Η Γαλλία καταργεί δια νόμου τα «συζυγικά καθήκοντα» - «Φρένο» στους βιασμούς εντός γάμου

Η Γαλλία κατοχυρώνει νομικά το τέλος των λεγόμενων «συζυγικών καθηκόντων» - την έννοια δηλαδή ότι ο γάμος σημαίνει υποχρέωση σεξουαλικής επαφής. Ένα νομοσχέδιο που εγκρίθηκε την Τετάρτη (28/1) στην Εθνοσυνέλευση προσθέτει μια ρήτρα στον αστικό κώδικα της χώρας για να καταστήσει σαφές ότι η «κοινή διαβίωση» δεν δημιουργεί «υποχρέωση για σεξουαλικές σχέσεις».

Ο προτεινόμενος νόμος καθιστά επίσης αδύνατη τη χρήση της έλλειψης σεξουαλικών σχέσεων ως επιχείρημα σε διαζύγιο που βασίζεται σε υπαιτιότητα. Αν και είναι απίθανο να έχει σημαντικό αντίκτυπο στα δικαστήρια, οι υποστηρικτές ελπίζουν ότι ο νόμος θα βοηθήσει στην αποτροπή του βιασμού κατά τη διάρκεια του γάμου. «Επιτρέποντας σε ένα τέτοιο δικαίωμα ή καθήκον να διατηρηθεί, δίνουμε συλλογικά την έγκρισή μας σε ένα σύστημα κυριαρχίας και θήρευσης από τον σύζυγο στη σύζυγο», δήλωσε η εισηγήτρια του νομοσχεδίου, βουλευτής των Πρασίνων Μαρί-Σαρλότ Γκαρέν.

«Ο γάμος δεν μπορεί να είναι μια φούσκα στην οποία η συναίνεση για σεξ θεωρείται οριστική και εφ' όρου ζωής». Ο νόμος αίρει μια ασάφεια που επιμένει παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει ρητή αναφορά στο «συζυγικό καθήκον» σε κανένα νομικό κείμενο. Επί του παρόντος, ο γαλλικός αστικός κώδικας ορίζει τα καθήκοντα του γάμου ως «σεβασμό, πίστη, υποστήριξη και βοήθεια» και αναφέρει ότι τα ζευγάρια δεσμεύονται σε μια «κοινή διαβίωση».

Πουθενά στα κείμενα δεν υπάρχει καμία αναφορά σε «συζυγικά» - δηλαδή σεξουαλικά - δικαιώματα. Η προέλευση αυτής της έννοιας βρίσκεται στο μεσαιωνικό εκκλησιαστικό δίκαιο. Ωστόσο, οι δικαστές σε σύγχρονες υποθέσεις διαζυγίου έχουν, κατά καιρούς, δώσει μια ευρεία ερμηνεία στην έννοια της «κοινότητας διαβίωσης» ώστε να περιλαμβάνει και τις σεξουαλικές σχέσεις.

Σε μια διάσημη υπόθεση το 2019, μια γυναίκα διαπιστώθηκε ότι απείχε από τις σεξουαλικές επαφές με τον σύζυγό της για αρκετά χρόνια και στη συνέχεια εκείνος έλαβε διαζύγιο «βάσει υπαιτιότητας», υπονοώντας ενοχή εκ μέρους της. Αλλά η γυναίκα προσέφυγε στη συνέχεια στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), το οποίο πέρυσι καταδίκασε τη Γαλλία επειδή επέτρεψε στην άρνηση σεξουαλικής επαφής να αποτελέσει λόγο για διαζύγιο με βάση υπαιτιότητα.

Αυτό χαιρετίστηκε ως σημαντική πρόοδος από τις φεμινίστριες. Η απόφαση του ΕΔΑΔ κατέστησε, στην πράξη, αδύνατο για οποιονδήποτε Γάλλο δικαστή διαζυγίων να λάβει παρόμοια απόφαση - γι' αυτό και ο νέος νόμος προορίζεται κυρίως ως διευκρίνιση, με την αλλαγή να είναι απίθανο να έχει σημαντικό αντίκτυπο στα δικαστήρια.

Για τους ακτιβιστές, η ιδέα ότι οι σύζυγοι έχουν «καθήκον» να συναινούν σε σεξουαλικές σχέσεις με τους συζύγους τους είναι υπαρκτή σε ορισμένα τμήματα της κοινωνίας και πρέπει να αντιμετωπιστεί. Η πολύκροτη υπόθεση Πελικό το 2024 – όπου η ναρκωμένη και αναίσθητη Ζιζέλ Πελικό βιάστηκε επανειλημμένα από άνδρες που είχε προσκαλέσει ο σύζυγός της – θεωρείται εμβληματική. Αρκετοί κατηγορούμενοι δήλωσαν ότι υπέθεσαν τη συγκατάθεσή της λόγω των όσων τους είχε πει ο σύζυγός της.

Στη Γαλλία, όπως και στις περισσότερες άλλες χώρες, ο βιασμός εντός γάμου κατοχυρώνεται πλέον από το νόμο, ενώ πριν από το 1990 οι άνδρες μπορούσαν να ισχυριστούν ότι ο γάμος υπονοούσε συναίνεση. Από τον Νοέμβριο του περασμένου έτους, ο νομικός ορισμός του βιασμού στη Γαλλία έχει επίσης επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει την έννοια της μη συναίνεσης.

Προηγουμένως, ο βιασμός οριζόταν ως μια σεξουαλική πράξη που τελείται με «βία, καταναγκασμό, απειλή ή έκπληξη». Τώρα, ως βιασμός νοείται οποιαδήποτε πράξη χωρίς «ενημερωμένη, συγκεκριμένη, προηγούμενη και ανακλητή» συναίνεση. Η σιωπή ή η απουσία αντίδρασης δεν συνεπάγεται συναίνεση, αναφέρει ο νόμος.