Ενέργεια: Δύσκολος χειμώνας για την Ευρώπη - Αυξημένες τιμές και μειωμένα περιθώρια στήριξης
Η γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή τρομάζει για την αύξηση τιμών ενόψει του χειμώνα
Snapshot
- Η γεωπολιτική κρίση στηση Ανατολή προκαλεί σοβαρή ενεργειακή έλλειψη και αυξήσεις τιμών σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο παγκοσμίως.
- Οι τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη παραμένουν σε πολύ υψηλά επίπεδα, αναμένοντας περαιτέρω αύξηση κατά τον χειμώνα.
- Τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου μειώνονται σημαντικά, με περιορισμένη δυνατότητα διύλισης και ευάλωτη την αγορά LNG.
- Η Ευρώπη αντιμετωπίζει αυξημένα ενεργειακά κόστη χωρίς επαρκή δημοσιονομικά περιθώρια για γενικές επιδοτήσεις, ενώ εξετάζονται στοχευμένες παρεμβάσεις και φορολόγηση υπερκερδών.
- Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση προετοιμάζει μέτρα για συγκράτηση της τιμής πετρελαίου θέρμανσης και επεκτείνει επιδοτήσεις, με πιθανή μείωση φόρων καυσίμων υπό ευρωπαϊκή έγκριση.
Σοβαρές ανησυχίες προκαλεί η παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή, που έχει οδηγήσει σε σοβαρή ενεργειακή έλλειψη παγκοσμίως και ραγδαία αύξηση των τιμών σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Μετά το σοκ του πετρελαίου Brent που έφτασε στα 108 δολάρια το βαρέλι την προηγούμενη εβδομάδα, ύστερα από τη διακοπή του αγωγού Ανατολής – Δύσης από τη Σαουδική Αραβία, το ερώτημα των αγορών είναι αν θα μπορέσει να συγκρατηθεί το κόστος αυτής της κρίσης και πόσο καιρό θα χρειαστεί μέχρι να επανέλθει η ομαλότητα.
Σύμφωνα με την Καθημερινή της Κυριακής, οι τιμές στα προθεσμιακά συμβόλαια φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας δείχνουν ότι η κρίση θα έχει βάθος και ότι ο χειμώνας που έρχεται θα κοστίσει πολύ ακριβά στα νοικοκυριά της Ευρώπης.
«Φωτιά» στις τιμές του χειμώνα
Η τιμή του φυσικού αερίου στο TTF κινείται στην περιοχή των 80 ευρώ/MWh και παραμένει σε επίπεδα άνω των 78 ευρώ μέχρι και τον Δεκέμβριο και πάνω από τα 76 ευρώ στο πρώτο τρίμηνο του 2027, πριν υποχωρήσει στα 55 ευρώ το δεύτερο τρίμηνο, σε μεγάλη απόσταση από τα 31 ευρώ/MWh πριν από τον πόλεμο στο Ιράν.
Οι τιμές του φυσικού αερίου βάζουν φωτιά μέσα στον χειμώνα και στις χovδρεμπορικές τιμές ρεύματος, που αποτελούν τη βάση τιμολόγησης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το σημερινό εύρος των 140-200 ευρώ/MWh στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια κλιμακώνεται μέσα στον χειμώνα και δεν φαίνεται να αποκλιμακώνεται πριν από τη λήξη της περιόδου θέρμανσης. Τα προθεσμιακά συμβόλαια Οκτωβρίου της Γερμανίας έκλεισαν στα 163 ευρώ/MWh, του Νοεμβρίου στα 193 ευρώ και του Δεκεμβρίου στα 175 ευρώ, ενώ ψηλά, στα 167 ευρώ/MWh, κινούνται και τα προθεσμιακά του πρώτου τριμήνου του 2027.
Στην Ελλάδα, τα προθεσμιακά συμβόλαια του Οκτωβρίου έκλεισαν χθες στα 173 ευρώ/MWh, του Νοεμβρίου στα 193 ευρώ και του Δεκεμβρίου στα 175. Ελαφρώς χαμηλότερα, στα 173 ευρώ/MWh κινούνται τα προθεσμιακά στο α΄ τρίμηνο του 2027.
Η τιμή του Brent από τα 72,48 δολ./βαρέλι πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν κινείται σταθερά πάνω από τα 100 δολ/βαρέλι και ξεπέρασε την Παρασκευή τα 104 δολάρια, καταγράφοντας αύξηση πάνω από 44%. Πάνω από 82% αυξήθηκε το ίδιο διάστημα η διεθνής τιμή της βενζίνης και πάνω από 107% η τιμή του ντίζελ κίνησης, μεταφέροντας δυσβάστακτες αυξήσεις στην αντλία.
Εξαντλούνται τα αποθέματα
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν περιοχή υψηλού γεωπολιτικού κινδύνου, ενώ το πλήγμα στον σαουδαραβικό αγωγό έδειξε ότι οι εναλλακτικές διαδρομές και δεξαμενές αποθήκευσης προσφέρουν ευελιξία, αλλά δεν μπορούν εξουδετερώσουν το γεωπολιτικό κίνδυνο, όταν οι ίδιες οι ενεργειακές υποδομές μετατρέπονται σε στόχους.
