Κραν Μοντανά: Τα αίτια της τραγωδίας, τι δείχνουν τα στοιχεία κι οι έρευνες 

Οι οικογένειες εφήβων που αγνοούνται μετά τη φωτιά σε μπαρ στο ελβετικό χιονοδρομικό θέρετρο Κρανς Μοντανά συνεχίζουν ζουν ώρες αγωνίας, περιμένοντας νεότερα και απευθύνοντας εκκλήσεις μέσω των κοινωνικών δικτύων για οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά με τους αγαπημένους τους.

Σύμφωνα με τις ελβετικές αρχές, η φωτιά στο Crans-Montana φαίνεται ότι προκλήθηκε από σπινθηριστές που είχαν τοποθετηθεί σε μπουκάλια σαμπάνιας και ήρθαν «υπερβολικά κοντά στην οροφή», όπως αναφέρθηκε σε συνέντευξη Τύπου την Παρασκευή. Την ίδια ώρα, οι Αρχές αποφεύγουν να δώσουν οριστικά συμπεράσματα, τονίζοντας ότι η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Η εισαγγελική έρευνα θα εστιάσει στα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν στον χώρο, στα μέτρα πυρασφάλειας του μπαρ, στη χωρητικότητά του και στον αριθμό των ατόμων που βρίσκονταν μέσα τη στιγμή της φωτιάς, όπως ανακοίνωσε η γενική εισαγγελέας του καντονιού Valais, Beatrice Pilloud. Οι Αρχές εξετάζουν αν τηρούνταν όλοι οι προβλεπόμενοι κανόνες ασφαλείας.

Οι ελβετικές υπηρεσίες έχουν προειδοποιήσει ότι η ταυτοποίηση των θυμάτων μπορεί να διαρκέσει ημέρες, αν όχι εβδομάδες. Η φωτιά στο Crans-Montana κόστισε τη ζωή σε 40 ανθρώπους, ενώ άλλοι 119 τραυματίστηκαν. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, 113 από τους τραυματίες έχουν ήδη ταυτοποιηθεί, με τις Αρχές να συνεχίζουν τις προσπάθειες για την αναγνώριση των υπόλοιπων έξι.

Μέχρι να υπάρξουν απαντήσεις, συγγενείς και φίλοι όσων βρίσκονταν στο μπαρ εκείνο το βράδυ καταφεύγουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναζητώντας πληροφορίες και ελπίζοντας σε κάποιο σημάδι ζωής, καθώς η αγωνία γύρω από τη φωτιά στο Crans-Montana παραμένει έντονη.

Οι ερευνητές δίνουν μάχη με τον χρόνο για να διαπιστώσουν πώς και γιατί η φονική πυρκαγιά της παραμονής Πρωτοχρονιάς σε μπαρ ελβετικού χιονοδρομικού κέντρου εξαπλώθηκε τόσο γρήγορα. Οι αρχές δήλωσαν την Παρασκευή, σε συνέντευξη Τύπου, ότι τα «σπαρκλέρ» (βεγγαλικά) που ήταν στερεωμένα σε μπουκάλια σαμπάνιας και κρατήθηκαν «πολύ κοντά στο ταβάνι» φαίνεται να πυροδότησαν τη φωτιά στο υπόγειο του μπαρ Le Constellation στην Κραν-Μοντανά.

Το πώς, όμως, η πυρκαγιά απέκτησε τέτοια σφοδρότητα, σκοτώνοντας τουλάχιστον 40 ανθρώπους και τραυματίζοντας 119 – πολλούς σοβαρά – αποτελεί πλέον βασικό αντικείμενο έρευνας, όπως και το ιστορικό ασφάλειας του καταστήματος.

Η ομάδα BBC Verify εξετάζει βίντεο που τράβηξαν επιζώντες και αυτόπτες μάρτυρες, ενώ συνομιλεί με ειδικούς πυρασφάλειας για να εντοπίσει τι πήγε στραβά.

Δύο χαρακτηριστικές εικόνες που κυκλοφόρησαν ευρέως στο διαδίκτυο δείχνουν ανθρώπους να κρατούν μπουκάλια σαμπάνιας με αναμμένα σπαρκλέρ πάνω από τα κεφάλια τους, περικυκλωμένους από πλήθος. Σε μία από τις φωτογραφίες, διακρίνονται φλόγες να αρχίζουν να συγκεντρώνονται στο ταβάνι, ακριβώς πάνω από όσους κρατούν πέντε τέτοια μπουκάλια ψηλά.

