ΣΥΡΙΖΑ: Το κόμμα του windsurfing που οδεύει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας
Γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ δεν κατάφερε ποτέ να εξελιχθεί σε πραγματικό κόμμα
Υπάρχουν πολιτικά κόμματα που γεννιούνται μέσα από κοινωνικές ανάγκες, αποκτούν οργανωτική συνοχή, διαμορφώνουν ιδεολογική ταυτότητα και αφήνουν αποτύπωμα στην πολιτική ζωή. Υπάρχουν όμως και πολιτικά σχήματα που αναπτύσσονται συγκυριακά, ως προϊόν συγκεκριμένων ιστορικών συνθηκών, χωρίς να καταφέρουν ποτέ να μετασχηματιστούν σε σταθερούς και συνεκτικούς πολιτικούς οργανισμούς. Ο ΣΥΡΙΖΑ ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία.
Από την πρώτη στιγμή της εμφάνισής του δεν λειτούργησε ως ένα κανονικό κόμμα με ενιαία πολιτική κουλτούρα και κοινό στρατηγικό προσανατολισμό. Αντίθετα, αποτέλεσε μια ετερόκλητη συνάθροιση ομάδων, τάσεων, συνιστωσών και προσωπικών μηχανισμών, οι οποίοι συνυπήρχαν όχι επειδή συμφωνούσαν σε ένα κοινό πολιτικό σχέδιο, αλλά επειδή εξυπηρετούσαν μια κοινή συγκυριακή επιδίωξη.
Η εκτόξευση του ΣΥΡΙΖΑ την περίοδο των μνημονίων δεν ήταν αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας πολιτικής και οργανωτικής δουλειάς. Ήταν κυρίως προϊόν της κοινωνικής οργής, της οικονομικής κατάρρευσης και της συνολικής αμφισβήτησης του πολιτικού συστήματος. Ο ΣΥΡΙΖΑ βρέθηκε να εκφράζει αυτό το κύμα αγανάκτησης και μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα μετατράπηκε από κόμμα διαμαρτυρίας σε κόμμα εξουσίας.
Καβάλησαν τη σανίδα της οργής χωρίς καν να ξέρουν από windsurfing…
Οι «διανοούμενοι» από τα Εξάρχεια, το Κουκάκι και την Κυψέλη βρέθηκαν ξαφνικά να κάνουν surf στα κύματα της Χαβάης. Πόσο να αντέξουν όρθιοι πάνω στη σανίδα;
Όμως η μετάβαση αυτή δεν συνοδεύτηκε ποτέ από πραγματική πολιτική ωρίμανση.
Οργανωτικά παρέμεινε χαλαρός και αντιφατικός. Ιδεολογικά δεν ξεκαθάρισε ποτέ αν ήταν ένα κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς, ένα σοσιαλδημοκρατικό σχήμα ή ένας γενικός αντιδεξιός συνασπισμός. Πολιτικά ταλαντεύτηκε ανάμεσα στον λαϊκισμό, τον κινηματισμό και τον κυβερνητισμό, χωρίς να αποκτήσει σαφές και σταθερό στίγμα.
Η προσωπικότητα του Αλέξη Τσίπρα υπήρξε ο βασικός συνεκτικός παράγοντας αυτού του ετερόκλητου οικοδομήματος. Ο πρώην πρωθυπουργός κατάφερε να ενώσει πρόσωπα και ομάδες που σε οποιοδήποτε άλλο πολιτικό περιβάλλον δύσκολα θα μπορούσαν να συνυπάρξουν. Δεν ήταν όμως η κοινή ιδεολογία που τους ένωνε. Ήταν η προοπτική της εξουσίας.
Όσο ο ΣΥΡΙΖΑ κυβερνούσε, οι εσωτερικές αντιθέσεις παρέμεναν υπό έλεγχο. Οι αρμοί της εξουσίας λειτουργούσαν ως συγκολλητική ουσία. Όταν όμως χάθηκε η κυβέρνηση, άρχισε να αποκαλύπτεται η πραγματική εικόνα του κόμματος.
Οι συγκρούσεις πολλαπλασιάστηκαν. Οι προσωπικές στρατηγικές κυριάρχησαν. Οι διασπάσεις έγιναν σχεδόν μόνιμο χαρακτηριστικό της λειτουργίας του. Στελέχη αποχώρησαν, ομάδες συγκρούστηκαν, ιστορικά πρόσωπα αμφισβήτησαν το ίδιο το πολιτικό εγχείρημα που υπηρέτησαν επί χρόνια.
Η περίοδος μετά την αποχώρηση του Τσίπρα ανέδειξε με τον πιο καθαρό τρόπο ότι κάτω από την επιφάνεια δεν υπήρχε ισχυρός κομματικός οργανισμός. Υπήρχε ένας μηχανισμός εξουσίας που είχε χάσει τον λόγο ύπαρξής του.
Σήμερα η εικόνα του ΣΥΡΙΖΑ παραπέμπει περισσότερο σε πολιτική αποσύνθεση παρά σε ανασυγκρότηση. Οι δημοσκοπικές επιδόσεις παραμένουν χαμηλές, η κοινωνική επιρροή συρρικνώνεται και η δημόσια παρουσία του κόμματος αναλώνεται κυρίως σε εσωτερικές αντιπαραθέσεις.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η εκλογική του πτώση. Τα κόμματα ανεβαίνουν και κατεβαίνουν. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ μοιάζει να έχει χάσει τον λόγο ύπαρξής του. Δεν εκπροσωπεί πλέον το αντιμνημονιακό κύμα που τον γιγάντωσε, δεν διαθέτει συνεκτική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης και δεν μπορεί να πείσει ότι αποτελεί αξιόπιστη δύναμη εξουσίας.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη αδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ να ήταν ότι δεν κατάφερε ποτέ να γίνει αυτό που ισχυριζόταν πως ήταν: ένα κανονικό πολιτικό κόμμα με σαφή ταυτότητα, εσωτερική συνοχή και στρατηγικό ορίζοντα.
Και όταν ένα πολιτικό σχήμα χάνει την εξουσία, χωρίς να διαθέτει αυτά τα χαρακτηριστικά, η πορεία προς το χρονοντούλαπο της Ιστορίας δεν είναι ατύχημα. Είναι σχεδόν νομοτέλεια.
Διαβάστε επίσης
