Ο ζεστός Νοέμβριος και η τσέπη μας - Από τις βαθμοημέρες θέρμανσης στα λίτρα πετρελαίου και στα ευρώ
Ο καιρός έχει και οικονομική διάσταση — και πολλές φορές τη νιώθουμε άμεσα στην τσέπη μας
Πολίτες περπατούν σε δρόμο, κατά τη διάρκεια μιας χειμωνιάτικης ημέρας
Snapshot
- Ο Νοέμβριος 2023 ήταν θερμότερος σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, με μείωση των βαθμοημερών θέρμανσης (HDD18) έως και 70% σε περιοχές όπως το Ηράκλειο και την Αθήνα, μειώνοντας σημαντικά τις ανάγκες θέρμανσης.
- Η μείωση των HDD18 σε έναν μήνα μεταφράζεται σε σημαντική εξοικονόμηση καυσίμου, με εκτιμήσεις για μείωση κατανάλωσης πετρελαίου που φτάνει έως και 47 λίτρα σε ένα τυπικό νοικοκυριό.
- Η επίδραση των θερμοκρασιακών αποκλίσεων στην κατανάλωση πετρελαίου διαφέρει ανά γεωγραφική περιοχή, με μεγαλύτερο απόλυτο όφελος στη βόρεια και ορεινή Ελλάδα παρά τη μικρότερη ποσοστιαία μείωση των HDD.
- Η οικονομική εξοικονόμηση από τη μείωση των αναγκών θέρμανσης εκτιμάται σε δεκάδες ευρώ ανά νοικοκυριό για τον Νοέμβριο 2023, αναδεικνύοντας τον καιρό ως σημαντικό παράγοντα του οικογενειακού προϋπολογισμού.
- Η πραγματική κατανάλωση καυσίμου εξαρτάται και από άλλους παράγοντες, όπως η θερμομόνωση, η συμπεριφορά των κατοίκων και η χρήση εναλλακτικών πηγών θέρμανσης, οπότε οι βαθμοημέρες θέρμανσης δείχνουν κυρίως το κλιματικό θερμικό φορτίο.
Ο καιρός έχει και οικονομική διάσταση — και πολλές φορές τη νιώθουμε άμεσα στην τσέπη μας. Ένας ασυνήθιστα ζεστός Νοέμβριος δεν σημαίνει μόνο περισσότερες ημέρες με ήπιο καιρό και λιγότερα βαριά ρούχα. Σημαίνει επίσης λιγότερες ώρες λειτουργίας του καλοριφέρ, καθυστέρηση στην έναρξη της θέρμανσης και, για χιλιάδες νοικοκυριά, μικρότερη κατανάλωση πετρελαίου.
Η διαφορά αυτή μπορεί να μετρηθεί. Και για να μετρηθεί σωστά δεν αρκεί να κοιτάξουμε αν κάποια ημέρα η θερμοκρασία έφθασε τους 22 ή τους 25 βαθμούς. Το καταλληλότερο εργαλείο είναι οι βαθμοημέρες θέρμανσης — Heating Degree Days, HDD, ένας δείκτης που συνδέει τη θερμοκρασία με την ανάγκη ενός κτιρίου για θέρμανση. Η βασική ιδέα είναι απλή: όσο χαμηλότερη είναι η θερμοκρασία σε σχέση με μία προκαθορισμένη θερμοκρασία βάσης, τόσο αυξάνεται το θερμικό φορτίο. Όταν ο μήνας είναι θερμότερος, οι HDD μειώνονται και, υπό ίδιες συνθήκες κτιρίου και συμπεριφοράς, μειώνεται αντίστοιχα η απαιτούμενη ενέργεια για θέρμανση. Η σχέση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία στην Ελλάδα, όπου οι κλιματικές διαφορές είναι πολύ μεγάλες. Άλλες ανάγκες έχει μία κατοικία στη Φλώρινα, στην Κοζάνη ή στα Ιωάννινα και τελείως διαφορετικές μία κατοικία στην Αθήνα, στη Ρόδο ή στο Ηράκλειο. Η ίδια θετική θερμοκρασιακή απόκλιση δεν έχει επομένως το ίδιο ενεργειακό και οικονομικό αποτέλεσμα σε όλες τις περιοχές.
