Κραν Μοντανά - Ανάλυση του BBC: Τι συνέβη και οδηγηθήκαμε στην τραγωδία - Τι δείχνουν τα βίντεο

Οι ερευνητές δίνουν μάχη με τον χρόνο για να διαπιστώσουν πώς και γιατί η φονική πυρκαγιά της παραμονής Πρωτοχρονιάς σε μπαρ ελβετικού χιονοδρομικού κέντρου εξαπλώθηκε τόσο γρήγορα. Οι αρχές δήλωσαν την Παρασκευή, σε συνέντευξη Τύπου, ότι τα «σπαρκλέρ» (βεγγαλικά) που ήταν στερεωμένα σε μπουκάλια σαμπάνιας και κρατήθηκαν «πολύ κοντά στο ταβάνι» φαίνεται να πυροδότησαν τη φωτιά στο υπόγειο του μπαρ Le Constellation στην Κραν-Μοντανά.

Το πώς, όμως, η πυρκαγιά απέκτησε τέτοια σφοδρότητα, σκοτώνοντας τουλάχιστον 40 ανθρώπους και τραυματίζοντας 119 – πολλούς σοβαρά – αποτελεί πλέον βασικό αντικείμενο έρευνας, όπως και το ιστορικό ασφάλειας του καταστήματος.

Η ομάδα BBC Verify εξετάζει βίντεο που τράβηξαν επιζώντες και αυτόπτες μάρτυρες, ενώ συνομιλεί με ειδικούς πυρασφάλειας για να εντοπίσει τι πήγε στραβά.

Δύο χαρακτηριστικές εικόνες που κυκλοφόρησαν ευρέως στο διαδίκτυο δείχνουν ανθρώπους να κρατούν μπουκάλια σαμπάνιας με αναμμένα σπαρκλέρ πάνω από τα κεφάλια τους, περικυκλωμένους από πλήθος. Σε μία από τις φωτογραφίες, διακρίνονται φλόγες να αρχίζουν να συγκεντρώνονται στο ταβάνι, ακριβώς πάνω από όσους κρατούν πέντε τέτοια μπουκάλια ψηλά.

Η δεύτερη εικόνα, από πιο κοντινή γωνία, δείχνει ένα άτομο με κράνος μοτοσικλετιστή να κάθεται στους ώμους άλλου, που φορά μάσκα Guy Fawkes, κρατώντας μπουκάλι με αναμμένο σπαρκλέρ. Οι σπίθες από το συγκεκριμένο μπουκάλι φαίνεται να βρίσκονται ακόμη πιο κοντά στο ταβάνι.

Η BBC Verify διαπίστωσε ότι οι εικόνες τραβήχτηκαν μετά τα μεσάνυχτα της 1ης Ιανουαρίου, αφού επιβεβαίωσε πως δεν υπήρχαν παλαιότερες εκδοχές τους και τις ταύτισε με δημόσιες φωτογραφίες του Le Constellation – χρησιμοποιώντας λεπτομέρειες από τη διαρρύθμιση του χώρου και τους χαρακτηριστικούς σωλήνες στην οροφή. Δεν βρέθηκαν ενδείξεις ότι οι εικόνες είχαν αλλοιωθεί με τεχνητή νοημοσύνη.

Σε άλλα βίντεο από το βράδυ της φωτιάς, φαίνονται θαμώνες να καταγράφουν τις φλόγες την ώρα που δυνατή μουσική κλαμπ ακούγεται στο βάθος. Σε ένα από αυτά, κάποιοι αρχίζουν να τρέχουν προς τη σκάλα της εξόδου, φωνάζοντας.

Την Παρασκευή, η γενική εισαγγελέας του καντονιού Βαλέ, Μπεατρίς Πιγιού, δήλωσε ότι όλα τα στοιχεία οδηγούν στο συμπέρασμα πως η πυρκαγιά ξεκίνησε από σπαρκλέρ στερεωμένα σε μπουκάλια σαμπάνιας, τα οποία «μετακινήθηκαν πολύ κοντά στο ταβάνι».

Ερωτήματα για την αφρώδη επένδυση στην οροφή

Ένα ακόμη επίκεντρο της έρευνας είναι η αφρώδης επένδυση στην οροφή του μπαρ και το κατά πόσο συμμορφωνόταν με τα πρότυπα ασφαλείας. Δύο ειδικοί πυρασφάλειας ανέφεραν στο BBC Verify ότι τα υλικά που φαίνονται σε φωτογραφίες και βίντεο από το Le Constellation μοιάζουν με «αφρό τύπου αυγοθήκης», ένα ηχοαπορροφητικό υλικό από πολυουρεθάνη (PU).

Στη φωτογραφία με τα υψωμένα μπουκάλια, φλόγες διακρίνονται σε τμήμα της οροφής όπου υπάρχει αφρώδης επένδυση. Ο αφρός PU συχνά υποβάλλεται σε επεξεργασία με πυροεπιβραδυντικά πριν τοποθετηθεί ως ηχομόνωση σε εργοστάσια και χώρους διασκέδασης, αλλά χωρίς επεξεργασία μπορεί να είναι ιδιαίτερα εύφλεκτος.

«Μόλις αναφλεγεί, ο ακουστικός αφρός πολυουρεθάνης μπορεί να παρουσιάσει ταχεία εξάπλωση φλόγας στην επιφάνεια υψηλής αναλογίας επιφάνειας/όγκου και να παράγει πυκνό, τοξικό καπνό, επιταχύνοντας σημαντικά την ανάπτυξη της πυρκαγιάς και μειώνοντας τον διαθέσιμο χρόνο διαφυγής», εξήγησε ο δρ Πίτερ Γουίλκινσον από το Πανεπιστήμιο Loughborough.