Η δεύτερη εικόνα, από πιο κοντινή γωνία, δείχνει ένα άτομο με κράνος μοτοσικλετιστή να κάθεται στους ώμους άλλου, που φορά μάσκα Guy Fawkes, κρατώντας μπουκάλι με αναμμένο σπαρκλέρ. Οι σπίθες από το συγκεκριμένο μπουκάλι φαίνεται να βρίσκονται ακόμη πιο κοντά στο ταβάνι.

Η BBC Verify διαπίστωσε ότι οι εικόνες τραβήχτηκαν μετά τα μεσάνυχτα της 1ης Ιανουαρίου, αφού επιβεβαίωσε πως δεν υπήρχαν παλαιότερες εκδοχές τους και τις ταύτισε με δημόσιες φωτογραφίες του Le Constellation – χρησιμοποιώντας λεπτομέρειες από τη διαρρύθμιση του χώρου και τους χαρακτηριστικούς σωλήνες στην οροφή. Δεν βρέθηκαν ενδείξεις ότι οι εικόνες είχαν αλλοιωθεί με τεχνητή νοημοσύνη.

Σε άλλα βίντεο από το βράδυ της φωτιάς, φαίνονται θαμώνες να καταγράφουν τις φλόγες την ώρα που δυνατή μουσική κλαμπ ακούγεται στο βάθος. Σε ένα από αυτά, κάποιοι αρχίζουν να τρέχουν προς τη σκάλα της εξόδου, φωνάζοντας.

Την Παρασκευή, η γενική εισαγγελέας του καντονιού Βαλέ, Μπεατρίς Πιγιού, δήλωσε ότι όλα τα στοιχεία οδηγούν στο συμπέρασμα πως η πυρκαγιά ξεκίνησε από σπαρκλέρ στερεωμένα σε μπουκάλια σαμπάνιας, τα οποία «μετακινήθηκαν πολύ κοντά στο ταβάνι».

Ερωτήματα για την αφρώδη επένδυση στην οροφή

Ένα ακόμη επίκεντρο της έρευνας είναι η αφρώδης επένδυση στην οροφή του μπαρ και το κατά πόσο συμμορφωνόταν με τα πρότυπα ασφαλείας. Δύο ειδικοί πυρασφάλειας ανέφεραν στο BBC Verify ότι τα υλικά που φαίνονται σε φωτογραφίες και βίντεο από το Le Constellation μοιάζουν με «αφρό τύπου αυγοθήκης», ένα ηχοαπορροφητικό υλικό από πολυουρεθάνη (PU).

Στη φωτογραφία με τα υψωμένα μπουκάλια, φλόγες διακρίνονται σε τμήμα της οροφής όπου υπάρχει αφρώδης επένδυση. Ο αφρός PU συχνά υποβάλλεται σε επεξεργασία με πυροεπιβραδυντικά πριν τοποθετηθεί ως ηχομόνωση σε εργοστάσια και χώρους διασκέδασης, αλλά χωρίς επεξεργασία μπορεί να είναι ιδιαίτερα εύφλεκτος.

«Μόλις αναφλεγεί, ο ακουστικός αφρός πολυουρεθάνης μπορεί να παρουσιάσει ταχεία εξάπλωση φλόγας στην επιφάνεια υψηλής αναλογίας επιφάνειας/όγκου και να παράγει πυκνό, τοξικό καπνό, επιταχύνοντας σημαντικά την ανάπτυξη της πυρκαγιάς και μειώνοντας τον διαθέσιμο χρόνο διαφυγής», εξήγησε ο δρ Πίτερ Γουίλκινσον από το Πανεπιστήμιο Loughborough.

Ο καθηγητής Έντουιν Γκαλέα, από το Πανεπιστήμιο του Γκρίνουιτς, σημείωσε ότι η αποτελεσματικότητα της πυροεπιβραδυντικής επεξεργασίας στον αφρό PU μπορεί να φθίνει με την πάροδο του χρόνου. Οι ελβετικές αρχές δηλώνουν ότι δεν μπορούν ακόμη να επιβεβαιώσουν τι είδους αφρώδης επένδυση είχε χρησιμοποιηθεί στο μπαρ και αν πληρούσε τα πρότυπα ασφαλείας.