Τα αποθέματα στον κόμβο Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας έχουν υποχωρήσει σημαντικά, τα στρατηγικά αποθέματα των ΗΠΑ βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, ενώ η Κίνα έχει επιστρέψει στην παγκόσμια αγορά για εισαγωγές αργού.
Η ιδιαιτερότητα της σημερινής κρίσης, που η αγορά περιγράφει ως τη μεγαλύτερη των τελευταίων δεκαετιών, είναι ότι οι πιέσεις εκδηλώνονται ταυτοχρόνως σε αργό, διυλισμένα προϊόντα και φυσικό αέριο. Η παγκόσμια δυναμικότητα διύλισης υπολείπεται κατά περίπου 8,5 εκατ. βαρέλια αργού ημερησίως σε σχέση με τα επίπεδα πριν από την έναρξη του πολέμου.
Σφιχτή και ευάλωτη παραμένει η αγορά LNG, με την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή να ενισχύει τις πιέσεις ενόψει της περιόδου θέρμανσης στην Ευρώπη και την Ασία.
Η ενεργειακή κρίση στο επίκεντρο της Ευρώπης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρώπη, η οποία έχει επιβαρυνθεί από την έναρξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή με επιπλέον 90 δισ. ευρώ για εισαγωγές ενέργειας, αναζητεί άμυνες χωρίς να έχει την πολυτέλεια να ξανανοίξει τη στρόφιγγα των επιδοτήσεων του 2022. Σήμερα τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι στενότερα και στις Βρυξέλλες κυριαρχεί η λογική των στοχευμένων παρεμβάσεων αντί της οριζόντιας επιδότησης. Όσο, όμως, ανεβαίνουν οι τιμές, τόσο αυξάνεται η πολιτική πίεση για πιο γενναία μέτρα.
Το ενεργειακό κόστος βρέθηκε στο επίκεντρο του Eurogroup την Παρασκευή, με χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία να θέτουν στο τραπέζι το ζήτημα φορολόγησης των υπερκερδών από τις πωλήσεις καυσίμων, καθώς οι τιμές σε όλα τα ενεργειακά προϊόντα έχουν χτυπήσει «κόκκινο». Χωρίς ευρωπαϊκό πακέτο άμεσης παρέμβασης στις τιμές, οι εθνικές κυβερνήσεις καλούνται να προστατεύσουν το εισόδημα των νοικοκυριών και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, με τον κίνδυνο της αύξησης των ελλειμμάτων και του δημοσίου χρέους.
Η Γερμανία εξετάζει ακόμη και προσωρινή μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα, από το 19% στο 7%, ενώ η Αυστρία επέλεξε μια περισσότερο διαρθρωτική απάντηση, ανακοινώνοντας πακέτο 750 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2027-2029 με στόχο τη στήριξη της ενεργοβόρου βιομηχανίας.
Τα μέτρα που εξετάζει η Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η πρώτη γραμμή άμυνας χαράσσεται ενόψει της 15ης Οκτωβρίου και της έναρξης διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης. Η κυβέρνηση προετοιμάζει διπλή παρέμβαση με τη συνδρομή και των διυλιστηρίων, ώστε η τιμή εκκίνησης να συγκρατηθεί κάτω από τα 1.75 ευρώ/λίτρο. Η απόσταση, ωστόσο, από τα 1,13 ευρώ το λίτρο της περυσινής πρεμιέρας παραμένει τεράστια. Για παραγγελία 1.000 λίτρων, η διαφορά μεταφράζεται σε επιπλέον επιβάρυνση 620 ευρώ για ένα νοικοκυριό.
Χωρίς παρέμβαση και με βάση τις σημερινές τιμές, το πετρέλαιο θέρμανσης θα μπορούσε να κάνει πρεμιέρα κοντά στα 2 ευρώ το λίτρο. Η δεύτερη γραμμή άμυνας αφορά την οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης.
Στο κυβερνητικό πακέτο μέτρων που ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης την Πέμπτη και αναμένεται να εξειδικεύσουν τη Δευτέρα οι συναρμόδιοι υπουργοί περιλαμβάνονται, επίσης, η επαναφορά του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε ολόκληρη την αλυσίδα διακίνησης των καυσίμων και η παράταση της επιδότησης στο ντίζελ κίνησης και για τον Οκτώβριο.
Στο τραπέζι παραμένει, υπό προϋποθέσεις, και μια προσωρινή μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, εφόσον εξασφαλιστεί η αναγκαία ευρωπαϊκή έγκριση. Για τη βενζίνη δεν ανακοινώθηκε κάποια κυβερνητική παρέμβαση και μένει να φανεί εάν τα διυλιστήρια την επιδότηση 10 λεπτών/λίτρο θα παρατείνουν για τον Οκτώβριο στην αντλία.