Η παρούσα ανάλυση επιχειρεί να συνδέσει τρεις διαφορετικές διαστάσεις: το κλίμα, την ανάγκη θέρμανσης και το οικονομικό όφελος για το νοικοκυριό.
1. Γιατί οι βαθμοημέρες θέρμανσης είναι σημαντικότερες από μια απλή μέγιστη θερμοκρασία
Η υψηλή μέγιστη θερμοκρασία είναι ένα εύκολα αντιληπτό μετεωρολογικό στοιχείο, αλλά δεν αποτυπώνει από μόνη της το ενεργειακό φορτίο ενός εικοσιτετραώρου. Για τον υπολογισμό της απαίτησης θέρμανσης ενδιαφέρει περισσότερο η μέση ημερήσια θερμοκρασία και η απόστασή της από μία θερμοκρασία βάσης.
Στη δική μας ανάλυση χρησιμοποιήθηκε βάση 18°C, ώστε:
HDD18 ημέρας = max(0, 18°C − μέση ημερήσια θερμοκρασία).
Έτσι, εάν η μέση θερμοκρασία μιας ημέρας είναι 12°C, η ημέρα συνεισφέρει 6 HDD18. Αν η μέση θερμοκρασία είναι 19°C, δεν δημιουργείται HDD θέρμανσης. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι η επιλογή θερμοκρασίας βάσης δεν είναι μοναδική. Η κλασική ελληνική εργασία των Matzarakis και Balafoutis, που βασίστηκε σε ημερήσια δεδομένα 40 μετεωρολογικών σταθμών της ΕΜΥ, χρησιμοποίησε πειραματικά προσδιορισμένη βάση 14°C και απέδειξε τη μεγάλη γεωγραφική διαφοροποίηση των θερμικών αναγκών στην Ελλάδα. Στη βόρεια και ορεινή χώρα η περίοδος θέρμανσης είναι πολύ μεγαλύτερη, ενώ στα παράκτια, στην Κρήτη και στα Δωδεκάνησα σημαντικά μικρότερη.
Αυτό έχει ουσιαστική σημασία: δεν πρέπει να συγκρίνουμε αριθμητικά HDD που έχουν υπολογιστεί με διαφορετική θερμοκρασία βάσης. Στην παρούσα έρευνα χρησιμοποιείται παντού η ίδια βάση των 18°C, ώστε η σύγκριση μεταξύ ετών και περιοχών να είναι συνεπής. Το αρχικό υλικό της έρευνας επίσης επισημαίνει ότι η οικονομική αποτίμηση πρέπει να γίνεται μέσω των βαθμοημερών και όχι μόνο από τη μέγιστη θερμοκρασία.
2. Η κλιματική αναφορά της ΕΜΥ
Η ΕΜΥ διαθέτει πλέον κλιματικά στοιχεία με περίοδο αναφοράς 1991–2020, η οποία αποτελεί τη σύγχρονη κλιματική κανονική περίοδο. Για το Ελληνικό, για παράδειγμα, η μέση μηνιαία θερμοκρασία Νοεμβρίου βρίσκεται περίπου στους 15°C, δηλαδή ήδη χαμηλότερα από τη βάση των 18°C που χρησιμοποιούμε στον υπολογισμό HDD. Αυτό έχει μεγάλη πρακτική σημασία: όταν η μέση θερμοκρασία παραμένει για πολλές ημέρες 1 ή 2 βαθμούς υψηλότερα από τα κανονικά, το συνολικό θερμικό φορτίο του μήνα μπορεί να μειωθεί αισθητά.
Η ΕΜΥ επιβεβαιώνει παράλληλα και τη γενικότερη μακροχρόνια θέρμανση του κλίματος στην Ελλάδα. Η σύγκριση με την περίοδο 1991–2020 δείχνει ότι τα τελευταία χρόνια καταγράφονται συχνά θετικές θερμοκρασιακές αποκλίσεις, στοιχείο που έχει άμεση σημασία και για τις ενεργειακές ανάγκες των κτιρίων.
