Τι είναι η «ελληνική εθνική θρησκεία» στην οποία ορκίστηκε ο Συνταγματάρχης

Τον γύρο του διαδικτύου και των τηλεοπτικών δεκτών κάνουν τις τελευταίες ώρες οι εικόνες Έλληνα αξιωματικού των Ενόπλων Δυνάμεων, ο οποίος, μετά την προαγωγή του, εμφανίζεται σε τελετή όπου δίνεται – σύμφωνα με τους ίδιους τους διοργανωτές – όρκος στο Δωδεκάθεο, με αποτέλεσμα η υπόθεση να φτάσει μέχρι το Γενικό Επιτελείο Στρατού.

Η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών και των σχετικών αναρτήσεων προκάλεσε ερωτήματα για το τι ακριβώς συνέβη κατά την τελετή, αν ακολουθήθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες και, κυρίως, τι είναι η λεγόμενη Ελληνική Εθνική Θρησκεία, στο τυπικό της οποίας στηρίχθηκε η συγκεκριμένη τελετή.

Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, το ΓΕΣ διεξήγαγε έρευνα για τις συνθήκες της ορκωμοσίας. Η επίσημη διαδικασία, δηλαδή ο προβλεπόμενος στρατιωτικός όρκος και η υπογραφή των σχετικών πρωτοκόλλων, φέρεται να έγιναν κανονικά και όπως ορίζει ο κανονισμός, ενώ υπό διερεύνηση τέθηκαν όσα ακολούθησαν μετά το τέλος της τυπικής διαδικασίας. Από την πλευρά του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, πηγές αναφέρουν ότι, με βάση τα μέχρι στιγμής στοιχεία, δεν προκύπτει παράνομη ενέργεια, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το πεδίο για συζήτηση γύρω από τα όρια ανάμεσα στην προσωπική θρησκευτική έκφραση και στον στρατιωτικό κανονισμό.

Ο αξιωματικός που βρέθηκε στο επίκεντρο της υπόθεσης απέρριψε κατηγορηματικά ότι ορκίστηκε στον Δία ή σε άλλη θεότητα του αρχαίου ελληνικού πάνθεου. Μιλώντας στο LIVE NEWS, επέμεινε ότι τήρησε αποκλειστικά τον στρατιωτικό όρκο, όπως αυτός προβλέπεται, και ότι το θρησκευτικό μέρος της διαδικασίας αφορούσε αποκλειστικά τον ιερέα που βρισκόταν παρών και τις δικές του θρησκευτικές πεποιθήσεις. «Ο στρατιωτικός όρκος είναι συγκεκριμένος. Όλα τα υπόλοιπα είναι του ιερέα και της θρησκείας του», τόνισε, επιμένοντας ότι δεν παραβίασε ούτε τον νόμο ούτε τους κανονισμούς, οι οποίοι, όπως λέει, «ευθυγραμμίζονται με το Σύνταγμα».

Η υπόθεση ήρθε στο φως έπειτα από ανακοίνωση εκπροσώπων της Ελληνικής Εθνικής Θρησκείας, οι οποίοι παρουσίασαν την τελετή ως μια «σπουδαία στιγμή για τη θρησκευτική ελευθερία, την ισονομία και τον σεβασμό μέσα στο στράτευμα». Σύμφωνα με τη δική τους εκδοχή, για πρώτη φορά η διαδικασία προαγωγής αξιωματικού συνοδεύτηκε από το τυπικό της Ελληνικής Εθνικής Θρησκείας, παράλληλα με τον προβλεπόμενο στρατιωτικό όρκο.

Τι είναι η Ελληνική Εθνική Θρησκεία

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ανακύπτει το ερώτημα: τι ακριβώς είναι η «Ελληνική Εθνική Θρησκεία» και ποιοι είναι οι άνθρωποι που την ακολουθούν;

Το Newsbomb έχει απαντήσει σε αυτό το ερώτημα με αναλυτικό ρεπορτάζ, συνεντεύξεις και κάλυψη των σχετικών τελετουργιών (δείτε το ρεπορτάζ εδώ).