Σε συνέντευξη Τύπου την Παρασκευή, αξιωματούχοι έκαναν λόγο για «flashover» στον χώρο του μπαρ. Ο καθηγητής Γκαλέα εξήγησε ότι πρόκειται για φαινόμενο κατά το οποίο τα θερμά αέρια ανεβαίνουν στην οροφή, φτάνουν σε κρίσιμη θερμοκρασία και στη συνέχεια προκαλούν σχεδόν ταυτόχρονη ανάφλεξη του χώρου.

Σύμφωνα με τον Μίχαελ Κλίπελ, ειδικό πυρασφάλειας στο ETH της Ζυρίχης, «η επιβίωση μετά από flashover είναι εξαιρετικά απίθανη».

Αρμόδια για την εποπτεία των ελέγχων πυρασφάλειας στην Κραν-Μοντανά είναι η Υπηρεσία Πυρασφάλειας του Καντονιού Βαλέ (Office Cantonal du Feu – OCF), ενώ οι επιθεωρήσεις διενεργούνται από τοπικούς αξιωματούχους. Οι ελβετικές αρχές ανέφεραν ότι κτίριο στο μέγεθος του Le Constellation θα έπρεπε να υπόκειται σε ετήσιους ελέγχους.

Η BBC Verify έχει απευθυνθεί στην OCF ζητώντας πρόσβαση στα προηγούμενα έγγραφα επιθεωρήσεων.

Έξοδοι διαφυγής και διαρρύθμιση του χώρου

Οι αρχές δηλώνουν ότι θα εξετάσουν διεξοδικά και τις εξόδους διαφυγής του μπαρ, το οποίο εκτείνεται σε δύο επίπεδα – ισόγειο και υπόγειο. Η φωτιά εκτιμάται ότι ξεκίνησε στο υπόγειο, όπου τραβήχτηκαν και οι δύο προαναφερθείσες εικόνες.

Βίντεο από τη στιγμή που η φωτιά εξαπλώνεται δείχνουν ανθρώπους να προσπαθούν αρχικά να τη σβήσουν και στη συνέχεια να σπεύδουν προς μια στενή σκάλα για να βγουν από το υπόγειο. Ο καθηγητής Γκαλέα τόνισε ότι οι σκάλες μπορεί να μετατραπούν σε «θανατηφόρα σημεία συμφόρησης», με ανθρώπους να σκοντάφτουν και να ποδοπατούνται.

Όπως λέει, ακόμη κι αν υπάρχουν άλλες έξοδοι κινδύνου, οι πανικόβλητοι άνθρωποι σε έναν άγνωστο χώρο είναι πολύ πιθανότερο να προσπαθήσουν να φύγουν από την ίδια είσοδο από την οποία μπήκαν.

Οι αρμόδιοι επιβεβαίωσαν ότι το κτίριο διέθετε περισσότερες από μία εξόδους, αλλά πρόσθεσαν ότι «προς το παρόν δεν μπορούν να πουν» αν η πόρτα έκτακτης ανάγκης ήταν ανοιχτή ή κλειστή την ώρα της πυρκαγιάς.

Ο σύμβουλος του καντονιού Βαλέ, Στεφάν Γκανζέρ, δήλωσε: «Δεν υπάρχει μόνο μία πόρτα, παρότι την ώρα της φωτιάς φαίνεται ότι οι περισσότεροι άνθρωποι βγήκαν από την κύρια είσοδο. Ωστόσο πρόκειται για δημόσιο χώρο. Προφανώς ήταν εξοπλισμένος με έξοδο κινδύνου».

Η Πιγιού ανέφερε στους δημοσιογράφους ότι έχουν ήδη καταθέσει οι δύο Γάλλοι διαχειριστές του μπαρ, καθώς και άτομα που κατάφεραν να διαφύγουν.

Ένας από τους ιδιοκτήτες του καταστήματος φέρεται να δήλωσε σε τοπικά μέσα ότι ο χώρος είχε ελεγχθεί τρεις φορές την τελευταία δεκαετία και ότι «όλα είχαν γίνει σύμφωνα με τους κανονισμούς».