3. Ο Νοέμβριος 2023 ως χαρακτηριστικό παράδειγμα
Ο Νοέμβριος του 2023 αποτελεί μία από τις καλύτερες περιπτώσεις για να δούμε στην πράξη τη σχέση θερμοκρασίας και κατανάλωσης θέρμανσης. Σύμφωνα με το δίκτυο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών/meteo.gr, ήταν ο θερμότερος Νοέμβριος από το 2010 σε Θεσσαλία, Πελοπόννησο, Κρήτη και νησιά Αιγαίου, ενώ στη Στερεά Ελλάδα ήταν ο δεύτερος θερμότερος. Στη Θεσσαλία, στο Αιγαίο και στην Κρήτη η μέση απόκλιση της ημερήσιας μέγιστης θερμοκρασίας έφθασε περίπου τους +2,5°C, στη Στερεά Ελλάδα τους +2,1°C, ενώ στην Αθήνα η απόκλιση ήταν περίπου +2,2°C και οι 27 από τις 30 ημέρες ήταν θερμότερες από τα κανονικά. Στο πρώτο δεκαήμερο οι αποκλίσεις έφθασαν κατά τόπους ακόμη και τους +6 έως +9°C, ενώ στις 4 Νοεμβρίου στο Σίσι Λασιθίου καταγράφηκαν 35,1°C.
Το ενδιαφέρον όμως στην παρούσα ανάλυση δεν είναι μόνο το ημερήσιο ρεκόρ. Είναι τι συνέβη στο συνολικό ενεργειακό φορτίο του μήνα.
Πόσο άλλαξαν οι ανάγκες θέρμανσης τον Νοέμβριο από το 2010 έως το 2025
Το γράφημα παρουσιάζει την εξέλιξη των HDD18 του Νοεμβρίου για αντιπροσωπευτικούς σταθμούς με επαρκή και συνεπή ιστορική κάλυψη. Η χρονιά-προς-χρονιά μεταβλητότητα είναι ιδιαίτερα έντονη. Ένας ψυχρότερος Νοέμβριος μπορεί να δημιουργήσει πολύ μεγαλύτερο ενεργειακό φορτίο από τον αμέσως προηγούμενο ή επόμενο μήνα. Αυτό δείχνει γιατί η απλή σύγκριση της τιμής του πετρελαίου μεταξύ δύο ετών δεν αρκεί για να ερμηνεύσει τον λογαριασμό θέρμανσης. Ακόμη και αν η τιμή του λίτρου παραμείνει ίδια, η κατανάλωση μπορεί να μεταβληθεί σημαντικά μόνο και μόνο λόγω της θερμοκρασίας. Οι HDD αποτελούν επομένως ένα είδος «μετεωρολογικού μετρητή κατανάλωσης»: δεν μας λένε πόσο πετρέλαιο έκαψε πραγματικά ένα συγκεκριμένο σπίτι, αλλά πόσο μεγαλύτερη ή μικρότερη ήταν η θερμική ανάγκη που δημιούργησε ο καιρός.
4. Τι έδειξαν οι δικοί μας υπολογισμοί για το 2023
Με χρήση ημερήσιων θερμοκρασιών και κοινή βάση HDD18 υπολογίστηκε η απόκλιση του Νοεμβρίου 2023 από το κλιματικό υπόβαθρο 1991–2020. Για τους σταθμούς όπου υπήρχε επαρκής ιστορική κάλυψη προέκυψαν:
- Ηράκλειο: περίπου −70,6% HDD
- Αθήνα/Ελληνικό: περίπου −65,4%
- Ρόδος: περίπου −46,1%
- Θεσσαλονίκη: περίπου −33,0%
- Λάρισα: περίπου −24,2%
Οι αριθμοί αυτοί δεν σημαίνουν ότι ένα νοικοκυριό κατανάλωσε ακριβώς 70% λιγότερο πετρέλαιο. Σημαίνουν ότι το θερμοκρασιακό φορτίο θέρμανσης του μήνα, όπως αποτυπώνεται από τις HDD, ήταν τόσο μικρότερο από το κλιματικό κανονικό.