Δείτε το βίντεο:

Ο όρος παραπέμπει σε ένα θρησκευτικό ρεύμα, που διεκδικεί τη συνέχεια της αρχαίας ελληνικής θρησκείας και των πατρώων λατρειών. Οι ίδιοι οι πιστοί αποφεύγουν τον όρο «αναβίωση», υποστηρίζοντας ότι η λατρεία των θεών δεν έπαψε ποτέ ουσιαστικά, αλλά συνεχίστηκε υπόγεια και κρυφά ανά τους αιώνες, για να αποφευχθούν διωγμοί και κοινωνικός στιγματισμός. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, αντίθετα, εντάσσει αυτά τα ρεύματα στο ευρύτερο φαινόμενο του «νεοπαγανισμού», θεωρώντας ότι πρόκειται για σύγχρονα σχήματα με ελάχιστη πραγματική σχέση με την αρχαία πολυθεϊστική παράδοση.

Ανάλογα ρεύματα δεν υπάρχουν μόνο στην Ελλάδα. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπου προϋπήρχαν παλιές, προχριστιανικές θρησκείες, έχουν αναπτυχθεί κινήσεις που μιλούν για «επιστροφή» στις πατρώες λατρείες, συχνά με όρους που παραπέμπουν ευθέως σε αυτό που οι πρώτοι Χριστιανοί χαρακτήριζαν ως «παγανισμό». Η αύξηση του ενδιαφέροντος είναι σε πολλές περιπτώσεις αισθητή, με ορισμένα κινήματα να μιλούν για ετήσιους ρυθμούς ανόδου της τάξης του 400%. Παρ’ όλα αυτά, αριθμητικά οι οπαδοί αυτών των δοξασιών παραμένουν μειοψηφικοί, δεν ξεπερνούν, σύμφωνα με ίδιες εκτιμήσεις, τις λίγες χιλιάδες και συχνά δεν είναι καν επίσημα καταγεγραμμένοι ως μέλη σε θρησκευτικές οργανώσεις, γεγονός που καθιστά δύσκολη την ακριβή αποτύπωση της δύναμής τους.

Ποιοι είναι οι «Έλληνες Εθνικοί» και τι πιστεύουν

Στην Ελλάδα, η πλέον οργανωμένη και σε κάποιον βαθμό νομικά κατοχυρωμένη έκφραση αυτού του χώρου είναι το Ύπατο Συμβούλιο Ελλήνων Εθνικών (ΥΣΕΕ). Τα μέλη του δηλώνουν ότι επιχειρούν να ακολουθήσουν τις λατρευτικές πρακτικές που γνωρίζουμε από την αρχαία ελληνική γραμματεία: τελετές σε ισημερίες και ηλιοστάσια, εορτασμοί σε «ιερούς» τόπους, όπως ο Όλυμπος, και εκδηλώσεις μνήμης για ιστορικά γεγονότα και πρόσωπα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ετήσια τελετή για τη μνήμη των Μαραθωνομάχων στο Τρόπαιο της Μάχης του Μαραθώνα, όπου δεκάδες άνθρωποι, πολλοί με αρχαιοελληνικές φορεσιές, στήνουν βωμό, ανάβουν το «ιερό πυρ», προσφέρουν συμβολικά δώρα στους θεούς και ψάλλουν ύμνους προς τιμήν τους.

Οι τελετές της Ελληνικής Εθνικής Θρησκείας περιλαμβάνουν, σύμφωνα με τους ίδιους, προσφορές, ύμνους και προσευχές προς τους θεούς της αρχαίας ελληνικής κοσμοθεωρίας, με κεντρική αναφορά στον Δία, την Αθηνά, τον Απόλλωνα και τις υπόλοιπες θεότητες του Δωδεκάθεου. Υποστηρικτές του χώρου εκτιμούν ότι στην Ελλάδα οι άνθρωποι που αισθάνονται κοντά σε αυτό το ρεύμα – είτε ως ενεργοί πιστοί είτε ως συμπαθούντες – μπορεί να φτάνουν συνολικά σε δεκάδες χιλιάδες, αν και ενεργά μέλη οργανωμένων κοινοτήτων είναι σαφώς λιγότερα. Τονίζουν επίσης ότι δεν πρόκειται απλώς για εξωτερικά «φολκλόρ» στοιχεία, αλλά για μια ολοκληρωμένη κοσμοθεωρία, στην οποία το κέντρο βάρους είναι ο σεβασμός στη φύση, στην πόλη-κοινότητα και στους προγόνους.

