Το drone στη Λευκάδα και η ανάγκη θέσπισης Συνορεύουσας Ζώνης - Το σημαντικό νομικό εργαλείο

Snapshot

• Η κήρυξη Συνορεύουσας Ζώνης έως 24 ναυτικά μίλια αποτελεί αναγκαίο νομικό εργαλείο για την ενίσχυση της θαλάσσιας ασφάλειας της Ελλάδας και την πρόληψη υβριδικών απειλών.
• Η Συνορεύουσα Ζώνη επιτρέπει στην Ελλάδα πρόωρη ανίχνευση και αποτροπή παράνομων δραστηριοτήτων πριν αυτές εισέλθουν στα χωρικά ύδατα, χωρίς να επεκτείνει τα κυριαρχικά δικαιώματα ή να περιορίζει τη ναυσιπλοΐα.
• Η τουρκική στρατηγική βασίζεται στη σταδιακή κανονικοποίηση διεκδικήσεων με διοικητικά τετελεσμένα, ενώ η Ελλάδα δεν έχει ακόμη αξιοποιήσει νόμιμα εργαλεία όπως η Συνορεύουσα Ζώνη, δημιουργώντας στρατηγική ασυμμετρία.
• Η ενίσχυση της Ελληνικής Ακτοφυλακής με σύγχρονα μέσα και τεχνολογίες είναι απαραίτητη για την αποτελεσματική εφαρμογή της Συνορεύουσας Ζώνης χωρίς στρατιωτική κλιμάκωση.
• Η πολιτική βούληση και η επιχειρησιακή προετοιμασία είναι κρίσιμες για την υλοποίηση της Συνορεύουσας Ζώνης, που μπορεί να βελτιώσει τη θέση της Ελλάδας χωρίς να προκαλέσει ένταση.

Snapshot powered by AI

Την εβδομάδα που πέρασε δύο ειδήσεις φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους απασχόλησαν την επικαιρότητα. Κοινό τους σημείο η εθνική ασφάλεια και η αντιμετώπισης εκτάκτων συνθηκών.

Πρόκειται αφενός για την εύρεση του ναυτικού drone στη Λευκάδα και αφετέρου για την τουρκική πρόθεση να περάσει νόμο σχετικά με τη θαλάσσια δικαιοδοσία σε Αιγαίο και Μεσόγειο.

Στις δύο προαναφερθείσες περιπτώσεις υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής και παράλληλα αναδεικνύεται μαι μεγάλη ευκαιρία για τη χώρα μας, ούτως ώστε να θέσει ένα ασφαλές πλαίσιο σχετικά με την πρόβλεψη... κάθε απρόβλεπτου συμβάντος.

Σε ανάλυσή του στο Newsbomb ο αμυντικός αναλυτής Δημήτρης Τσαϊλάς, Ναύαρχος εν αποστρατεία επισημαίνει την σημασία άμεσης κήρυξης Συνορεύουσας Ζώνης.

«Το πρόσφατο περιστατικό με το μη επανδρωμένο θαλάσσιο σκάφος στα ανοιχτά της Λευκάδας δεν ήταν μια απλή επιχειρησιακή ιδιαιτερότητα. Ήταν ένα προειδοποιητικό σήμα. Οι ελληνικές θάλασσες εισέρχονται σε μια νέα εποχή όπου οι παραδοσιακές κρατικές απειλές συνυπάρχουν με ένα σύνθετο πλέγμα υβριδικών κινδύνων που περιλαμβάνει μη επανδρωμένα συστήματα, παράνομη διακίνηση, εκρηκτικά φορτία, δίκτυα λαθρεμπορίας μεταναστών και απειλές για την ασφαλή ναυσιπλοΐα.

Το νέο αυτό περιβάλλον δεν αντιμετωπίζεται με αποσπασματικές ή αποκλειστικά αντιδραστικές κινήσεις. Απαιτεί νομικά εργαλεία, επιχειρησιακή παρουσία και στρατηγική σαφήνεια», σημειώνει αρχικά μιλώντας στο Newsbomb.

Τι είναι η Συνορεύουσα Ζώνη

Σύμφωνα με τον κ. Τσαϊλά ένα τέτοιο εργαλείο προβλέπεται ήδη από το διεθνές δίκαιο με την κήρυξη Συνορεύουσας Ζώνης έως και 24 ναυτικά μίλια από τις εθνικές γραμμές βάσης. Για την Ελλάδα, δεν πρόκειται για μια τεχνική ή γραφειοκρατική προσαρμογή. Πρόκειται για ένα αναγκαίο βήμα ενίσχυσης της θαλάσσιας ασφάλειας και ταυτόχρονα για μια απάντηση στη σταδιακή και συστηματική επέκταση των τουρκικών δικαιοδοτικών αξιώσεων αυτό που συχνά περιγράφεται ως «έρπουσα δικαιοδοσία».