Νοέμβριος 2023: Πόσο μειώθηκαν οι ανάγκες θέρμανσης σε σχέση με το 1991–2020
Το δεύτερο γράφημα είναι ίσως το σημαντικότερο από μετεωρολογικής πλευράς. Στην Αθήνα/Ελληνικό οι HDD του Νοεμβρίου ήταν περίπου 65% χαμηλότερες από το κλιματικό κανονικό, ενώ στο Ηράκλειο η μείωση ξεπέρασε το 70%. Ακόμη και σε μία σαφώς ψυχρότερη περιοχή όπως η Θεσσαλονίκη, το θερμικό φορτίο ήταν περίπου 33% χαμηλότερο, ενώ στη Λάρισα περίπου 24%. Αυτό δείχνει ότι η επίδραση ενός θερμού μήνα δεν περιορίζεται στις νότιες περιοχές. Στη Βόρεια Ελλάδα η ποσοστιαία μείωση μπορεί να είναι μικρότερη, αλλά επειδή το αρχικό θερμικό φορτίο είναι πολύ μεγαλύτερο, η απόλυτη ενεργειακή εξοικονόμηση μπορεί να παραμένει σημαντική.
5. Από τις βαθμοημέρες στα λίτρα πετρελαίου
Το δυσκολότερο σημείο είναι η μετάβαση από τον μετεωρολογικό δείκτη HDD στην πραγματική οικονομία ενός σπιτιού. Δεν υπάρχει ένας καθολικός συντελεστής. Δύο σπίτια στην ίδια πόλη μπορεί να έχουν τελείως διαφορετική κατανάλωση λόγω θερμομόνωσης, εμβαδού, ηλικίας του κτιρίου, θερμοστάτη, ωρών λειτουργίας, ορόφου και προσανατολισμού, ηλιακών κερδών, αριθμού κατοίκων, χρήσης άλλων πηγών θέρμανσης.
Για αυτό η οικονομική μετατροπή που παρουσιάζεται εδώ είναι σενάριο αναφοράς, όχι καταγεγραμμένη κατανάλωση συγκεκριμένου νοικοκυριού. Η ίδια προσοχή έχει ήδη επισημανθεί στο αρχικό υλικό της έρευνας: η ποσοστιαία μεταβολή των HDD δεν μετατρέπεται μηχανικά στην ίδια ποσοστιαία μεταβολή καυσίμου, επειδή παρεμβαίνουν απώλειες, θερμοστάτες, ηλιακά κέρδη και η ανθρώπινη συμπεριφορά.
6. Η μεταπτυχιακή έρευνα του Χαροκοπείου και τα μικροδεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ
Ιδιαίτερα χρήσιμη είναι η μεταπτυχιακή εργασία της Χαριτωμένης Μαρκαντωνάκη, «Προσδιοριστικοί Παράγοντες Κατανάλωσης Πετρελαίου Θέρμανσης στον Οικιακό Τομέα», στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. Η εργασία χρησιμοποιεί στοιχεία της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2021 της ΕΛΣΤΑΤ. Στο σχετικό δείγμα τα 2.838 νοικοκυριά που χρησιμοποιούσαν υγρά καύσιμα εμφάνιζαν μέση ετήσια δαπάνη 780,93 €, ενώ για τη μετατροπή σε λίτρα χρησιμοποιήθηκε μέση τιμή 0,9306 €/λίτρο. Αν διαιρέσουμε τη μέση δαπάνη με την τιμή, προκύπτει μία τάξη μεγέθους περίπου 839 λίτρων ετησίως. Η τιμή αυτή δεν πρέπει να παρουσιαστεί ως «η μέση κατανάλωση κάθε ελληνικού σπιτιού». Αποτελεί όμως έναν χρήσιμο τυποποιημένο δείκτη αναφοράς για να μεταφράσουμε τις μετεωρολογικές διαφορές σε μία κατανοητή οικονομική κλίμακα. Η ίδια εργασία δείχνει επίσης σημαντική περιφερειακή ετερογένεια. Αγροτικά και αραιοκατοικημένα νοικοκυριά τείνουν να καταναλώνουν περισσότερο πετρέλαιο, ενώ η Δυτική Μακεδονία ξεχωρίζει λόγω των υψηλότερων βαθμοημερών και των περιορισμένων εναλλακτικών λύσεων θέρμανσης.