Χρήση σπαρκλέρ και στο παρελθόν

Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης και άλλα βίντεο από τον συγκεκριμένο χώρο. Σε ένα από αυτά, φαίνονται σπαρκλέρ στερεωμένα σε μπουκάλια να χρησιμοποιούνται μέσα στο μπαρ ήδη από το 2024.

Σε στιγμιότυπο από βίντεο στο YouTube, που αναρτήθηκε το 2024, μια γυναίκα κρατά μπουκάλι με σπαρκλέρ στο Le Constellation, ενώ άλλες – φορώντας χαρακτηριστικά κράνη – μεταφέρουν τα μπουκάλια και τα πυροτεχνήματα προς τους πελάτες, πριν τα αποσυνδέσουν και σερβίρουν ποτά.

Το υλικό ανέβηκε στο YouTube τον Μάιο του 2024 από τον λογαριασμό @ConstellationCransMontana, αν και δεν είναι βέβαιο πότε ακριβώς είχε γυριστεί.

Τι λέει ο ιδιοκτήτης

Από πλευράς του πάντως ο 49χρονος Γάλλος ιδιοκτήτης και διαχειριστής του μπαρ Le Constellation του Κραν Μοντανά, ο, Ζακ Μορέτι, μίλησε μετά την τραγωδία που έχασαν τη ζωή τους 47 άτομα και τραυματίστηκαν άλλα 115. Ο Ζακ Μορέτι, τόνισε πως τόσο αυτός όσο και η 40χρονη σύζυγός του, Τζέσικα, βρίσκονται σε κατάσταση σοκ, ενώ διαβεβαίωσε πως είχαν γίνει τρεις έλεγχοι τα τελευταία δέκα χρόνια.

Μιλώντας στην ελβετική εφημερίδα «20 Minuten», ο ιδιοκτήτης του καταστήματος ανέφερε χαρακτηριστικά: «Δεν μπορούμε ούτε να κοιμηθούμε ούτε να φάμε, είμαστε όλοι σε πολύ άσχημη κατάσταση».

Οι Γάλλοι υπήκοοι από την Κορσική, Ζακ και Τζέσικα Μορέτι ανέλαβαν το Le Constellation το 2015. Φίλος του ζευγαριού επιβεβαίωσε σε αρκετά κορσικανικά μέσα ενημέρωσης ότι και οι δύο είναι ζωντανοί, διαψεύδοντας φήμες που κυκλοφόρησαν τις πρώτες ώρες μετά την τραγωδία. Όπως έγινε γνωστό, τη νύχτα της πυρκαγιάς, η Τζέσικα Μορέτι βρισκόταν μέσα στο μπαρ και τραυματίστηκε, υποφέροντας από εγκαύματα στο χέρι. Ο Ζακ, απουσίαζε, καθώς βρισκόταν σε άλλη επιχείρηση του ζευγαριού στην περιοχή.

Ο Μορέτι συμπλήρωσε στην «20 Minuten» ότι θα συνεργαστεί πλήρως με τις αρχές. «Θα κάνουμε ό,τι περνά από το χέρι μας για να βοηθήσουμε στη διαλεύκανση των αιτιών. Κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν. Στη διαδικασία συμμετέχουν και οι δικηγόροι μας», σημείωσε.

Όπως σημειώνουν οι Αρχές, ισχύει το τεκμήριο της αθωότητας. Η Εισαγγελία του καντονιού του Βαλέ έχει ήδη ξεκινήσει ποινική έρευνα για τις συνθήκες της πυρκαγιάς. Όπως ανακοινώθηκε σε συνέντευξη Τύπου το απόγευμα της Παρασκευής, οι διαχειριστές του καταστήματος έχουν ήδη καταθέσει. Προς το παρόν δεν έχει διευκρινιστεί αν θα απαγγελθούν κατηγορίες σε συγκεκριμένα πρόσωπα, ωστόσο παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο διερεύνησης για εμπρησμό και ανθρωποκτονία από αμέλεια.

Η εφημερίδα Le Nouvelliste αναφέρει, από την πλευρά της, ότι ο Ζακ Μορέτι είχε αναλάβει προσωπικά μεγάλο μέρος των εργασιών ανακαίνισης του καταστήματος. «Έκανα σχεδόν τα πάντα μόνος μου», φέρεται να είχε δηλώσει στο παρελθόν.