Ο καθηγητής Έντουιν Γκαλέα, από το Πανεπιστήμιο του Γκρίνουιτς, σημείωσε ότι η αποτελεσματικότητα της πυροεπιβραδυντικής επεξεργασίας στον αφρό PU μπορεί να φθίνει με την πάροδο του χρόνου. Οι ελβετικές αρχές δηλώνουν ότι δεν μπορούν ακόμη να επιβεβαιώσουν τι είδους αφρώδης επένδυση είχε χρησιμοποιηθεί στο μπαρ και αν πληρούσε τα πρότυπα ασφαλείας.

Σε συνέντευξη Τύπου την Παρασκευή, αξιωματούχοι έκαναν λόγο για «flashover» στον χώρο του μπαρ. Ο καθηγητής Γκαλέα εξήγησε ότι πρόκειται για φαινόμενο κατά το οποίο τα θερμά αέρια ανεβαίνουν στην οροφή, φτάνουν σε κρίσιμη θερμοκρασία και στη συνέχεια προκαλούν σχεδόν ταυτόχρονη ανάφλεξη του χώρου.

Σύμφωνα με τον Μίχαελ Κλίπελ, ειδικό πυρασφάλειας στο ETH της Ζυρίχης, «η επιβίωση μετά από flashover είναι εξαιρετικά απίθανη».

Αρμόδια για την εποπτεία των ελέγχων πυρασφάλειας στην Κραν-Μοντανά είναι η Υπηρεσία Πυρασφάλειας του Καντονιού Βαλέ (Office Cantonal du Feu – OCF), ενώ οι επιθεωρήσεις διενεργούνται από τοπικούς αξιωματούχους. Οι ελβετικές αρχές ανέφεραν ότι κτίριο στο μέγεθος του Le Constellation θα έπρεπε να υπόκειται σε ετήσιους ελέγχους.

Η BBC Verify έχει απευθυνθεί στην OCF ζητώντας πρόσβαση στα προηγούμενα έγγραφα επιθεωρήσεων.

Έξοδοι διαφυγής και διαρρύθμιση του χώρου

Οι αρχές δηλώνουν ότι θα εξετάσουν διεξοδικά και τις εξόδους διαφυγής του μπαρ, το οποίο εκτείνεται σε δύο επίπεδα – ισόγειο και υπόγειο. Η φωτιά εκτιμάται ότι ξεκίνησε στο υπόγειο, όπου τραβήχτηκαν και οι δύο προαναφερθείσες εικόνες.

Βίντεο από τη στιγμή που η φωτιά εξαπλώνεται δείχνουν ανθρώπους να προσπαθούν αρχικά να τη σβήσουν και στη συνέχεια να σπεύδουν προς μια στενή σκάλα για να βγουν από το υπόγειο. Ο καθηγητής Γκαλέα τόνισε ότι οι σκάλες μπορεί να μετατραπούν σε «θανατηφόρα σημεία συμφόρησης», με ανθρώπους να σκοντάφτουν και να ποδοπατούνται.

Όπως λέει, ακόμη κι αν υπάρχουν άλλες έξοδοι κινδύνου, οι πανικόβλητοι άνθρωποι σε έναν άγνωστο χώρο είναι πολύ πιθανότερο να προσπαθήσουν να φύγουν από την ίδια είσοδο από την οποία μπήκαν.

Οι αρμόδιοι επιβεβαίωσαν ότι το κτίριο διέθετε περισσότερες από μία εξόδους, αλλά πρόσθεσαν ότι «προς το παρόν δεν μπορούν να πουν» αν η πόρτα έκτακτης ανάγκης ήταν ανοιχτή ή κλειστή την ώρα της πυρκαγιάς.

Ο σύμβουλος του καντονιού Βαλέ, Στεφάν Γκανζέρ, δήλωσε: «Δεν υπάρχει μόνο μία πόρτα, παρότι την ώρα της φωτιάς φαίνεται ότι οι περισσότεροι άνθρωποι βγήκαν από την κύρια είσοδο. Ωστόσο πρόκειται για δημόσιο χώρο. Προφανώς ήταν εξοπλισμένος με έξοδο κινδύνου».

Η Πιγιού ανέφερε στους δημοσιογράφους ότι έχουν ήδη καταθέσει οι δύο Γάλλοι διαχειριστές του μπαρ, καθώς και άτομα που κατάφεραν να διαφύγουν.

Ένας από τους ιδιοκτήτες του καταστήματος φέρεται να δήλωσε σε τοπικά μέσα ότι ο χώρος είχε ελεγχθεί τρεις φορές την τελευταία δεκαετία και ότι «όλα είχαν γίνει σύμφωνα με τους κανονισμούς».

Χρήση σπαρκλέρ και στο παρελθόν

Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης και άλλα βίντεο από τον συγκεκριμένο χώρο. Σε ένα από αυτά, φαίνονται σπαρκλέρ στερεωμένα σε μπουκάλια να χρησιμοποιούνται μέσα στο μπαρ ήδη από το 2024.

Σε στιγμιότυπο από βίντεο στο YouTube, που αναρτήθηκε το 2024, μια γυναίκα κρατά μπουκάλι με σπαρκλέρ στο Le Constellation, ενώ άλλες – φορώντας χαρακτηριστικά κράνη – μεταφέρουν τα μπουκάλια και τα πυροτεχνήματα προς τους πελάτες, πριν τα αποσυνδέσουν και σερβίρουν ποτά.

Το υλικό ανέβηκε στο YouTube τον Μάιο του 2024 από τον λογαριασμό @ConstellationCransMontana, αν και δεν είναι βέβαιο πότε ακριβώς είχε γυριστεί.

Διαβάστε επίσης