Η εκτέλεση των 200 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής: Το ματωμένο ξημέρωμα της Πρωτομαγιάς του 1944

Η Πρωτομαγιά του 1944 αποτελεί ένα από τα «μαύρα» κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ιστορίας, χαραγμένο στη μνήμη ως ημέρα θυσίας, αντίστασης και αξιοπρέπειας.

Στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, εκτελέστηκαν 200 Έλληνες πολιτικοί κρατούμενοι από τις ναζιστικές δυνάμεις Κατοχής, ως αντίποινα για τη δράση της αντιστασιακής οργάνωσης του ΕΛΑΣ.

Οι περισσότεροι από τους εκτελεσθέντες παραδόθηκαν στις δυνάμεις Κατοχής από το δικτατορικό καθεστώς της 4^ης Αυγούστου υπό τον Ιωάννη Μεταξά, ενώ, η συντριπτική πλειοψηφία των 200 ήταν μέλη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ.

Η δολοφονία του υποστράτηγου Κρεχ

Την 27^η Απριλίου 1944, διμοιρία του 8^ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ υπό τον ανθυπολοχαγό ΠΖ του Στρατού, Μανώλη Σταθάκη, επιτέθηκε κατά του διοικητή της 41^ης Μεραρχίας Οχυρών και υποστράτηγου (Generalmajor) της ναζιστικής Γερμανίας, Φραντς Κρεχ και της συνοδείας του, στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας, με αποτέλεσμα τον θάνατο αυτού και μελών της συνοδείας του.

Την προηγούμενη ημέρα, είχε λάβει χώρα η απαγωγή του υποστράτηγου Κράιπε από Βρετανούς και Έλληνες αντιστασιακούς, στην Κρήτη.

Μετά την επίθεση των ανταρτών του ΕΛΑΣ, η εφημερίδα «Καθημερινή» δημοσίευσε την εξής ανακοίνωση των κατοχικών δυνάμεων, την 30^ή Απριλίου 1944:

«Την 27^ην Απριλίου 1944, κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μίας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν. Ως αντίποινα διατάχτηκε:

Ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1/5/1944.

Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων. Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.

Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος».

Η ανακοίνωση μοιράστηκε και στη μορφή φυλλαδίου από τις γερμανικές Αρχές Κατοχής.

Από το Χαϊδάρι στην Καισαριανή

Την 30^ή Απριλίου 1944, κυκλοφόρησε η φήμη στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου ότι τα SS σκόπευαν να εκτελέσουν διακόσιους κρατούμενους ως αντίποινα.

Ο διοικητής κάλεσε κάποιους από τους προϊσταμένους στα συνεργεία, όλους Ακροναυπλιώτες κομμουνιστές και τους ζήτησε να υποδείξουν ποιοι μη κρατούμενοι από την εποχή του καθεστώτος Μεταξά θα μπορούσαν να τους αντικαταστήσουν, καθώς εκείνοι θα μεταφέρονταν την επομένη σε άλλο στρατόπεδο.

Επίσης, διέταξε τους κρατούμενους από τη Χαλκίδα να πάρουν πίσω τα προσωπικά τους είδη και να βρίσκονται μπροστά στα μαγειρεία το πρωί της επομένης, προκειμένου να μεταφερθούν σε άλλο στρατόπεδο.

Με δεδομένες τις πληροφορίες για μαζική εκτέλεση, όλοι όσοι μίλησαν με τον Φίσερ πίστεψαν ότι επρόκειτο να εκτελεστούν. Οι Ακροναυπλιώτες προσπάθησαν να αποχαιρετήσουν όσους περισσότερους από τους φίλους τους ήταν δυνατόν.

Ακολούθως, μαζεύτηκαν στον θάλαμο 1 του Μπλοκ 3, όπου με μουσική από δύο κιθάρες κι ένα βιολί έγινε αποχαιρετιστήριο γλέντι. Το επόμενο πρωί, πριν από το προσκλητήριο, συγκέντρωσαν τους Χαλκιδαίους και τους επιβίβασαν σε φορτηγά που τους απομάκρυναν από το στρατόπεδο.