7. Η ελληνική και διεθνής βιβλιογραφία επιβεβαιώνει τη σχέση
Η σχέση βαθμοημερών και κατανάλωσης δεν είναι θεωρητική. Η μελέτη των Papakostas, Mavromatis και Kyriakis για Αθήνα και Θεσσαλονίκη εξέτασε δύο δεκαετίες θερμοκρασιακών δεδομένων και διαπίστωσε ότι η μείωση των βαθμοημερών συνδέθηκε με υπολογιζόμενη μείωση της ενεργειακής απαίτησης για θέρμανση περίπου 11,5% στην Αθήνα, 5% στη Θεσσαλονίκη για τυπικό κτίριο. Πρόκειται για σημαντική ανεξάρτητη επιστημονική επιβεβαίωση ότι οι θερμοκρασιακές μεταβολές μπορούν να έχουν σαφή επίδραση στο ενεργειακό κόστος των κατοικιών.
Ο θερμός Νοέμβριος και η τσέπη μας – Πόσα ευρώ μπορεί να εξοικονομήσει ένα νοικοκυριό
Μετατρέποντας τη μείωση των HDD σε μια ενδεικτική κατανάλωση πετρελαίου θέρμανσης, η επίδραση γίνεται άμεσα αντιληπτή στην τσέπη. Στο σενάριο ενός νοικοκυριού με κανονική ετήσια κατανάλωση περίπου 839 λίτρων, η μετεωρολογική επίδραση του Νοεμβρίου 2023 αντιστοιχεί σε εξοικονόμηση της τάξης των 70 ευρώ στην Αθήνα, 56 ευρώ στο Ηράκλειο, 46 ευρώ στη Θεσσαλονίκη, 36 ευρώ στη Λάρισα και 31 ευρώ στη Ρόδο, με τιμή πετρελαίου 1,47 €/λίτρο.
Τα ποσά αυτά δεν είναι πραγματικές αποδείξεις αγοράς πετρελαίου ούτε προβλέψεις για κάθε σπίτι. Είναι εκτίμηση της οικονομικής αξίας της μείωσης του θερμικού φορτίου, εάν υποθέσουμε ένα νοικοκυριό με την παραπάνω κατανάλωση αναφοράς και σταθερή σχέση μεταξύ HDD και κατανάλωσης.
Το ουσιαστικό συμπέρασμα δεν είναι ότι «κάθε Αθηναίος κέρδισε 70 ευρώ». Είναι ότι η επίδραση του καιρού μπορεί πράγματι να είναι της τάξης δεκάδων ευρώ μέσα σε έναν μόνο μήνα.
Από τις βαθμοημέρες στα λίτρα – Πόσο πετρέλαιο μπορεί να «γλιτώσει» ένας ζεστός Νοέμβριος
Η μείωση των θερμικών αναγκών μπορεί να εκφραστεί και σε ποσότητα καυσίμου. Για το ίδιο ενδεικτικό νοικοκυριό, ο Νοέμβριος του 2023 αντιστοιχεί σε περίπου 47 λίτρα λιγότερου πετρελαίου στην Αθήνα, 38 λίτρα στο Ηράκλειο, 31 λίτρα στη Θεσσαλονίκη, 25 λίτρα στη Λάρισα και 21 λίτρα στη Ρόδο. Η διαφορά ανά περιοχή εξαρτάται όχι μόνο από το πόσο θερμός ήταν ο μήνας, αλλά και από το συνολικό κλιματικό φορτίο θέρμανσης κάθε τόπου.
Η παρουσίαση σε λίτρα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη γιατί κάνει το ενεργειακό όφελος περισσότερο απτό. Μία μείωση 30 ή 40 λίτρων μπορεί να φαίνεται μικρή σε ετήσια βάση, αλλά όταν αφορά μόνο έναν μήνα, αποκτά διαφορετική σημασία.
