Καιρός: Πώς ο αντικυκλώνας της Γροιλανδίας κρίνει τον χειμώνα στην Ελλάδα
Τι δείχνουν τα μακροπρόθεσμα προγνωστικά
Η έναρξη του Ιανουαρίου 2026 σηματοδότησε μια ξεκάθαρη αλλαγή σκηνικού στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία πάνω από την Ευρώπη, με την επιστροφή σε ένα καθαρά χειμερινό μοτίβο μετά από μια πιο ήπια και «κινητική» περίοδο.
Το ευρωατλαντικό σύστημα έχει αναδιαμορφωθεί γύρω από ένα ισχυρό αντικυκλωνικό μπλοκάρισμα στη Γροιλανδία, το οποίο εκτρέπει τη διαταραγμένη ροή σε έντονα μεσημβρινές τροχιές και ευνοεί διαδοχικές εισβολές αρκτικού αέρα προς την Ευρώπη και τη Μεσόγειο.
Η διάταξη αυτή, που υποστηρίζεται πλέον από τα βασικά αριθμητικά μοντέλα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για επίμονο ψύχος, ενίσχυση μεσογειακών βαρομετρικών χαμηλών και μια αυθεντικά χειμερινή περίοδο, η οποία εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί τουλάχιστον έως τα μέσα του μήνα.
Ο ρόλος του πολικού στροβίλου και της στρατόσφαιρας
Η αλλαγή αυτή συνδέεται άμεσα με την εξέλιξη του πολικού στροβίλου, μιας από τις πιο κρίσιμες δομές της χειμερινής κυκλοφορίας. Κατά το φθινόπωρο και τις αρχές του χειμώνα, η έντονη ψύξη στα υψηλά γεωγραφικά πλάτη ενισχύει τη θερμοκρασιακή αντίθεση με τις υποτροπικές περιοχές, οδηγώντας συνήθως σε έναν συμπαγή στρόβιλο που «κρατά» το ψύχος εγκλωβισμένο στην Αρκτική.
Τον χειμώνα 2025-26, ωστόσο, ο πολικός στρόβιλος διαταράχθηκε επανειλημμένα από επεισόδια στρατοσφαιρικής θέρμανσης, με αποτέλεσμα την πρόωρη αποδυνάμωσή του. Αυτό ευνόησε κύματα ακραίου ψύχους προς τη Σιβηρία και τη Βόρεια Αμερική, όπου καταγράφηκαν θερμοκρασίες κοντά στους -60 βαθμούς Κελσίου.
Οι νέες ενδείξεις θέρμανσης στη στρατόσφαιρα φαίνεται πως οδηγούν πλέον σε ανακατανομή του ψύχους προς την Ευρώπη, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πιο οργανωμένη και παρατεταμένη χειμερινή φάση.
Μπλοκάρισμα στη Γροιλανδία και αρκτική εισβολή στην Ευρώπη
Στον πυρήνα της τρέχουσας διάταξης βρίσκεται μια ισχυρή αντικυκλωνική ράχη μεταξύ Γροιλανδίας και βόρειου Ατλαντικού, η οποία αναγκάζει το πολικό jet stream να καμφθεί έντονα προς νότο. Έτσι σχηματίζεται μια βαθιά υφέσιμη κοιλάδα που εκτείνεται από την Αρκτική προς την κεντρική Ευρώπη και τη Μεσόγειο.
Ένα ιδιαίτερα ψυχρό χαμηλό βαθαίνει πάνω από τη Βαλτική, προκαλώντας εκτεταμένες χιονοπτώσεις και μεταφορά αρκτικού αέρα προς τα μεσαία γεωγραφικά πλάτη. Παράλληλα, δεύτερο βαρομετρικό χαμηλό στον ανατολικό Ατλαντικό διοχετεύει υγρές αέριες μάζες προς τη Μεσόγειο, ενισχύοντας τις θερμοκρασιακές αντιθέσεις. Σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης οι αποκλίσεις θερμοκρασίας φτάνουν τοπικά τους 12 έως 15 βαθμούς κάτω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα.