Ο κ. Τσαϊλάς κάνει λόγο για ένα νομικό εργαλείο που η Ελλάδα δεν έχει ακόμη αξιοποιήσει και υπογραμμίζει:

Σύμφωνα με το Άρθρο 33 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), κάθε παράκτιο κράτος μπορεί να θεσπίσει Συνορεύουσα Ζώνη έως 24 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης του.

Η Συνορεύουσα Ζώνη:

• δεν αποτελεί κυρίαρχο έδαφος,
• δεν επεκτείνει τα χωρικά ύδατα,
• δεν περιορίζει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.

Παρέχει όμως στο παράκτιο κράτος κρίσιμες εξουσίες πρόληψης και ελέγχου, επιτρέποντας την αποτροπή και καταστολή παραβάσεων που σχετίζονται με:

• τελωνειακούς κανόνες,
• φορολογικές παραβάσεις,
• μεταναστευτική νομοθεσία,
• δημόσια υγεία,
• ασφάλεια ναυσιπλοΐας.

Για την Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε άμεσες επιχειρησιακές δυνατότητες:

• πρώιμη ανίχνευση ύποπτων σκαφών,
• παρακολούθηση μη επανδρωμένων θαλάσσιων συστημάτων,
• αναχαίτιση παράνομων φορτίων πριν εισέλθουν στα χωρικά ύδατα,
• καλύτερη διαχείριση μεταναστευτικών ροών,
• δυνατότητα παρέμβασης πριν οι απειλές φτάσουν στο όριο των 6 ναυτικών μιλίων, όταν συχνά είναι ήδη αργά.

Με άλλα λόγια, η Συνορεύουσα Ζώνη επιτρέπει στην Ελλάδα να περάσει από την αντίδραση στην πρόληψη.

Διεθνής πρακτική και νομική σαφήνεια

Όπως εξηγεί στο Newsbomb, ο ειδικός αναλυτής, η Συνορεύουσα Ζώνη δεν αποτελεί εξαίρεση ή νομική καινοτομία. Αντίθετα, αποτελεί διεθνώς καθιερωμένη πρακτική. Περίπου 90 παράκτια κράτη έχουν ήδη προχωρήσει στη δημιουργία αντίστοιχων ζωνών.

Τα βασικά χαρακτηριστικά της είναι σαφή:

• μπορεί να εκτείνεται έως 24 ναυτικά μίλια,
• θεσπίζεται μέσω εσωτερικής νομοθεσίας,
• δεν απαιτεί διεθνή αναγνώριση,
• η εφαρμογή της μπορεί να υποστηρίζεται από το δικαίωμα της άμεσης καταδίωξης (άρθρο 111 της UNCLOS).

Σημαντικό, σύμφωνα με τον κ. Τσαϊλά, είναι επίσης ότι η Συνορεύουσα Ζώνη λειτουργεί ανεξάρτητα από την ΑΟΖ ή την υφαλοκρηπίδα. Αποτελεί έναν ενδιάμεσο χώρο ελέγχου ανάμεσα στα χωρικά ύδατα και την ανοικτή θάλασσα. Το νομικό πλαίσιο, συνεπώς, υπάρχει ήδη. Εκείνο που απουσιάζει είναι η πολιτική απόφαση εφαρμογής του, όπως τονίζει ο αναλυτής.

Στη συνέχεια συνδέει τη σημασία της Συνορεύουσας Ζώνης και με άλλες πτυχές υβριδικών απειλών όπως το μεταναστευτικί και οι τουρκικές αξιώσεις.

Αναλυτικά όσα ανέφερε στο Newsbomb:

Η μετανάστευση ως υβριδική πίεση

Οι μεταναστευτικές ροές προς την Ελλάδα δεν αποτελούν πλέον αποκλειστικά ανθρωπιστικό φαινόμενο. Σε αρκετές περιπτώσεις αποκτούν χαρακτηριστικά υβριδικής πίεσης, όπου κρατικοί ή μη κρατικοί δρώντες εργαλειοποιούν την ανθρώπινη μετακίνηση για να δοκιμάσουν την αντοχή των συνόρων και να ασκήσουν γεωπολιτική πίεση.

Η επιχειρησιακή δράση αποκλειστικά εντός των 6 ναυτικών μιλίων έχει αποδειχθεί ανεπαρκής. Όταν τα σκάφη εισέρχονται στα χωρικά ύδατα, οι δυνατότητες πρόληψης είναι ήδη περιορισμένες.