8. Τι δείχνουν τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το μέγεθος της αγοράς
Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει για το 2024 συνολική κατανάλωση 805,2 χιλιάδων τόνων πετρελαίου θέρμανσης, αυξημένη κατά 2,5% έναντι του 2023. Το στοιχείο αυτό δείχνει το μέγεθος της αγοράς στην οποία δρα ο μετεωρολογικός παράγοντας. Δεν μπορούμε όμως να πούμε ότι η διαφορά 2024–2023 οφείλεται αποκλειστικά στον καιρό. Η ετήσια κατανάλωση επηρεάζεται ταυτόχρονα από την τιμή του καυσίμου, το εισόδημα, τις επιδοτήσεις, τη φορολογία, την ενεργειακή φτώχεια, τις εναλλακτικές πηγές θέρμανσης, την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, και φυσικά τη θερμοκρασία. Γι’ αυτό η παρούσα έρευνα δεν επιχειρεί να αποδώσει τις συνολικές μεταβολές των πωλήσεων μόνο στον καιρό. Η ορθή προσέγγιση είναι να απομονώνουμε τον θερμοκρασιακό παράγοντα μέσω των HDD.
9. Η γεωγραφία της εξοικονόμησης
Η κλασική μελέτη των Matzarakis και Balafoutis έδειξε ήδη ότι η διάρκεια της περιόδου θέρμανσης στην Ελλάδα μεταβάλλεται θεαματικά. Οι ιστορικές τιμές HDD δείχνουν μεγάλη κλιματική διαβάθμιση. Σε παλαιότερη ελληνική τεχνική μελέτη αναφέρονται ενδεικτικά περίπου 782 ετήσιες HDD στο Ηράκλειο, 1.100 στην Αθήνα, 1.725 στη Θεσσαλονίκη και 2.065 στα Ιωάννινα. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια θερμή ανωμαλία δεν έχει την ίδια οικονομική σημασία παντού.
Στη Βόρεια και ορεινή Ελλάδα
Η συνολική ανάγκη είναι μεγάλη. Ακόμη και μια σχετικά μικρή ποσοστιαία μείωση των HDD μπορεί να σημαίνει σημαντική απόλυτη μείωση των ωρών λειτουργίας της θέρμανσης.
Στη Νότια και νησιωτική Ελλάδα
Οι συνολικές ανάγκες είναι μικρότερες, αλλά ένας πολύ θερμός Νοέμβριος μπορεί να μεταθέσει για πολλές ημέρες — ή ακόμη και εβδομάδες — την έναρξη της θέρμανσης. Έτσι εξηγείται γιατί στο Ηράκλειο παρατηρούμε τεράστια ποσοστιαία μείωση HDD, παρότι η συνολική ετήσια ανάγκη θέρμανσης είναι πολύ χαμηλότερη από εκείνη μιας κατοικίας στη Δυτική Μακεδονία.
10. Δεν είναι μόνο ο καιρός
Εδώ χρειάζεται η μεγαλύτερη προσοχή. Οι βαθμοημέρες εξηγούν την κλιματικά αναμενόμενη μεταβολή της ζήτησης. Δεν εξηγούν πλήρως την πραγματική συμπεριφορά του καταναλωτή. Ένα νοικοκυριό μπορεί να μην ανάψει θέρμανση ακόμη και όταν οι HDD είναι υψηλές επειδή αδυνατεί να αγοράσει πετρέλαιο. Ένα άλλο μπορεί να χρησιμοποιεί κλιματιστικό ή αντλία θερμότητας. Ένα τρίτο να θερμαίνει μόνο έναν χώρο. Η ελληνική εμπειρία έχει δείξει ότι η οικονομική κρίση, η φορολογία, η ενεργειακή φτώχεια και η στροφή σε ξύλα, φυσικό αέριο, κλιματιστικά και άλλες μορφές θέρμανσης έχουν κατά περιόδους αποδυναμώσει την άμεση σχέση μεταξύ HDD και πωλήσεων πετρελαίου. Για τον λόγο αυτό, όταν συγκρίνουμε πωλήσεις πετρελαίου μεταξύ ετών, πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί.