Μεσογειακά χαμηλά, χιόνια και ακραία φαινόμενα
Όταν ο αρκτικός αέρας φτάνει στη δυτική Μεσόγειο, συναντά σχετικά θερμά νερά και υψηλή υγρασία, ένας συνδυασμός που ευνοεί την ταχεία και έντονη κυκλογένεση. Τα βαρομετρικά χαμηλά που σχηματίζονται μεταξύ Ιταλίας και Αδριατικής τείνουν να κινούνται προς τα Βαλκάνια, ενισχύοντας περαιτέρω τις πιέσεις και τις θερμοκρασιακές διαφορές.
Σε αυτό το πλαίσιο, δεν αποκλείονται εκτεταμένες και κατά τόπους πολύ ισχυρές χιονοπτώσεις στην κεντρική και νοτιοανατολική Ευρώπη, με σημαντικές συσσωρεύσεις στα ορεινά αλλά και σε ηπειρωτικές περιοχές χαμηλότερου υψομέτρου. Οι δυτικές Άλπεις ενδέχεται επίσης να επηρεαστούν, ανάλογα με την ακριβή τροχιά των χαμηλών.
Στην Αδριατική, η έντονη βαροβαθμίδα μπορεί να πυροδοτήσει ισχυρούς ανέμους Bora, με ριπές θυελλώδεις και πιθανές συνθήκες χιονοθύελλας όπου το χιόνι συνδυάζεται με άνεμο. Πιο νότια, εκεί όπου η θερμοκρασιακή στήλη παραμένει θετική, επικρατούν ισχυρές βροχοπτώσεις, με αυξημένο κίνδυνο υδρολογικών προβλημάτων στις πιο ευάλωτες περιοχές.
Πώς επηρεάζεται η Ελλάδα
Για την Ελλάδα, το συγκεκριμένο μοτίβο μεταφράζεται σε αισθητή πτώση της θερμοκρασίας, κυρίως στη βόρεια και κεντρική χώρα, με διαδοχικές ψυχρές εισβολές από τα Βαλκάνια. Τα χιόνια αναμένεται να κάνουν την εμφάνισή τους στα ορεινά και ημιορεινά της ηπειρωτικής Ελλάδας, ενώ δεν αποκλείονται χιονοπτώσεις και σε χαμηλότερα υψόμετρα της Μακεδονίας και της Θράκης, ανάλογα με την ένταση των ψυχρών μαζών.
Παράλληλα, η διέλευση μεσογειακών χαμηλών μπορεί να φέρει ισχυρές βροχές και καταιγίδες στα δυτικά και νότια τμήματα της χώρας, με έμφαση στο Ιόνιο και τα νότια νησιωτικά συμπλέγματα. Οι βοριάδες στο Αιγαίο αναμένεται να ενισχυθούν, ανεβάζοντας τον κυματισμό και δημιουργώντας δύσκολες συνθήκες στις θαλάσσιες μετακινήσεις.
Η εικόνα αυτή παραπέμπει σε έναν «κανονικό» χειμώνα, με εναλλαγές ψύχους, φαινομένων και έντονων αντιθέσεων, στοιχεία που είχαν λείψει σε μεγάλο βαθμό τα προηγούμενα χρόνια.
Τι δείχνει η συνέχεια του Ιανουαρίου
Καθώς το μεσογειακό χαμηλό σταδιακά εξασθενεί, το μοτίβο ενδέχεται προσωρινά να ανοίξει ξανά προς τον Ατλαντικό, χωρίς όμως να χαθεί εντελώς το ψυχρό υπόβαθρο σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης.
Οι προγνώσεις αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο για νέα κυκλωνική διαταραχή προς τη βορειοδυτική Ευρώπη, με φάσεις που θα διατηρούν την ατμοσφαιρική αστάθεια σε υψηλά επίπεδα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η εξέλιξη στη στρατόσφαιρα, καθώς τυχόν νέες διαταραχές του πολικού στροβίλου θα μπορούσαν να επαναφέρουν ένα δυναμικό και πιο «σκληρό» χειμερινό σκηνικό στο δεύτερο μισό του Ιανουαρίου, επιβεβαιώνοντας ότι ο χειμώνας 2025-26 έχει ακόμα πολλά να δείξει σε ψύχος, χιόνια και έντονες καιρικές αντιθέσεις.
*Με πληροφορίες από το meteoweb.eu