Παράλληλα, διαβεβαίωσε ότι το Le Constellation είχε «ελεγχθεί τρεις φορές τα τελευταία δέκα χρόνια» και ότι «όλα είχαν γίνει σύμφωνα με τους κανονισμούς». Το κατά πόσο οι έλεγχοι αυτοί αφορούσαν ειδικά ζητήματα πυρασφάλειας αποτελεί πλέον αντικείμενο της εισαγγελικής έρευνας.

Το ζευγάρι Κορσικανών διατηρεί και άλλες επιχειρήσεις στην περιοχή, μεταξύ των οποίων ένα εστιατόριο στο διπλανό χωρίο Λενς και ένα μπεργκεράδικο στο Κραν Μοντανά.

Τι είναι το flashover που οδήγησε στον όλεθρο

Η Beatrice Pilloud, γενική εισαγγελέας του Valais, δήλωσε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη έρευνα «για να προσδιοριστούν οι συνθήκες που οδήγησαν σε αυτή τη δραματική κατάσταση», σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC. Τόνισε ότι «προς το παρόν θεωρούμε ότι πρόκειται για πυρκαγιά και σε καμία περίπτωση δεν υπάρχει θέμα επίθεσης», προσθέτοντας ότι από σεβασμό προς τις οικογένειες των θυμάτων, οι αρχές δεν μπορούν να κοινοποιήσουν περισσότερες λεπτομέρειες προς το παρόν.

Μερικά κεριά που καίγονται σε μπουκάλια σαμπάνιας ή ένα πυροτέχνημα που χτυπά το ταβάνι. Δύο θεωρίες έχουν διατυπωθεί σχετικά με την αιτία της πυρκαγιάς που κατέκλυσε το Constellation Bar στο Κρανς-Μοντάνα. Ενώ αρχικά μαρτυρίες ανέφεραν για κερί σε μπουκάλια, για πυροτέχνημα μίλησε αργότερα από την πλευρά του ο Ιταλός πρέσβης.

Είτε η πηγή ανάφλεξης ήταν κεριά είτε ένα πυροτέχνημα, οι φλόγες είχαν ελεύθερη πρόσβαση. Αυτό ονομάζεται flashover.

Το flashover είναι η ξαφνική μετάβαση από μια εντοπισμένη πυρκαγιά σε μια εκτεταμένη φλόγα. Για παράδειγμα, μια πυρκαγιά μπορεί να ξεκινήσει από μια συσκευή σε ένα δωμάτιο και, εάν η θερμότητα συσσωρευτεί κάτω από την οροφή, τα αέρια καύσης εξαπλώνονται σε όλο τον χώρο, αυξάνοντας γρήγορα τη θερμοκρασία σε αρκετές εκατοντάδες βαθμούς. Αυτό το φαινόμενο μπορεί να προκαλέσει την ξαφνική και ταυτόχρονη ανάφλεξη άλλων εύφλεκτων υλικών, προκαλώντας την ταχεία εξάπλωση των φλογών. «Σε αυτό το σημείο, η επιβίωση είναι πρακτικά αδύνατη. Η κατάσταση αποτελεί επίσης θανάσιμο κίνδυνο για τους πυροσβέστες», εξηγούν οι ειδικοί.

Η στιγμιαία ανάφλεξη πυρκαγιάς, γνωστή διεθνώς με τον αγγλικό όρο flashover, είναι επομένως η σχεδόν ταυτόχρονη ανάφλεξη των περισσότερων άμεσα εκτεθειμένων εύφλεκτων υλικών σε κλειστό χώρο. Όταν ορισμένα οργανικά υλικά θερμαίνονται, υφίστανται θερμική διάσπαση και απελευθερώνουν εύφλεκτα αέρια.

Το flashover συμβαίνει όταν η πλειοψηφία από τις εκτεθειμένες επιφάνειες σε ένα χώρο θερμαίνονται ως το σημείο αυτανάφλεξής τους και εκλύουν εύφλεκτα αέρια. Το flashover εμφανίζεται συνήθως σε 500–600 °C για συνήθη καύσιμα, και ροή θερμότητας στο επίπεδο του δαπέδου 20 kilowatt ανά τετραγωνικό μέτρο.

Ακολουθεί μια επίδειξη flashover:

Διαβάστε επίσης