Η επίδραση δεν είναι μονοσήμαντη.
Για το νοικοκυριό ο ήπιος καιρός σημαίνει λιγότερη κατανάλωση, μικρότερη παραγγελία πετρελαίου, μικρότερο λογαριασμό, περισσότερο διαθέσιμο εισόδημα για άλλες ανάγκες. Για την αγορά πετρελαιοειδών σημαίνει μικρότερο όγκο πωλήσεων, χαμηλότερο τζίρο, μικρότερα εμπορικά περιθώρια. Για τα δημόσια έσοδα η μικρότερη αγορά καυσίμου συνεπάγεται χαμηλότερη είσπραξη φόρων που συνδέονται με την κατανάλωση. Για την εθνική οικονομία υπάρχει και αντίθετη θετική επίδραση. Η μικρότερη κατανάλωση εισαγόμενων ενεργειακών προϊόντων σημαίνει μικρότερη ενεργειακή δαπάνη και, υπό άλλες ίδιες συνθήκες, μικρότερη πίεση στο εμπορικό ισοζύγιο. Υπάρχει επίσης και περιβαλλοντικό όφελος με λιγότερη λειτουργία λεβήτων πετρελαίου και, όπου μειώνεται και η χρήση βιομάζας, μικρότερες εκπομπές ρύπων.
11. Το βασικό συμπέρασμα
Η υψηλή θερμοκρασία ενός Νοεμβρίου δεν είναι μόνο ένα μετεωρολογικό παράδοξο ή μια εντυπωσιακή καταγραφή στο θερμόμετρο. Μπορεί να έχει μετρήσιμο οικονομικό αποτύπωμα. Στην περίπτωση του πολύ θερμού Νοεμβρίου 2023, οι υπολογισμοί μας δείχνουν ότι οι ανάγκες θέρμανσης μειώθηκαν κατά περίπου: 65% στην Αθήνα, 71% στο Ηράκλειο, 46% στη Ρόδο , 33% στη Θεσσαλονίκη , 24% στη Λάρισα σε σχέση με την αντίστοιχη κλιματική βάση. Σε ένα τυποποιημένο σενάριο νοικοκυριού που χρησιμοποιεί πετρέλαιο, το αποτέλεσμα μεταφράζεται σε δεκάδες λίτρα καυσίμου και δεκάδες ευρώ μέσα σε έναν μόνο μήνα.
Το σημαντικότερο όμως είναι κάτι ευρύτερο: ο καιρός δεν επηρεάζει μόνο τη θερμοκρασία που βλέπουμε στο θερμόμετρο. Επηρεάζει τις ενεργειακές ανάγκες, την κατανάλωση, τον οικογενειακό προϋπολογισμό και τελικά ένα μικρό αλλά υπαρκτό κομμάτι της οικονομικής δραστηριότητας της χώρας.
Μεθοδολογία
Η επεξεργασία των ημερήσιων θερμοκρασιακών δεδομένων και ο υπολογισμός των βαθμοημερών θέρμανσης (HDD18) πραγματοποιήθηκαν με χρήση Python, μιας ευρέως χρησιμοποιούμενης γλώσσας προγραμματισμού για επιστημονική ανάλυση δεδομένων. Με την ίδια αυτοματοποιημένη διαδικασία υπολογίστηκαν οι αποκλίσεις από την περίοδο 1991–2020 και δημιουργήθηκαν οι συγκριτικοί πίνακες και τα γραφήματα της έρευνας. Στα γραφήματα με άμεση κλιματική σύγκριση χρησιμοποιήθηκαν μόνο σταθμοί με ικανοποιητική πληρότητα χρονοσειράς. Για Φλώρινα, Κοζάνη και Ιωάννινα η διαθέσιμη ιστορική κάλυψη στο συγκεκριμένο σύνολο δεδομένων δεν κρίθηκε επαρκής ώστε να συμπεριληφθούν στην ίδια 1991–2020 βάση χωρίς πρόσθετη συμπλήρωση από άλλη πηγή.