Μετά το πρωινό συσσίτιο, ο Φίσερ κάλεσε γενικό προσκλητήριο, στο οποίο διάβασε μία λίστα 200 ονομάτων. Αυτοί ήταν οι άνθρωποι που θα εκτελούνταν, ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γερμανού στρατηγού. Η ομάδα των μελλοθανάτων περιλάμβανε όλους τους Ακροναυπλιώτες, πλην δεκαέξι ατόμων, τους Αναφιώτες και μερικούς άλλους κρατούμενους.

Η εκτέλεση των 200

Ξημέρωμα της 1^ης Μαΐου 1944, συγκεντρώθηκαν μπροστά στα μαγειρεία όπου, πριν επιβιβαστούν στα αυτοκίνητα, άρχισαν να τραγουδούν τον εθνικό ύμνο, το τραγούδι της Ακροναυπλίας και τον σκοπό του δημοτικού του Ζαλόγγου μπροστά στα μάτια των έκπληκτων Ναζί που δεν είχαν τρόπο να αντιδράσουν.

Οι 200 του Χαϊδαρίου μεταφέρθηκαν στο Σκοπευτήριο Καισαριανής και ανά 20 άτομα εκτελέστηκαν με οπλοπολυβόλα.

Οι σοροί μεταφέρθηκαν στο Τρίτο Νεκροταφείο Αθηνών, όπου τάφηκαν σε ατομικούς τάφους.

Μεταξύ των θυμάτων της θηριωδίας ήταν ο Μικρασιάτης Ναπολέων Σουκατζίδης (εκτελούσε και χρέη διερμηνέα) και ο Αντώνης Βαρθολομαίος, στελέχη του ΚΚΕ με χρέη στρατοπεδάρχη, που ξεχώρισαν για την αυτοθυσία τους, αφού αρνήθηκαν να εκτελεστεί άλλος στη θέση τους όπως τούς προτάθηκε από τον Γερμανό διοικητή του στρατοπέδου του Χαϊδαρίου, Καρλ Φίσερ. Ακόμη, εκτελέστηκε και ο πρώην βουλευτής του ΚΚΕ, Στέλιος Σκλάβαινας.

«Μάνα, μην λυπάσαι»

Στη διαδρομή από το Χαϊδάρι στην Καισαριανή, οι μελλοθάνατοι αποτυπώνουν τις στερνές τους σκέψεις στο χαρτί. Πετούν στον δρόμο τα τελευταία τους σημειώματα. Όσα απ’ αυτά διασώθηκαν, δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά το ’45 στην επιθεώρηση «Σήμερα».

«Πρωτομαγιά. Γεια σας. Όλοι πάμε στη μάχη», «Δεν σας ξέχασα ποτές. Για εσάς και για τον ελληνικό λαό έδωσα τη ζωή μου. Σήμερα, 1^η Μάη 1944, σας φιλώ για τελευταία φορά».

Ο Δημήτρης Σόφης: «Χαίρετε φίλοι. Εκδίκηση. Μάνα μη λυπάσαι. Χαίρε μάνα».

Ο Μήτσος Ρεμπούτσικας: «…Όταν ο άνθρωπος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά, δεν πεθαίνει ποτέ…».

Ο Νίκος Μαριακάκης στο δικό του σημείωμα έγραψε: «Καλύτερα να πεθαίνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά παρά να ζει σκλάβος».

«Οι γυναίκες γιόμισαν τα πανέρια με λουλούδια και σαν νά ‘τανε λιτανεία κατέβηκαν να ράνουν το αίμα που άχνιζε. Στις γωνιές και στα περβάζια έκαιγαν λιβάνι. Βουτούσαν το μπαμπάκι στο αίμα. Και ευλαβικά το φέρνανε στα εικονίσματα…», περιγραφή της Ξανθίππης Βακαρέλλη (Πιπίτσα Καλαντζή).

Οι μελλοθάνατοι αγωνιστές μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα ήταν όρθιοι, γενναίοι, με κυρίαρχο το αίσθημα της αυτοθυσίας, που ενσάρκωνε μέσα της το ανώτατο ιδανικό του ανθρώπου. Οι αγωνιστές πέθαναν τραγουδώντας τον εθνικό ύμνο και ζητωκραυγάζοντας για το ΕΑΜ, όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Γιάννη Kουβά με τίτλο «Σκοπευτήριο Καισαριανής– Η ματωμένη καρδιά της Ελλάδας».

Διαβάστε επίσης