Μια Συνορεύουσα Ζώνη θα επέτρεπε:

• έγκαιρο εντοπισμό ύποπτων σκαφών,
• διακοπή δικτύων διακίνησης πριν την προσέγγιση στην ακτή,
• προληπτική εφαρμογή μεταναστευτικών κανονισμών,
• μείωση της πίεσης στις νησιωτικές κοινότητες.

Δεν πρόκειται για άρνηση του δικαιώματος ασύλου. Πρόκειται για αποκατάσταση του κρατικού ελέγχου επί των συνθηκών εισόδου.

Στρατηγική διάσταση: απάντηση στην «έρπουσα δικαιοδοσία»

Η ανάγκη για Συνορεύουσα Ζώνη δεν αφορά μόνο την ασφάλεια. Αφορά και τη στρατηγική ισορροπία στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η τουρκική ναυτική στρατηγική, επηρεασμένη από το δόγμα της Γαλάζια Πατρίδα, βασίζεται λιγότερο σε αιφνίδιες κρίσεις και περισσότερο στη σταδιακή κανονικοποίηση διεκδικήσεων μέσω παρουσίας, νομικών ερμηνειών και συνεχούς αμφισβήτησης.

Αυτή η πρακτική δημιουργεί τετελεσμένα χωρίς να προκαλεί άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση.

Η ελληνική Συνορεύουσα Ζώνη δεν θα αποτελούσε «αντικατοπτρισμό» αυτής της στρατηγικής. Θα ήταν όμως μια θεσμική και νόμιμη απάντηση. Θα δήλωνε ότι η Ελλάδα οργανώνει τον θαλάσσιο χώρο της βάσει διεθνούς δικαίου και όχι βάσει φόβου κλιμάκωσης.

Παράλληλα, μια τέτοια πρωτοβουλία μπορεί να παρουσιαστεί και ως ευρωπαϊκό μέτρο ασφάλειας:

• προστασία εξωτερικών θαλάσσιων συνόρων της ΕΕ,
• προστασία ενεργειακών υποδομών,
• ασφάλεια θαλάσσιων οδών,
• προστασία νησιωτικών κοινοτήτων.

Η μάχη της αφήγησης

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η Άγκυρα θα επιχειρήσει να παρουσιάσει μια ελληνική Συνορεύουσα Ζώνη ως συγκαλυμμένη επέκταση κυριαρχίας πέραν των 6 ναυτικών μιλίων.

Γι’ αυτό η Ελλάδα οφείλει να διατηρήσει απόλυτη νομική και πολιτική σαφήνεια:

• η Συνορεύουσα Ζώνη διαφέρει από τα χωρικά ύδατα,
• δεν συνδέεται με επέκταση κυριαρχίας,
• δεν ταυτίζεται με ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδα,
• δεν περιορίζει τη νόμιμη ναυσιπλοΐα,
• αποτελεί εργαλείο ασφάλειας και διοικητικού ελέγχου.

Στη σύγχρονη γεωπολιτική, η σύγκρουση δεν διεξάγεται μόνο στη θάλασσα. Διεξάγεται και στο επίπεδο της αφήγησης.

Η τουρκική πρακτική θαλάσσιας δικαιοδοσίας

Η συζήτηση για τη Συνορεύουσα Ζώνη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν εξεταστεί υπό το πρίσμα της τουρκικής πρακτικής θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

Η Τουρκία, παρότι δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), έχει αναπτύξει ένα σύνθετο πλέγμα εθνικής νομοθεσίας, διοικητικών πρακτικών και επιχειρησιακών μηχανισμών που της επιτρέπουν να ασκεί διευρυμένο έλεγχο στις θαλάσσιες περιοχές ενδιαφέροντός της.

Η στρατηγική αυτή βασίζεται λιγότερο στην άμεση στρατιωτική σύγκρουση και περισσότερο στη δημιουργία «διοικητικών τετελεσμένων» χαμηλής έντασης.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η μονομερής τουρκική δήλωση περιοχής έρευνας και διάσωσης στο Αιγαίο, και η τελευταία νομοθέτηση της ¨Γαλάζιας Πατρίδας¨. Πράξεις που επιχειρούν να επεκτείνουν επιχειρησιακές αρμοδιότητες σε περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος χωρίς διεθνή νομική αναγνώριση.

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα δεν έχει ακόμη ενεργοποιήσει ούτε καν εργαλεία που προβλέπονται ρητά από το διεθνές δίκαιο, όπως η Συνορεύουσα Ζώνη.

Αυτό δημιουργεί μια στρατηγική ασυμμετρία, όπου η Τουρκία παράγει συνεχώς διοικητική και επιχειρησιακή παρουσία, ενώ η Ελλάδα συχνά περιορίζεται στην αντίδραση απέναντι σε ήδη διαμορφωμένες καταστάσεις.