Βασικές πηγές και βιβλιογραφία
- ΕΜΥ – Κλιματικά Δεδομένα 1991–2020. Επίσημο εργαλείο της ΕΜΥ για τις κλιματικές φυσιολογικές τιμές ανά σταθμό και παράμετρο. Emy Κλιματικά δεδομένα ΕΜΥ Matzarakis, A. & Balafoutis, C. (2004), “Heating degree-days over Greece as an index of energy consumption”, International Journal of Climatology, 24, 1817–1828. Η βασική ελληνική μελέτη για τη γεωγραφική κατανομή των βαθμοημερών θέρμανσης, με δεδομένα 40 σταθμών της ΕΜΥ. DOI: 10.1002/joc.1107. Royal Meteorological Society (RMetS) Μελέτη Matzarakis & Balafoutis – Wiley / Royal Meteorological Society
- Papakostas, K., Mavromatis, T. & Kyriakis, N. (2010), “Impact of the ambient temperature rise on the energy consumption for heating and cooling in residential buildings of Greece”, Renewable Energy, 35(7), 1376–1379. Βρίσκει, μεταξύ άλλων, μείωση της υπολογιζόμενης ενεργειακής απαίτησης θέρμανσης κατά 11,5% στην Αθήνα και 5% στη Θεσσαλονίκη μεταξύ των δύο δεκαετιών που εξετάστηκαν. DOI: 10.1016/j.renene.2009.11.012. ScienceDirect Μελέτη Papakostas, Mavromatis & Kyriakis – ScienceDirect
- Papakostas, K. & Kyriakis, N. (2005), “Heating and cooling degree-hours for Athens and Thessaloniki, Greece”, Renewable Energy, 30(12), 1873–1880. Χρήσιμη συμπληρωματική εργασία για βαθμοώρες θέρμανσης/ψύξης και εκτίμηση ενεργειακών αναγκών σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. DOI: 10.1016/j.renene.2004.12.002. IDEAS/RePEc Μελέτη Papakostas & Kyriakis
- Μαρκαντωνάκη, Χ., “Προσδιοριστικοί Παράγοντες Κατανάλωσης Πετρελαίου Θέρμανσης στον Οικιακό Τομέα”, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. Η μεταπτυχιακή εργασία που χρησιμοποιεί μικροδεδομένα της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ και μας έδωσε το χρήσιμο σημείο αναφοράς των περίπου 839 λίτρων ετήσιας κατανάλωσης για το συγκεκριμένο δείγμα. Τα στοιχεία αυτά περιλαμβάνονταν και στο αρχείο της έρευνας που μου έστειλες. εισαγωγη Μεταπτυχιακή εργασία – ΕΣΤΙΑ Χαροκοπείου Πανεπιστημίου
- ΕΛΣΤΑΤ – Κατανάλωση Πετρελαιοειδών 2024. Επίσημα στοιχεία: το πετρέλαιο θέρμανσης ανήλθε σε 805,2 χιλ. τόνους το 2024, αυξημένο κατά 2,5% έναντι του 2023. statistics.gr Δελτίο ΕΛΣΤΑΤ – Κατανάλωση Πετρελαιοειδών 2024 (PDF) Σελίδα ΕΛΣΤΑΤ με πίνακες και χρονοσειρές 2000–2024
- ΕΑΑ / meteo.gr – Νοέμβριος 2023. Η αποτίμηση δείχνει θετικές αποκλίσεις περίπου +2,5°C σε Θεσσαλία, Αιγαίο και Κρήτη και +2,1°C στη Στερεά Ελλάδα. Meteo.gr Meteo.gr – Αποτίμηση Νοεμβρίου 2023
- ΕΑΑ / meteo.gr – 4 Νοεμβρίου 2023. Καταγραφή 35,1°C στο Σίσι Λασιθίου, πανευρωπαϊκό ρεκόρ Νοεμβρίου σύμφωνα με το δημοσίευμα. Meteo.gr Meteo.gr – 35,1°C στο Σίσι Λασιθίου