Ο ακήρυχτος τρίτος παγκόσμιος πόλεμος για πετρέλαιο και φυσικό αέριο

Αν θέλει κανείς να καταλάβει τι πραγματικά συμβαίνει στον κόσμο, ας αφήσει για λίγο στην άκρη τις επίσημες δηλώσεις και ας κοιτάξει τους αγωγούς, τα δεξαμενόπλοια και τους ενεργειακούς χάρτες. Εκεί παίζεται ένα από τα σκληρότερα γεωπολιτικά παιχνίδια της εποχής μας. Ένας ακήρυχτος πόλεμος για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, στον οποίο οι σφαίρες δεν είναι πάντοτε απαραίτητες. Αρκούν μια συμφωνία, ένας αγωγός, μια κύρωση ή ένας αποκλεισμός θαλάσσιας οδού για να αλλάξουν οι ισορροπίες και να μετακινηθούν δισεκατομμύρια.

Το ζητούμενο δεν είναι μόνο ποιος διαθέτει τα αποθέματα. Είναι ποιος ελέγχει τον δρόμο από την πηγή μέχρι τον καταναλωτή. Γιατί εκεί βρίσκεται η πραγματική ισχύς: στις διαδρομές, στις υποδομές και στη δυνατότητα να καθορίζεις τους όρους της αγοράς.

Η Ελλάδα επιχειρεί να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση και να εξελιχθεί σε βασική πύλη εισόδου αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Η Ρεβυθούσα, η Αλεξανδρούπολη και ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι απλώς ενεργειακά έργα. Είναι κομμάτια μιας στρατηγικής που μπορεί να ενισχύσει τη σημασία της χώρας στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη.

Όμως, το παιχνίδι δεν παίζεται μόνο στην Αθήνα.

Η Τουρκία διεκδικεί τον δικό της ρόλο ως περιφερειακός ενεργειακός κόμβος. Με αγωγούς που συνδέουν το Αζερμπαϊτζάν με την Ευρώπη, με τις σχέσεις της με τη Ρωσία και με τη γεωγραφική της εγγύτητα στη Μέση Ανατολή, η Άγκυρα θέλει να βρίσκεται στο κέντρο των ενεργειακών εξελίξεων. Δεν επιθυμεί απλώς να καταναλώνει ενέργεια, αλλά να ελέγχει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής της.

Εδώ βρίσκεται και ο ανταγωνισμός με την Ελλάδα. Όχι απαραίτητα μια μετωπική σύγκρουση για κάθε αγωγό, αλλά μια διαρκής μάχη για επενδύσεις, συμβόλαια, εμπορικές ροές και γεωπολιτική επιρροή.

Στην εξίσωση προστίθεται το Ιράκ, που αναζητά ασφαλέστερες οδούς εξαγωγής πετρελαίου προς τη Μεσόγειο. Ο αγωγός προς το τουρκικό Τσεϊχάν και τα σχέδια για νέες διαδρομές μέσω Συρίας δείχνουν πόσο κρίσιμο έχει γίνει το ζήτημα της παράκαμψης ευάλωτων θαλάσσιων περασμάτων, όπως τα Στενά του Ορμούζ. Όποιος προσφέρει εναλλακτική διαδρομή αποκτά διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.

Οι ΗΠΑ έχουν κάθε λόγο να ενισχύουν τις εξαγωγές LNG και την παρουσία αμερικανικών εταιρειών στις ενεργειακές υποδομές. Η Ευρώπη αναζητά προμηθευτές, η Ουάσιγκτον επιδιώκει μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς και η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως κρίσιμος ενδιάμεσος σταθμός.

Την ίδια ώρα, η Ρωσία προσπαθεί να διατηρήσει τις ενεργειακές της αγορές παρά τις ευρωπαϊκές κυρώσεις, ενώ η Κίνα αναζητά φθηνές και ασφαλείς προμήθειες, χωρίς να εξαρτάται από έναν προμηθευτή ή μία διαδρομή. Κάθε πλευρά παίζει τα χαρτιά της και καμία δεν κινείται αποκλειστικά με γνώμονα τις ανάγκες των άλλων.

Ας μην έχουμε, πάντως, αυταπάτες. Όλοι θέλουν να πουλήσουν, να εξασφαλίσουν αγορές και να μεγιστοποιήσουν τα έσοδά τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι κερδίζουν όταν ανεβαίνουν οι τιμές. Οι παραγωγοί μπορεί να ωφελούνται, αλλά οι χώρες που εισάγουν ενέργεια και οι καταναλωτές πληρώνουν τον λογαριασμό. Το πραγματικό διακύβευμα είναι ποιος θα έχει τη δύναμη να επιβάλλει τους όρους και ποιος θα αναγκάζεται να τους αποδέχεται.

Για την Ελλάδα, λοιπόν, η ευκαιρία είναι υπαρκτή, αλλά δεν αρκούν οι πανηγυρικές ανακοινώσεις. Χρειάζονται ανταγωνιστικές χρεώσεις, πραγματικές ποσότητες, εμπορικές συμφωνίες και υποδομές που θα λειτουργούν οικονομικά βιώσιμα. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος να αναβαθμιστεί η γεωπολιτική σημασία της χώρας χωρίς αντίστοιχο όφελος για την οικονομία και τους πολίτες.

Ο ακήρυχτος πόλεμος της ενέργειας δεν έχει μία μάχη ούτε έναν νικητή. Έχει διαρκείς ανακατατάξεις, συμμαχίες συμφέροντος και σκληρά παζάρια πίσω από κλειστές πόρτες.

Και στο τέλος, το κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα δεν είναι απλώς πόσο πετρέλαιο ή φυσικό αέριο θα περάσει από την περιοχή μας. Είναι πόση ισχύς και πόσο πραγματικό οικονομικό όφελος θα μείνουν στη χώρα. Γιατί στον ενεργειακό πόλεμο, όποιος ελέγχει τον δρόμο δεν κερδίζει απλώς διόδια. Αποκτά επιρροή.