξει μέχρι το τέλος;
Εδώ βρίσκεται και το πολιτικό στοίχημα οχι μόνο του Κυριάκου Πιερρακάκη αλλά και όσων πρόκειται να ακολουθήσουν τα επόμενα χρόνια.
Για να πετύχει ο «κουμπαράς», δεν αρκεί μόνο να είναι καλή η αρχική ιδέα.
Πρέπει να γίνει θεσμός που θα επιβιώσει από τις κυβερνητικές εναλλαγές. Διότι ένα παιδί που θα ανοίξει σήμερα τον λογαριασμό του δεν ενδιαφέρεται ποιος θα βρίσκεται στο Μέγαρο Μαξίμου σε δέκα χρόνια. Οι γονείς του, όμως, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι το κράτος θα τηρήσει τη δική του πλευρά της συμφωνίας.
Και αυτό απαιτεί διακομματική συνεννόηση, σταθερούς κανόνες, διαφάνεια στις επενδύσεις και δημοσιονομική πρόβλεψη για δεκαετίες. Η σύλληψη, πάντως του υπουργού Οικονομικών έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: Δεν κοιτάζει μόνο το σήμερα. Σε μια χώρα που αντιμετωπίζει ταυτόχρονα δημογραφικό πρόβλημα, χαμηλή αποταμίευση και δυσκολία των νέων να δημιουργήσουν αρχικό κεφάλαιο, η ιδέα να αποκτήσει κάθε παιδί έναν μικρό επενδυτικό «κουμπαρά» είναι αναμφίβολα ελκυστική.
Το αν θα αποδειχθεί τελικά μεγάλη μεταρρύθμιση ή ένα ακόμη πρόγραμμα που θα αλλάξει στην πρώτη δύσκολη δημοσιονομική συγκυρία, θα κριθεί από κάτι πολύ απλό:Αν ο επόμενος και ο μεθεπόμενος υπουργός Οικονομικών θεωρήσουν ότι ο κουμπαράς είναι κρατική υποχρέωση ή απλώς πολιτική επιλογή της σημερινής κυβέρνησης. Εκεί θα κριθεί και η πραγματική αξία της ιδέας.