Η κήρυξη Συνορεύουσας Ζώνης δεν θα αποτελούσε απάντηση συμμετρικής κλιμάκωσης. Θα αποτελούσε όμως ένα σαφές μήνυμα ότι η Ελλάδα είναι διατεθειμένη να οργανώσει τον θαλάσσιο χώρο της με βάση το διεθνές δίκαιο, τη θεσμική συνέχεια και την επιχειρησιακή πρόληψη.

Ο ρόλος της Ελληνικής Ακτοφυλακής

Καθοριστικό στοιχείο δεν είναι μόνο η δημιουργία της Συνορεύουσας Ζώνης αλλά και ο τρόπος εφαρμογής της.

Η υπερβολική εξάρτηση από πολεμικές ναυτικές αναπτύξεις κινδυνεύει να μετατρέψει την επιβολή νόμου σε στρατιωτική αντιπαράθεση.

Αντίθετα, η Ελλάδα θα πρέπει να επενδύσει στην ενίσχυση της Ελληνικής Ακτοφυλακής ως βασικού μηχανισμού παρουσίας και ελέγχου.

Αυτό προϋποθέτει:

• μεγαλύτερα και πιο ανθεκτικά περιπολικά σκάφη,
• αυξημένη επιχειρησιακή αυτονομία,
• ενσωμάτωση τεχνολογιών επιτήρησης και anti-drone δυνατοτήτων,
• αξιοποίηση κατάλληλων ναυτικών μέσων σε μη στρατιωτικούς ρόλους,
• χρήση έμπειρου προσωπικού, συμπεριλαμβανομένων συνταξιούχων αξιωματικών.

Μια τέτοια στρατηγική επιτρέπει στην Ελλάδα να προβάλλει έλεγχο χωρίς να προβάλλει επιθετικότητα.

Από την αντίδραση στην πρόληψη

Το βασικό πλεονέκτημα της Συνορεύουσας Ζώνης είναι ότι μετατοπίζει τη στρατηγική στάση της χώρας, από την παθητική αντίδραση στην ενεργητική πρόληψη.

Σε μια εποχή όπου τα μη επανδρωμένα συστήματα, τα υβριδικά δίκτυα και οι αμφισβητήσιμες επιχειρήσεις χαμηλού κόστους πολλαπλασιάζονται, η δυνατότητα έγκαιρης παρέμβασης καθίσταται κρίσιμη.

Το περιστατικό στη Λευκάδα δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια παράξενη εξαίρεση. Πρέπει να ιδωθεί ως προειδοποίηση για το μέλλον του θαλάσσιου περιβάλλοντος ασφαλείας της Ελλάδας.

Συμπέρασμα:

Η ασφάλεια των ελληνικών θαλασσών δεν μπορεί πλέον να ερμηνεύεται αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα των παραδοσιακών στρατιωτικών απειλών. Οι προκλήσεις είναι πιο σύνθετες, πιο ρευστές και ολοένα πιο υβριδικές.

Στη σύγχρονη γεωπολιτική, ο θαλάσσιος έλεγχος δεν οικοδομείται μόνο με φρεγάτες και στόλους. Οικοδομείται με νόμους, διοικητική παρουσία, επιτήρηση, αφήγημα και συνεχή άσκηση δικαιοδοσίας. Και σε αυτό το πεδίο, όποιος απουσιάζει θεσμικά, σταδιακά απουσιάζει και στρατηγικά.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κήρυξη Συνορεύουσας Ζώνης έως 24 ναυτικά μίλια δεν αποτελεί ούτε συμβολική χειρονομία ούτε πράξη κλιμάκωσης. Αποτελεί ένα μετρημένο, νομικά τεκμηριωμένο και στρατηγικά αναγκαίο βήμα.

Η πραγματική πρόκληση δεν βρίσκεται στη νομική βάση, αυτή υπάρχει ήδη. Βρίσκεται:

• στην πολιτική βούληση,
• στην επιχειρησιακή προετοιμασία,
• και στη στρατηγική αυτοσυγκράτηση.

Αν εφαρμοστεί σωστά, η Συνορεύουσα Ζώνη μπορεί να ενισχύσει την ελληνική θέση χωρίς να οδηγήσει σε κλιμάκωση. Αν αγνοηθεί, η Ελλάδα κινδυνεύει να παραμείνει ένα βήμα πίσω σε ένα θαλάσσιο περιβάλλον που αλλάζει ταχύτερα από τις πολιτικές της αντανακλαστικές δυνατότητες.

Το περιστατικό της Λευκάδας δεν πρέπει να χαθεί μέσα στον θόρυβο της επικαιρότητας. Ίσως να είναι η στιγμή που η Ελλάδα θα επιλέξει επιτέλους να περάσει από την αναμονή στη στρατηγική δράση.

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).

Διαβάστε επίσης