Αντίστοιχες κινήσεις συναντά κανείς στην Ιταλία, όπου πιστοί αναφέρονται στην ελληνορωμαϊκή παράδοση και στο ρωμαϊκό πάνθεο, καθώς και στις βαλτικές χώρες, όπως η Λιθουανία και η Λετονία, όπου παρατηρείται αναζωπύρωση παλιών ανιμιστικών δοξασιών. Εκεί κυριαρχούν η πολυθεΐα, η λατρεία της φύσης και η τιμή προς τους προγόνους, με τελετές που πολλές φορές θυμίζουν αναπαραστάσεις αρχαίων εθίμων, αλλά για τους ίδιους τους πιστούς αποτελούν ζωντανό μέρος της ταυτότητάς τους. Σε ορισμένες χώρες, μάλιστα, τελούνται επίσημα μυστήρια, όπως γάμοι και βαπτίσεις, με βάση αυτά τα πατροπαράδοτα τελετουργικά.

Τι λέει η Εκκλησία για τον νεοπαγανισμό

Την ίδια στιγμή, η στάση της Ορθόδοξης Εκκλησίας απέναντι σε αυτά τα κινήματα είναι σαφώς επιφυλακτική, αν όχι αρνητική. Θρησκευτικοί εκπρόσωποι που ασχολούνται θεσμικά με τις αιρέσεις χαρακτηρίζουν τον νεοπαγανισμό «παγκόσμιο φαινόμενο» και σημειώνουν ότι στην ελληνική εκδοχή του συχνά εμφανίζονται στοιχεία αντισημιτισμού και αντιβυζαντινισμού. Υποστηρίζουν ότι οι σύγχρονες αυτές λατρείες δεν ταυτίζονται με την ιστορική αρχαία θρησκεία, καθώς, όπως λένε, φέρουν έντονα χαρακτηριστικά της «νέας εποχής» – κυρίως στην αντίληψη περί φύσης και θεότητας – ενώ απουσιάζουν βασικές διαστάσεις της αρχαίας λατρείας, όπως οι αιματηρές θυσίες.

Επιπλέον, τονίζουν ότι στην αρχαιότητα υπήρχε μεγάλη ποικιλία λατρειών, με τοπικές διαφοροποιήσεις και εισαγόμενους θεούς, κάτι που κάνει, κατά την εκκλησιαστική οπτική, δύσκολη κάθε προσπάθεια να παρουσιαστεί μια ενιαία «εθνική θρησκεία» ως αυθεντική συνέχεια της αρχαίας. Γι’ αυτό και κληρικοί επιμένουν ότι τα σημερινά κινήματα δεν εκφράζουν την «πραγματική» θρησκευτικότητα των αρχαίων Ελλήνων, ενώ προτρέπουν τους πιστούς να μη δείχνουν ενδιαφέρον για πολυθεϊστικές δοξασίες, υπενθυμίζοντας ότι «ο πολυθεϊσμός απορρίφθηκε ήδη από τις μεγάλες μορφές της αρχαιότητας».

Στο επίπεδο των δικαιωμάτων, πάντως, η ίδια η Εκκλησία αναγνωρίζει ότι κάθε άνθρωπος είναι ελεύθερος να πιστεύει όπου θέλει και ότι η θρησκευτική ελευθερία είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη. Επισημαίνει όμως ότι οι πολυθεϊστικές πεποιθήσεις είναι απολύτως ασυμβίβαστες με την Ορθοδοξία, ειδικά όταν συνοδεύονται από ύβρεις ή προσβλητικούς χαρακτηρισμούς για τον Χριστό και τους Αποστόλους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, σημειώνεται ότι δεν τίθεται μόνο θεολογικό ζήτημα, αλλά και θέμα συμβατότητας με το ίδιο το Σύνταγμα, στο μέτρο που μπορεί να θίγεται η θρησκευτική ειρήνη και ο σεβασμός των άλλων θρησκειών.

Το γκρίζο τοπίο της νομικής αναγνώρισης

Όσον αφορά το νομικό καθεστώς, οι κοινότητες της Ελληνικής Εθνικής Θρησκείας βρίσκονται σε ένα μεταίχμιο αναγνώρισης. Το κράτος, στο πλαίσιο της ανεξιθρησκίας, δέχεται την ύπαρξή τους ως νομικά πρόσωπα ή ενώσεις, χωρίς όμως να τους αποδίδει πάντα την ιδιότητα του «Θρησκευτικού Νομικού Προσώπου». Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι ορισμένες τελετές, όπως ο γάμος, ενδέχεται να μη διαθέτουν πλήρη νομική ισχύ ή να απαιτούν συμπληρωματικές διαδικασίες, ενώ δεν υπάρχει υποχρέωση για παραχώρηση χώρων λατρείας ή ένταξη των εορτών τους στο επίσημο ημερολόγιο.

Παρά τα εμπόδια, από το 2017 και μετά σημειώθηκε ένα κρίσιμο βήμα: μέσω της αδειοδότησης ευκτηρίου οίκου στην Αθήνα, η Ελληνική Εθνική Θρησκεία αναγνωρίστηκε ως «γνωστή θρησκεία», γεγονός που επιτρέπει τη διενέργεια γάμων και ονοματοδοσιών με πλήρη νομική ισχύ και δίνει στους πολίτες τη δυνατότητα να δηλώνουν επισήμως ως θρήσκευμά τους την ιδιότητα του «Έλληνα Εθνικού». Παράλληλα, οι κοινότητες του χώρου επιδιώκουν την αναγνώρισή τους ως Θρησκευτικού Νομικού Προσώπου, με βάση τον ισχύοντα νόμο, ώστε να εξασφαλίσουν πλήρη θρησκευτική ισονομία σε σχέση με τα κραταιά δόγματα.

Οι σχετικές αιτήσεις, ωστόσο, έχουν μέχρι σήμερα προσκρούσει στην άρνηση των ελληνικών δικαστηρίων να αποδώσουν στην Ελληνική Εθνική Θρησκεία το συγκεκριμένο καθεστώς. Ως αποτέλεσμα, οι εκπρόσωποι του χώρου έχουν προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, επικαλούμενοι παραβίαση της θρησκευτικής τους ελευθερίας και της αρχής της ισονομίας. Περιμένουν την ετυμηγορία ως ένα κρίσιμο σταθμό, όχι μόνο για τη δική τους κοινότητα, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη συνολικά θα αντιμετωπίζει στο μέλλον τα μικρότερα, μη χριστιανικά θρησκευτικά ρεύματα.

Ο επικεφαλής του ΥΣΕΕ, Κώστας Κεχαγιάς, αναφέρει σχετικά στο Newsbomb.gr:

«Από το 2017 η Ελληνική Εθνική Θρησκεία μέσω της αδειοδότησης του ευκτηρίου οίκου της στην Αθήνα από το υπ. Παιδείας, κατέστη «γνωστή θρησκεία» και πέτυχε έτσι να αναγνωριστεί σε ένα πρώτο θεσμικό επίπεδο. Μπορεί δηλαδή να πραγματοποιεί ιερολογήσεις γαμήλιων τελετών και ονοματοδοσίες μικρών παιδιών με πλήρη νομική ισχύ, επίσης δίνεται η δυνατότητα σε κάθε ενδιαφερόμενο να προχωρήσει σε αλλαγή θρησκεύματος ως «Έλλην Εθνικός».

Παράλληλα με την άδεια για την λειτουργία του ευκτηρίου οίκου, η Ε.Ε.Θ. ήταν η πρώτη που κατέθεσε αίτηση για την απόδοση «Θρησκευτικού Νομικού Προσώπου» σύμφωνα με τον νόμο 4301/2014. Αυτή ωστόσο η προσφυγή μας για θρησκευτική ισονομία σε έναν ανώτερο βαθμό, συνάντησε την άρνηση των ελληνικών δικαστηρίων να αποδώσουν στην Ε.Ε.Θ. τα όσα νόμιμα δικαιούται.

Μετά την απόρριψη της προσφυγής μας από τον Άρειο Πάγο, αναγκαστήκαμε να καταφύγουμε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ώστε να υπερασπιστούμε την ισονομία μας με τις άλλες θρησκευτικές κοινότητες και την θρησκευτική μας ελευθερία.

Ελπίζουμε και ευχόμαστε η άρνηση των ελληνικών δικαστηρίων να μας αποδώσουν το «Θρησκευτικό Νομικό Πρόσωπο» να μην γίνει μια ακόμα αφορμή για να καταδικαστεί η χώρα μας για ακόμα μία κατάφωρη παραβίαση των θρησκευτικών ελευθεριών».

Διαβάστε επίσης